Triển lãm của Trần Nam Tước: Hành trình kể chuyện bằng đất, lửa và tâm hồn Việt

“Những mảnh ghép” đầy xúc cảm

Ngay từ những bước chân đầu tiên vào không gian triển lãm, người xem đã cảm nhận được một hành trình nghệ thuật không chỉ được nhìn bằng mắt, mà phải lắng nghe bằng trái tim. Tại đây, 35 tác phẩm được tạo tác kỳ công từ chất liệu gốm, đất nung, gỗ chạm, sơn thếp và cả bản vẽ tay thủ công… chia thành ba phần rõ nét, tựa như ba chương lớn của một bản trường ca: Truyền thống – Đương đại – Di sản sống.

Phần 1, mở đầu bằng những khối điêu khắc trang trí truyền thống như đao góc, đầu kìm, đèn lồng đồng trụ… hiện lên sừng sững mà gần gũi. Những chi tiết gốm men đa sắc, những phù điêu ám họa lấy cảm hứng từ điển tích dân gian không chỉ gợi nhắc về kiến trúc đình chùa Việt, mà còn thể hiện cái nhìn giàu nhân bản và triết lý sống sâu sắc của người nghệ nhân: “Nhà là nơi về” – không gian văn hóa nơi mọi mảnh ghép của đời sống được xâu chuỗi bằng nghĩa tình và ký ức.”

Phần 2 lại đưa người xem lạc vào một thế giới khác: thế giới của gỗ và sơn, của những bộ cửa truyền thống chạm khắc công phu mà đỉnh cao là “12 cánh Trung Hiếu Môn” – tác phẩm đoạt giải Nhất Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc năm 2019. Ở đây, dấu vết của thời gian và bàn tay con người hòa quyện để tạo nên một diện mạo nghệ thuật vừa quen vừa lạ, nơi nghệ thuật chạm khắc không chỉ là trang trí mà là một cách kể chuyện, một niềm kiêu hãnh.

Phần 3, khép lại bằng những bản vẽ tay thủ công - chất liệu thường bị coi là hậu trường của sáng tác - nay được trưng bày như những tác phẩm độc lập, lần đầu tiên ra mắt công chúng. Những phác thảo này chính là nơi Trần Nam Tước gieo mầm sáng tạo, định hình ký ức và chuyển hóa tinh thần Việt qua mỗi đường nét.

Triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép” không chỉ là không gian trưng bày nghệ thuật, mà còn là nơi hội tụ của những tâm hồn yêu di sản, yêu nghệ thuật ứng dụng – lĩnh vực tưởng chừng lặng lẽ nhưng lại đóng vai trò không nhỏ trong giữ gìn văn hóa Việt.

Với hơn 30 năm làm nghề, Trần Nam Tước không chỉ là một người thợ gốm, mà còn là một nghệ sĩ sống trọn với cảm xúc, lặng thầm như đất, mãnh liệt như lửa. Anh đến với gốm không phải qua trường lớp hay “gia truyền” mà bằng chính lao động thực nghiệm, tư duy độc lập và một tình yêu không điều kiện với di sản truyền thống.

“

Triển lãm "Nam Tước - Những mảnh ghép" lấy cảm hứng từ câu nói của chính nghệ nhân: "Nhà là nơi về và có từ bao giờ thì tôi không biết… chỉ biết làm và làm, càng làm càng say với lề xưa lối cũ".

Triết lý này cũng được anh chia sẻ sâu sắc trước thềm triển lãm: "Nhà là nơi để về, là nơi ai cũng muốn về. Tôi không biết 'nhà' có từ bao giờ, chỉ biết rằng khi tôi sinh ra, nó đã được gọi là nhà. Rõ ràng, đó là một sự thật mà tôi muốn chia sẻ. Tôi không biết những người khác có nghĩ giống như tôi không? Nhưng tôi nghĩ, ai cũng muốn có một nơi để trở về - để nương trú tâm hồn".

Anh coi mình là người tiếp nối, người viết lại những điều cũ và càng làm càng say mê với những lề lối xưa, bởi "con người sống cần có lề lối. Công năng chỉ là một phần, nhưng chính giá trị văn hóa mới là điều quan trọng để giữ lại.

Triển lãm "Nam Tước - Những mảnh ghép" thể hiện sự đa dạng trong cách thức sáng tạo và ẩn chứa thông điệp về sự gắn kết, tổng hòa của những yếu tố tưởng chừng rời rạc, rồi từ đó tạo nên một tổng thể hoàn chỉnh, có ý nghĩa sâu sắc về văn hóa và di sản.

Chính sự khiêm nhường đó đã trở thành “men sống” nuôi dưỡng những sáng tạo của anh, để mỗi sản phẩm không chỉ mang tính ứng dụng cao trong các công trình kiến trúc mà còn chất chứa tâm linh văn hóa, làm nên sự khác biệt của Gốm Trần Tước.

Mỗi người là một mảnh ghép – mỗi tác phẩm là một phần của di sản

Chủ đề “Những mảnh ghép” không phải là phép ẩn dụ ngẫu nhiên. Trong tay Trần Nam Tước, những gì vụn vỡ nhất – từ gạch vỡ, mẫu gốm bỏ, hay ký ức rời rạc – lại được ông xâu chuỗi, tái cấu trúc để tạo nên một tổng thể nghệ thuật có chiều sâu, có ý nghĩa xã hội.

Nghệ sĩ không chỉ là người sáng tạo – mà còn là người kể chuyện. Trần Nam Tước kể chuyện bằng đất, bằng gỗ, bằng ký ức dân gian, bằng bản vẽ tay tưởng đã lỗi thời. Và chính ở điểm ấy, công chúng nhận ra rằng: nghệ thuật đương đại không phải là cái gì xa vời, mà có thể bắt đầu từ truyền thống, đắp xây từ cộng đồng, và kết tinh thành di sản.

Tại lễ khai mạc, ông Lương Xuân Đoàn – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam đã có những chia sẻ xúc động: “Trần Nam Tước nương vào đất để được hồn của đất, neo vào lửa để có được màu men… Càng đi càng lạ và đẹp với nghề, anh đang khẳng định một vị trí đẹp đẽ giữa truyền thống và đương đại của gốm Việt thế kỷ XXI.”

Không ít khách mời, trong đó có cả các chuyên gia kiến trúc, nhà thiết kế nội thất, người sưu tầm đồ cổ và giới trẻ đam mê gốm Việt đã đến thưởng lãm. Một nữ sinh Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp thì thốt lên: “Em không nghĩ là gốm có thể 'nói được' nhiều đến thế. Triển lãm làm em muốn tìm hiểu sâu hơn về nghề gốm và kỹ thuật tạo hình dân gian.”

Sau thành công vang dội của hai triển lãm trước là “Linh thú thời nay” (2023) và “Nam Tước – Hồn của đất” (2024), triển lãm lần này đánh dấu bước chuyển mới trong tư duy nghệ thuật của Trần Nam Tước. Nếu “Hồn của đất” là nơi ông nói về bản thể văn hóa, thì “Những mảnh ghép” là lúc ông nói về sự tương tác của cá nhân với cộng đồng, của nghệ thuật với đời sống.

Tại đây, mỗi mảnh gốm không còn đơn thuần là chất liệu, mà là một phần ký ức Việt, được nâng niu, lắp ráp, tái tạo để đối thoại với hôm nay và gửi gắm cho mai sau.

Trong một thời đại mà nghệ thuật thị trường đôi khi khiến người ta quên mất gốc gác văn hóa, những triển lãm như “Nam Tước – Những mảnh ghép” là tiếng chuông tỉnh thức, nhắc chúng ta: muốn bước ra thế giới, cần phải đi từ cội rễ của mình.

“Nam Tước – Những mảnh ghép” không chỉ là triển lãm, mà là một hành trình nghệ thuật giàu tính nhân văn. Từ bàn tay của một người thợ học nghề bằng cách “bén duyên với đất và lửa” qua từng bước chân quê, Trần Nam Tước đã khẳng định bản thân bằng chính chất liệu truyền thống, để làm nên di sản đương đại.