Nghề thủ công mỹ nghệ: Bước đệm cho phát triển công nghiệp văn hóa

Khánh Thư| 26/01/2022 19:17

Giữ vị thế trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của cả nước, Thăng Long - Hà Nội hội tụ và tỏa sáng không chỉ ở những giá trị văn hóa tiêu biểu của Việt Nam mà còn ở những giá trị độc đáo riêng ở “thế đất thiêng của muôn đời”, “chất thanh lịch của muôn người” và “tính độc đáo riêng có của muôn nghề”… Trong quá trình phát triển và hội nhập hiện nay, đặc biệt là khi thành phố tập trung phát triển công nghiệp văn hóa thì nghề thủ công mỹ nghệ vẫn có một chỗ đứng rất quan trọng.

Nghề thủ công mỹ nghệ: Bước đệm cho phát triển công nghiệp văn hóa
Nhịp điệu làng nghề - Ảnh: Nguyễn Quý Kha
Khéo tay hay nghề đất lề Kẻ Chợ

Ngay từ khi được chọn là nơi định đô, Thăng Long đã có nhiều nghề thủ công như dệt vải, làm gạch sứ, đúc tượng đồng, nấu rượu tăm, chạm vàng bạc rồi cả những làng nghề chuyên doanh như trồng dâu nuôi tằm, trồng hoa cây cảnh. Tìm hiểu về làng nghề, phố nghề đất lề Kẻ Chợ, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đã chỉ rõ, bách nghệ kinh đô đa số có gốc gác tứ trấn Đông, Nam, Đoài, Bắc nhưng đã tinh xảo lên trong thị trường lớn nhất và cũng khó nhất là Thăng Long - Hà Nội. Nghề thủ công truyền thống Thăng Long - Hà Nội được hình thành chủ yếu từ ba nguồn. Một là những nghề có sẵn ở các làng mạc thôn xóm trước khi Thăng Long trở thành kinh đô của cả nước. Hai là do những biến cố của lịch sử, thợ thủ công ở các nơi khác kéo về ngoại ô, tìm chỗ thuận tiện lập nên làng xóm để hành nghề (gốm Bát Tràng, đúc đồng Ngũ Xá…). Ba là thợ thủ công ở các nơi kéo về nội đô làm ăn, mang theo những đặc sắc của quê hương mình, vừa sản xuất vừa bán ngay sản phẩm tại phố phường (phố Tô Tịch là nơi sản xuất và bán sản phẩm của làng tiện Nhị Khê; phố Hàng Bạc là nơi hành nghề, trao đổi buôn bán của dân chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình), Châu Khê (Hưng Yên), Định Công (Thanh Trì, Hà Nội)… 

Kể từ năm 2008 khi Hà Nội sáp nhập với Hà Tây - nơi được ví von là “đất trăm nghề” thì kho báu di sản làng nghề truyền thống của Hà Nội càng trở nên phong phú hơn. Theo thống kê, Hà Nội hiện có 1350 làng nghề lớn nhỏ. Các sản phẩm của làng nghề đa dạng chủng loại, mẫu mã, một số có thể cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Nhiều làng nghề nổi tiếng thu hút sự quan tâm của khách du lịch như: Lụa Vạn Phúc (Hà Đông), gốm sứ Bát Tràng (Gia Lâm), mây tre đan Phú Vinh (Chương Mỹ), thêu Quất Động, sơn mài Hạ Thái (Thường Tín), khảm trai Chuôn Ngọ (Phú Xuyên)… Đặc biệt, các làng nghề đều có sự tăng trưởng cả về doanh thu, giá trị sản xuất và giá trị xuất khẩu qua các năm, trong đó có khoảng 100 làng nghề đạt doanh thu từ 10 đến 20 tỷ đồng/năm, gần 70 làng nghề đạt từ 20 đến 50 tỷ đồng/năm và khoảng 20 làng nghề đạt trên 50 tỷ đồng/năm, đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương.

Bước đệm cho phát triển công nghiệp văn hóa

Trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2016, thủ công mỹ nghệ được xác định là một trong số 12 ngành công nghiệp trọng tâm để phát triển công nghiệp văn hóa. Tại Hội nghị lần thứ 6, Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội khóa XVII, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, mặc dù có 12 ngành liên quan đến công nghiệp văn hóa, nhưng trước mắt thành phố tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào 6 lĩnh vực để trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong đó có thủ công mỹ nghệ. 

Vậy hướng đi nào cho ngành thủ công mỹ nghệ có thể bắt nhịp và tạo đà cho công nghiệp văn hóa của Thủ đô, đó là một bài toán mà giới nghề còn nhiều trăn trở. Thực tế cho thấy, nghề thủ công mỹ nghệ của Thủ đô đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức. Theo số liệu của Sở Công thương Hà Nội, trong số 1350 làng nghề Thủ đô có 313 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận, 207 làng có nghề đang phát triển, 543 làng có nghề đã bị mai một và 287 làng có nghề có dấu hiệu mai một. Nguyên nhân cản trở sự phát triển của nghề thủ công mỹ nghệ đó là do thiếu chiến lược, kế hoạch để thúc đẩy, hỗ trợ và phát triển làng nghề. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất còn hạn chế, khả năng tiếp cận thị trường còn thụ động, chất lượng nguồn lao động tại làng nghề chưa cao, sản phẩm làng nghề thiếu sự độc đáo, chưa thể hiện rõ bản sắc văn hóa… Đặc biệt, mối liên kết giữa nghệ nhân với hộ kinh doanh, doanh nghiệp lữ hành, giữa các làng nghề với nhau cũng chưa thực sự gắn kết.

Để làng các nghề phát triển bền vững, giới chuyên môn cho rằng Hà Nội cần chú ý công tác quy hoạch, bảo tồn làng nghề, có những chính sách đặc thù hỗ trợ cơ sở sản xuất làng nghề về vốn, mặt bằng sản xuất; hỗ trợ chuyển giao, đổi mới công nghệ sản xuất, xử lý môi trường; chú trọng đào tạo nghề, truyền nghề, cấy nghề… Đặc biệt, cần gắn sản xuất với giữ gìn bản sắc văn hóa, lịch sử phát triển làng nghề, để mỗi làng nghề là một địa chỉ du lịch văn hóa... 

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Tĩnh, làng nghề mây tre đan Phú Vinh, huyện Chương Mỹ tự hào khi mây tre đan Phú Vinh đã vươn tới tầm quốc tế với nhiều sản phẩm xuất khẩu chất lượng. Ông bảo, để có được “tiếng vang” đó, những nghệ nhân, thợ giỏi trong làng dồn nhiều tâm sức cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm. Tự hào là vậy nhưng ông vẫn canh cánh đó là làm sao Phú Vinh sớm có sản phẩm phục vụ du lịch cộng đồng ngay tại làng nghề có phòng trưng bày giới thiệu sản phẩm làng nghề, kết nối nhiều tour du lịch đưa khách đến tham quan, trải nghiệm, mua sắm…

Theo họa sĩ Vũ Hy Thiều - chuyên gia ngành thủ công mỹ nghệ, để thủ công mỹ nghệ phát triển ở tầm cao mới, trở thành ngành công nghiệp văn hóa tạo đà cho sự phát triển của Thủ đô thì cần phải nâng cao chất lượng thẩm mỹ các sản phẩm của làng nghề chứ không đơn thuần chỉ tập trung đầu tư vào công nghệ, kỹ thuật. “Muốn nâng cao chất lượng thẩm mỹ các sản phẩm thủ công mỹ nghệ thì phải đầu tư cho thiết kế đúng mức và đúng cách. Thêm nữa, cần phải nâng cao trình độ thẩm mỹ cho chính các nghệ nhân làng nghề”, họa sĩ Vũ Hy Thiều nhấn mạnh.

Nghề thủ công mỹ nghệ: Bước đệm cho phát triển công nghiệp văn hóa
Tích trung thu chú Cuội chị Hằng - Sản phẩm của nghệ nhân tò he Đặng Văn Hậu

Trăn trở của họa sĩ Vũ Hy Thiều khiến tôi nhớ tới chuyện nghề của nghệ nhân tò he Đặng Văn Hậu. Từ niềm đau đáu với nghề xưa, với khát vọng đem đến làn gió mới cho tò he Việt, Hậu đã nỗ lực tìm tòi cải tiến chất lượng bột tạo độ bền cho sản phẩm đồng thời đa dạng mẫu mã, tìm kiếm thị trường cho tò he. Những ngày Covid -19 diễn biến phức tạp, trong ngôi nhà nhỏ ở làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, chàng trai trẻ Văn Hậu vẫn miệt mài với con giống, bột màu. Những đơn hàng online từ muôn ngả vẫn ùa về mang theo niềm hi vọng của nghệ nhân trẻ tuổi: nghề xưa phát triển hơn xưa.

Trở lại với câu chuyện về phát triển công nghiệp văn hóa, có lẽ đây chính là cơ hội vàng để làng nghề thủ công mỹ nghệ chuyển mình. Hi vọng rằng, trong một tương lai không xa với sự chung sức, đồng lòng từ những nghệ nhân, thợ giỏi…, sự vào cuộc của chính quyền địa phương, các cấp các ngành, làng nghề truyền thống sẽ được gìn giữ, bảo tồn, góp phần vào sự phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. 
(0) Bình luận
  • Đình Nam Đồng
    Đình Nam Đồng hiện ở số 73 phố Nguyễn Lương Bằng, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội. Đây là ngôi đình cổ của làng Nam Đồng xưa, thờ Thành hoàng là Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) - vị danh tướng kiệt xuất dưới triều Lý, người có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập của quốc gia Đại Việt ở thế kỷ XI.
  • Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
    Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
Nghề thủ công mỹ nghệ: Bước đệm cho phát triển công nghiệp văn hóa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO