Mỹ thuật

Người nặng lòng với nghề thủ công mỹ nghệ

Thụy Phương • 08:00 03/03/2024

Đến với mỹ thuật từ những năm tháng tuổi trẻ, gắn bó và say mê đằng đẵng mấy chục năm với nghề thủ công mỹ nghệ, cái tên Vũ Hy Thiều đã trở nên thân thuộc với người trong giới. Những đóng góp của họa sĩ, chuyên gia mỹ nghệ thủ công Vũ Hy Thiều trong việc nghiên cứu, lan tỏa giá trị thủ công mỹ nghệ đã minh chứng cho một tấm lòng luôn thiết tha và đau đáu với nghề thủ công truyền thống của cha ông.

1. Sinh năm 1945 ở Hà Nội, trong một gia đình không có ai làm nghệ thuật nhưng ngay từ khi còn nhỏ, cậu bé Vũ Hy Thiều đã thích làm thủ công. Và cũng thật may mắn, khi còn ngồi trên ghế nhà trường, Vũ Hy Thiều đã được sự dìu dắt của những người thầy giỏi chuyên môn và vô cùng tâm huyết. “Thầy Bốn từng học trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương là người đã mở lối đầu tiên cho tôi đến với mỹ thuật. Ngày đó, ở trường hằng tuần chúng tôi đều có các tiết mỹ thuật, nhưng các thầy dạy rất bài bản và đặc biệt chú ý đến năng khiếu của học sinh. Biết tôi thích và say mê với môn học này, thầy luôn khích lệ động viên hướng dẫn chi tiết cách vẽ hình họa, trang trí...”, họa sĩ Vũ Hy Thiều nhớ lại.

anh-1.-hoa-si-vu-hy-thieu.jpg
Chuyên gia thủ công mỹ nghệ Vũ Hy Thiều.

Thời kỳ học phổ thông, vì say mê mỹ thuật nên cứ biết ai trong nghề là họa sĩ Vũ Hy Thiều tìm đến. Biết họa sĩ Phạm Gia Giang (bố của người bạn cùng lớp) là họa sĩ, nên thi thoảng sau giờ học là Vũ Hy Thiều theo bạn về nhà. Có khi chỉ là tranh thủ xin họa sĩ những nhận xét cho bản vẽ của mình, hay say sưa nhìn ông vẽ. Ông còn học hỏi rất nhiều từ họa sĩ Phạm Hậu, họa sĩ Nguyễn Đức Nùng những kiến thức về hội họa và cả niềm say mê nghệ thuật.

Thi đỗ trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, Vũ Hy Thiều đã trải qua những năm tháng sinh viên đầy sôi nổi. Sau khi tốt nghiệp (năm 1966), như bao thanh niên ngày ấy, ông khoác ba lô lên đường ra chiến trận. Cho đến bây giờ những năm tháng ở chiến trường vẫn còn in sâu trong ký ức của ông. Ông vẫn nhớ những kỷ niệm ở vùng đất ở Bình Thuận – một tỉnh khó khăn nhất của chiến trường miền Nam khi ấy. 8 năm gắn bó ở nơi này, ông vừa làm báo, vừa viết, vừa vẽ. Nào làm bản tin tuyên truyền cho tỉnh Bình Thuận, nào viết truyền đơn, trang trí hội trường... “Chiến trường ác liệt, có những thời điểm khó khăn, cả mấy chục ngày liền chúng tôi không có gì để ăn, đành phải qua bữa với củ sắn, lá rừng và măng”, họa sĩ Vũ Hy Thiều nhớ lại.

Năm 1974, được Ban Tuyên giáo tỉnh Bình Thuận cử đi học ở trường Tuyên huấn Trung ương ở Tây Ninh, Vũ Hy Thiều lại lên đường vác theo chiếc ba lô với chiếc máy in và máy chữ. Sau đó, ông được điều động vào Sài Gòn gắn bó với báo Sài Gòn giải phóng với vai trò của họa sĩ thiết kế, rồi tiếp đó là báo Giải Phóng.

2. Đặc thù công việc không cho phép được thỏa sức với cây cọ và giá vẽ, nhưng tình yêu với hội họa như một mạch ngầm bền bỉ trong con người của họa sĩ Vũ Hy Thiều. Cũng bởi thế khi trở về Hà Nội, theo học trường Tuyên huấn Trung ương và sau đó (năm 1981) được giao trọng trách Phó Viện trưởng Viện Thủ công mỹ nghệ trực thuộc Liên minh Hợp tác xã Thủ công nghiệp, và tiếp đó (từ năm 1990 – 2005) phụ trách Viện Kinh tế thuộc Liên minh Hợp tác xã, ông lại có dịp phát huy nhiều hơn những kiến thức nền tảng về mỹ thuật trong công tác quản lý.

Tâm huyết, đam mê với nghề thủ công mỹ nghệ, họa sĩ Vũ Hy Thiều đã có nhiều đóng góp hết sức quan trọng cho việc gìn giữ bảo tồn và phát triển thủ công mỹ nghệ thông qua các nghiên cứu, khảo sát, kết nối các doanh nghiệp; tham vấn cho Bộ Thương mại, Bộ công thương về định hướng phát triển của nghề thủ công mỹ nghệ; thẩm định giáo trình, tham gia công tác giảng dạy cho các sinh viên các trường đại học; bồi dưỡng kiến thức thẩm mỹ và kỹ năng thiết kế cho nghệ nhân ở các làng nghề…

Họa sĩ Vũ Hy Thiều chia sẻ, hơn 40 năm gắn bó với thủ công mỹ nghệ, ông chẳng nhớ hết đã tới bao làng nghề khắp dặm dài đất nước, gặp gỡ bao nghệ nhân. Mỗi chuyến đi, mỗi lần gặp gỡ lại tiếp thêm cho tình yêu với nghề cũ của cha ông và cả những đau đáu khôn nguôi khi nghề truyền thống đang dần mai một.

Trong căn nhà nhỏ trong ngõ Thụy Khuê, họa sĩ Vũ Hy Thiều vừa giới thiệu cho tôi những món quà thủ công mỹ nghệ mà các nghệ nhân đã yêu mến dành tặng cho mình, vừa nhắc nhớ lại kỷ niệm năm xưa. Ông nhắc tới nghệ nhân Nguyễn Văn Khiếu, làng nghề mây tre đan Phú Vinh (Chương Mỹ, Hà Nội) cả cuộc đời nghèo khổ nhưng vẫn bám trụ giữ nghề; tới nghệ nhân Nguyễn Tiến Tòng với với sản phẩm thủ công con trâu làm bằng tre rất độc đáo từng mở lớp đào tạo nhưng không mấy người mặn mà “tiếp bước”; rồi những người “giữ lửa” của làng nghề thêu, đậu bạc, gốm sứ, đúc đồng…

3. “Việt Nam hiện có hàng trăm nghề thủ công khác nhau, hầu hết đều có truyền thống từ lâu đời. Có những nghề đã phát triển từ mấy nghìn năm trước như đúc đồng, gốm, dệt, đan mây tre…, có những nghề phát triển rực rỡ trong khoảng 6, 7 thế kỷ nay như điêu khắc, thêu, chạm bạc, khảm trai…, cũng có những nghề mới hình thành từ mấy chục năm như ren, dệt thảm, hoa lụa… Các nghề thủ công truyền thống đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao như trống đồng, điêu khắc gỗ và đá, tượng sơn mài, đồ gốm… đang lưu giữ trong các đình, chùa, bảo tàng và sưu tập cá nhân. Các nghề thủ công truyền thống còn lưu truyền lại cho đời sau cả một hệ thống kỹ thuật làm nghề, với những kinh nghiệm phong phú và bí quyết riêng của từng làng nghề; để lại hàng vạn mẫu sản phẩm tinh tế, đẹp mắt, tiêu biểu cho nghề mà người thợ thủ công Việt Nam vẫn đang dựa vào đó để sản xuất”, họa sĩ Vũ Hy Thiều nhận định.

Tự hào là vậy nhưng ông không khỏi đau đáu trước những thách thức mà nghề thủ công mỹ nghệ của Việt Nam đang phải đối mặt. Theo họa sĩ Vũ Hy Thiều, giá trị thủ công mỹ nghệ Việt Nam được bạn bè quốc tế đánh giá cao nhưng chính chúng ta lại chưa coi trọng đầu tư. Có nhiều nơi, đất khu làng nghề đã phải nhường chỗ cho khu công nghiệp. Công tác đào tạo, truyền nghề còn nhiều hạn chế. Việc tìm thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm làng nghề đang gặp nhiều khó khăn. Đáng nói là vấn đề đào tạo, truyền nghề còn nhiều bất cập. Nhiều nghệ nhân già yếu qua đời mà chưa kịp truyền được bí quyết cho thế hệ sau. Đó là chưa kể tới các các yếu tố về thẩm mỹ, kỹ năng thiết kế sản phẩm vẫn đang là những điểm yếu chưa được khắc phục…

Cũng bởi thế mà mỗi lần được mời trao đổi tại các diễn đàn, hội thảo hay tọa đàm… là chuyên gia Vũ Hy Thiều lại “dốc lòng” gửi gắm những trăn trở, hiến kế những đề xuất. Ông nhắc tới sự cấp thiết phải xây dựng bảo tàng nghề thủ công; nhấn mạnh nghề thủ công phải được nhìn nhận là sự kết hợp giữa kinh tế và văn hóa, từ đó có sự đầu tư xứng đáng; khẳng định sự quan trọng cần đầu tư cho đào tạo của các nghệ nhân để khuyến khích họ truyền nghề cho lớp trẻ; và đặt vấn đề về việc nâng cao thiết kế sản phẩm thủ công mỹ nghệ nhằm tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế…

Ở tuổi xế chiều, tưởng như năng lượng làm việc đã vơi cạn, thì chuyên gia thủ công mỹ nghệ Vũ Hy Thiều vẫn say mê và miệt mài cống hiến, từ giảng dạy, tư vấn, thẩm định… Cứ nghệ nhân nào cần, đơn vị, địa phương nào nhờ là ông lại lên đường. Có lẽ đó cũng chính là cách để ông lan tỏa giá trị tinh hoa của nghề truyền thống và thỏa niềm say mê với nghệ thuật của mình./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Nhìn lại mỹ thuật thời Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Quy hoạch, trưng bày 29 tác phẩm “Ấn tượng Huế, Việt Nam - 2026” bên bờ sông Hương
    Ban Tổ chức Festival Huế quy hoạch và trưng bày 29 tác phẩm tiêu biểu của “Ấn tượng Huế, Việt Nam - 2026” bên bờ sông Hương từ di tích Nghinh Lương Đình đến cầu Dã Viên.
  • Đi tìm những sắc màu phương Đông qua lăng kính nghệ thuật
    Ngày 15/11/2026, tại Palm Artspace sẽ diễn ra triển lãm giao lưu nghệ thuật quốc tế “Prism of the East - Lăng kính Phương Đông”. Triển lãm hướng tới kết nối các nền văn hóa thông qua những góc nhìn đa dạng về bản sắc và nghệ thuật phương Đông.
  • Nghệ sĩ trẻ Lachlan kể câu chuyện về sự sống qua nét vẽ về những bộ xương trong triển lãm D-RAW
    Triển lãm nghệ thuật của tác giả trẻ Lachlan đã chính thức ra mắt công chúng tại THI Art Space (Hà Nội) ngày 17/10. Triển lãm với tên gọi D-RAW đã dẫn dắt người thưởng lãm đi sâu vào những cấu trúc tiềm ẩn bên dưới thế giới vật chất, khám phá bản chất nguyên bản của con người cùng những chuyển động đa chiều nơi tâm trí.
  • Triển lãm 90 bức tranh sơn mài được vẽ bằng góc nhìn đương đại
    Ngày 30.10 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, triển lãm "Nguyên - Lãng du cùng Sơn" khai mạc, giới thiệu 90 tác phẩm sơn mài của 8 họa sĩ gồm: Nguyễn Văn Bảng, Nguyễn Thị Tiến, Nguyễn Đình Văn, Lily Lai, Bùi Thị Mừng, Hoàng Ngọc Nhung, Nguyễn Thùy Dương và Cao Phương Thảo.
  • Mỹ thuật ứng dụng và di sản: Từ giá trị truyền thống đến thiết kế đương đại
    Gần 300 nhà quản lý, chuyên gia và nhà thiết kế trao đổi, chia sẻ tại Hội thảo quốc tế “Mỹ thuật ứng dụng và di sản: Từ giá trị truyền thống đến thiết kế đương đại” tại Trường Đại học Nghệ thuật - Đại học Huế.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Người nặng lòng với nghề thủ công mỹ nghệ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO