Nguyễn Việt Chiến chiêm nghiệm 'Tổ quốc nhìn từ biển'

Dưới đây là  cuộc trò chuyện giữa nhà  thơ Nguyễn Việt Chiến với VnE.

- Sau khi được đăng tải trên báo Thanh Niên, bà i thơ Tổ quốc nhìn từ biển của ông được lan truyửn mạnh mẽ trên mạng. à”ng có thể chia sẻ vử sự ra đời của bà i thơ?

- Sau khi bà i thơ Tổ quốc nhìn từ biển đăng trên báo Thanh Niên ngà y 29/5, tôi cũng không ngử nó lại có sức lan tửa nhanh đến thế. Bà i thơ đã được rất nhiửu trang mạng điện tử­ trong và  ngoà i nước cùng hà ng nghìn blog đưa lại.

Người ta vẫn nói, nhà  thơ thường có những câu thơ tiên tri. Tôi nghĩ giản đơn hơn, nhà  thơ phải nói lên tiếng nói của nỗi đau và  khát vọng dân tộc mình. Tổ quốc nhìn từ biển là  bà i thơ đầu tiên tôi viết sau chuỗi ngà y hoạn nạn. Ba tháng sau khi trở vử tiếp tục nghử báo tại Báo Thanh Niên, tháng 4/2009, tôi được mời đi dự trại sáng tác văn học của Quân đội Nhân dân Việt Nam tại Hạ Long. Trại sáng tác do Tạp chí Văn nghệ Quân đội phối hợp với Cục chính trị quân chủng Hải quân tổ chức với đử tà i sáng tác "Biển, đảo và  người chiến sĩ hải quân với sự tham gia của đông đảo các cây bút sung sức trong và  ngoà i quân đội. Hôm khai mạc trại sáng tác, một sĩ quan cao cấp của quân chủng hải quân đã nói chuyện cả một buổi sáng với các nhà  văn vử tình hình biển - đảo của chúng ta hiện nay. Có lẽ đã rất lâu, tôi và  một số nhà  văn mới tiếp cận được những thông tin có thể gọi là  khá nhạy cảm và  nóng bửng từ nhiửu phía vử đử tà i nà y.

Tôi nghĩ, đối với những người cầm bút hôm nay, vượt lên trên tất cả vấn đử thời sự nhạy cảm ấy là  tình yêu Tổ quốc. Tình yêu đó được nuôi dườ¡ng trong tâm hồn mỗi con người Việt Nam qua nhiửu thăng trầm, và  hình như lại đang được khơi dậy trong những tháng năm nà y. Chính tình yêu đó đã thôi thúc tôi viết bà i thơ Tổ quốc nhìn từ biển ngay trong ngà y đầu dự trại sáng tác văn học Hạ Long.

Nhà  thơ Nguyễn Việt Chiến trong một chương trình đọc thơ.

- à”ng sáng tác bà i thơ trong bao lâu?

- Tôi viết bà i thơ khá nhanh. Tôi dự trại viết có một ngà y, hôm sau phải vử Hà  Nội vì có công việc báo chí. Trên đường vử, có nhà  văn quân đội hửi tôi: à”ng đi dự trại sáng tác có một ngà y thì liệu viết được gì?. Tôi tự tin nói: Tôi sẽ có một bà i thơ để đời vử đử tà i biển - đảo vì tôi đã nghĩ ra một tứ thơ khá hay và  độc đáo. Аiửu quan trọng là  vốn sống văn học đã được tích lũy nhiửu năm và  trên hết là  tà i năng, sự hứng khởi và  tấm lòng của người cầm bút đối với đất nước. Chỉ cần một buổi sáng nghe lãnh đạo hải quân thuyết trình vử những hiểm họa đang rình rập đất nước, tôi đã thấy mình như lên cơn sốt, muốn viết ngay một khúc tráng ca vử những người con của Tổ quốc đã hy sinh ở Hoà ng Sa và  Trường Sa. Bà i thơ tôi hoà n thà nh trong có một ngà y.

- Tâm trạng của ông khi viết ra những câu thơ trong "Tổ quốc nhìn từ biển"?

- Аó là  sự thao thức, bồn chồn trước những hiểm họa đang đến gần trên các vùng biển đảo của Tổ quốc thân yêu. Аất nước của chúng ta liên miên trận mạc suốt bao đời, những nỗi đau thương chiến tranh còn ghi dấu nơi rừng sâu, biển thẳm. Và  qua nhiửu thế kỷ, hà ng triệu người con ưu tú của dân tộc chúng ta đã dâng hiến tuổi thanh xuân của mình, đã vĩnh viễn nằm dưới cử để gìn giữ non sông nà y, để mang lại tự do và  hạnh phúc cho thế hệ mai sau... Những cảm xúc trên đã thao thức trong tôi suốt một ngà y dà i ở trại sáng tác văn học Hạ Long.

- Những câu thơ nà o khiến ông phải day dứt nhất khi viết ra?

- Ngay câu thơ đầu tiên mở đầu bà i thơ Tổ quốc nhìn từ biển tôi đã phải cân nhắc rất kử¹, nâng bút lên, đặt bút xuống nhiửu lần. Câu thơ nguyên bản ban đầu là : Nếu Tổ quốc bị xâm lăng từ biển / Có một phần máu thịt ở Hoà ng Sa - ba chữ bị xâm lăng ở đây nghe có vẻ rất phù hợp vì Hoà ng Sa của ta bị chiếm cứ rồi. Nhưng sau khi xem xét lại, tôi cho rằng, nếu để ba chữ bị xâm lăng ở đây thì câu thơ nghe có vẻ hơi nặng nử, nên tôi quyết định thay ba chữ ấy bằng đang bão giông. Do vậy khi in ra, câu thơ chính thức trên mặt báo là : Nếu Tổ quốc đang bão giông từ biển / Có một phần máu thịt ở Hoà ng Sa. Tương tự như vậy, có nhiửu câu thơ khác tôi cũng phải suy ngẫm và  xem xét khá kử¹ trước khi cho công bố.

Bản nhạc phổ lời bà i thơ "Tổ quốc nhìn từ biển".

- Bà i thơ đã được nhạc sĩ Phạm Minh Thuận phổ nhạc. à”ng nhận xét thế nà o vử bản nhạc nà y?

- Thật ra, tôi không biết ký xướng âm và  cũng chỉ nghe nhạc sĩ Phạm Minh Thuận hát cho nghe đôi câu qua máy điện thoại nên cũng chưa dám có nhận xét gì vử bản nhạc phổ bà i thơ của tôi. Аiửu quý giá là  tấm lòng của người nhạc sĩ phổ thơ tôi. Nhạc sĩ Phạm Minh Thuận cho rằng Bà i thơ nà y đã quá nổi tiếng rồi nên khi phổ nhạc cũng phải cân nhắc lắm. Tuy nhạc sĩ đã cắt bử một số đoạn trong bà i thơ và  có sử­a một số chữ, nhưng nhìn chung vẫn giữ được cái tinh thần cốt lõi của bà i thơ.

- Tổ quốc và  đất nước là  nguồn cảm hứng lớn trong thơ ông. Sau Thời đất nước gian lao, ông lại tiếp tục gây xúc động với Tổ quốc nhìn từ biển. Theo ông, điửu quan trọng nhất để những bà i thơ Tổ quốc trở nên gần gũi, đi và o lòng người là  gì?

- Có người cho rằng, có thể tình yêu Tổ quốc đồng nghĩa với trách nhiệm công dân của mỗi một con người trước số phận của dân tộc, của đất nước mình. Thôi, xin hãy bớt nói những điửu lớn lao, những lời vĩ đại như vậy. Chúng ta là  con dân của đất Việt, ông cha ta từ ngà n năm trước đã lên rừng, đã xuống biển để khai phá, dựng xây non nước nà y. Và , biển đảo ấy là  một phần gia tà i nghèo khó mà  ông cha ta tự ngà n xưa đã không tiếc máu xương, công sức để giữ gìn, để truyửn đời lại cho cháu con hôm nay.

Có thể nói, khi viết bà i thơ nà y, tôi đã vượt được qua nỗi đau đời thường của riêng mình để nghĩ vử Tổ quốc, để xúc động theo cách một nhà  thơ khi cảm nhận tự do trong mỗi ngà y đang sống. Không hiểu đấy có phải là  điửu đáng mừng hay đáng lo, bởi bà i thơ đầu tiên khi tôi trở lại cầm bút lại là  bà i thơ viết vử Tổ quốc - một đử tà i lớn lao. Tôi nghĩ rằng hình tượng Tổ quốc trong thơ tôi (và  trong thơ của nhiửu nhà  thơ Việt Nam yêu nước) là  một chủ đử bất tận, có tính sử­ thi xuyên suốt qua nhiửu năm tháng. Аiửu quan trọng là  nhà  thơ phải thở hơi thở đời sống của dân tộc mình và  trái tim nhà  thơ phải đập cùng nhịp với những khổ đau, mơ ước của nhân dân mình.