Tác giả - tác phẩm

Lê Bá Thự và những dấu ấn trong dịch thuật, sáng tác

Nguyễn Hà Phương • 16/09/2024 20:22

Trong 303 trên tổng số 436 trang của tập sách “Lê Bá Thự - Tiểu luận & phê bình văn học”, Lê Bá Thự đã giới thiệu ngắn gọn về 30 tác phẩm truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ của Ba Lan mà ông đã dịch sang tiếng Việt.

anh-tac-pham.jpg

1. Dịch giả Lê Bá Thự hiện là ủy viên Ban Chấp hành Hội Hữu nghị Việt Nam - Ba Lan. Tính đến thời điểm hiện tại, ông đã có 25 năm đau đáu với văn học dịch, giới thiệu văn học Ba Lan với bạn đọc Việt Nam. Những tác phẩm văn học dịch của ông không chỉ cho thấy khả năng sử dụng nhuần nhuyễn và tinh tế ngôn ngữ Ba Lan và Việt Nam mà còn cho thấy tâm hồn Lê Bá Thự luôn sống giữa tình yêu trong văn hóa Việt và văn hóa Ba Lan.

Trong 303 trên tổng số 436 trang của tập sách “Lê Bá Thự - Tiểu luận & phê bình văn học”, Lê Bá Thự đã giới thiệu ngắn gọn về 30 tác phẩm truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ của Ba Lan mà ông đã dịch sang tiếng Việt. Đây cũng chính là nội dung trong toàn bộ Phần I của cuốn sách (Về dịch thuật).

dich-gia-le-ba-thu.jpg

Với Lê Bá Thự “dịch văn học là tái tạo một cách nhuần nhuyễn nguyên tác bằng ngôn ngữ khác. Để trở thành một dịch giả văn học người dịch phải giỏi ngoại ngữ và giỏi tiếng Việt, có phông văn hóa rộng”. Trong các tác phẩm văn học Ba Lan được ông chuyển thể, bạn đọc ngoài được thẩm thấu nét đặc sắc của văn học Ba Lan còn bắt gặp một Lê Bá Thự tỉ mỉ trong cả việc lựa chọn các tác phẩm. Với một “cường quốc văn học” ở châu Âu như Ba Lan, tiểu thuyết, sách và truyện là nhiều vô kể. Tiểu thuyết “Xin cạch mặt đàn ông”, “Các người khắc biết tay tôi!” và rất nhiều các cuốn truyện cười mà ông dịch đã thể hiện sự đón nhận nồng nhiệt của độc giả Việt Nam đối với văn học Ba Lan. Đây cũng là minh chứng cho không chỉ sự tài tình trong tiếng Việt của Lê Bá Thự mà còn trong cả cái cách mà ông chọn tác phẩm để dịch.

Trong phần II - Về sáng tác, cuốn sách điểm lại 7 tác phẩm tiêu biểu của Lê Bá Thự, ngoài những tập thơ và sách lý luận, ta không thể không nhắc đến “Tôi và làng tôi” (NXB Hội Nhà văn, in lần 3 năm 2020). Nhà văn Đỗ Ngọc Yên đã có lý khi cho rằng: “Lê Bá Thự vừa mới xuất bản cuốn “Tôi và làng tôi”, dưới dạng tản văn, như một khế ước văn hóa làng mà ông từng mang theo hai phần ba thế kỷ”. Trong cuốn sách này, Lê Bá Thự đã đi sâu vào những nỗi niềm mà ông có khi xuất bản cuốn tản văn nói về làng quê và tình yêu của ông dành cho xứ Thanh, nỗi nhớ quê khi phải sang học ở nơi đất khách quê người.

Có thể thấy nguồn cảm hứng lớn nhất của một người con xa quê du học chính là những thứ liên quan đến quê hương của mình. “Hai lần về quê” (trang 394), “Gặp người xứ Thanh ở Ba Lan” (trang 401), “Về nguồn” (trang 405) trong Phần II của cuốn sách đã phần nào cho thấy nỗi niềm quá khứ và cảm xúc của ông.

2. Tương tự cấu trúc của “Lê Bá Thự - Tiểu luận & Phê bình văn học”, “Lê Bá Thự - Tác phẩm & Dư luận” cũng chia làm 2 phần Sáng tác và Dịch thuật. Cuốn sách dày hơn 500 trang, tập hợp các bài viết, ý kiến của các tác giả, nhà báo, nhà văn, nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam về các công trình và tác phẩm của ông. Trong cuốn sách này, các bài viết cho thấy rõ quan điểm, trăn trở về dịch thuật của Lê Bá Thự. Với ông, việc lựa chọn truyền tải, đem gì về Việt Nam từ đất nước Ba Lan cũng quan trọng không kém kĩ năng dịch thuật, đòi hỏi người dịch cần có tài năng và tâm huyết. Bên cạnh đó, việc cảm nhận được đâu là tác phẩm “hợp gu” người Việt Nam cũng là một việc khiến ông phải trăn trở nhiều.

Ông Wieslaw Scholz - Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Cộng hòa Ba Lan tại Việt Nam trong lời nhận xét về cuốn Pharaon (tiểu thuyết) đã viết: “Cuốn sách mà các vị đang có trước mặt mình là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của văn học cổ điển Ba Lan. “Pharaon”, tác phẩm lớn của nhà văn Ba Lan, Boleslaw Prus, đã rất nhiều lần được tái bản ở Ba Lan, dịch ra nhiều thứ tiếng nước ngoài và đưa lên màn ảnh. “Pharaon” chẳng những là cuốn sách nằm trong chương trình giảng dạy bắt buộc ở nhà trường, mà còn là tác phẩm có trong hầu hết các tủ sách gia đình ở Ba Lan”. Nhận xét này cũng đã cho thẩy xu hướng chọn sách để dịch của Lê Bá Thự.
Trong rất nhiều những buổi phỏng vấn với báo chí và những lời nhận xét của các tác giả và nhà phê bình khác về “Tôi và làng tôi”, Lê Bá Thự có lẽ tâm đắc lời nhận xét của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, nhiều đến nỗi những lời ấy được trân trọng in lên bìa của cuốn sách: “... Cuốn sách “Tôi và làng tôi” cần cho những đứa trẻ để đọc, cần cho những người giảng dạy, cho nhà văn, cho những người nghiên cứu về văn hóa làng. Và đương nhiên cả những người lớn nữa.

... Cuốn sách viết về một ngôi làng cụ thể nhưng nó đại diện cho hầu hết các làng quê nước ta”.

Ở vào cái tuổi xưa nay hiếm, nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự vẫn luôn đau đáu với văn học dịch, giới thiệu văn học Ba Lan với bạn đọc Việt Nam bằng tất cả tình yêu, sự lo lắng và hy vọng. Bởi với ông “Dịch văn học là tái tạo một cách nhuần nhuyễn nguyên tác bằng ngôn ngữ khác”./.

“

Nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự là tác giả của trên 30 bộ sách dịch, trong đó có 11 tiểu thuyết, 6 tập truyện ngắn, 4 tập truyện cười, 3 tập sách thiếu nhi và 1 tập thơ...). Ngoài ra, ông còn viết tiểu luận phê bình và sáng tác thơ, từng được nhận giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Nhà văn Hà Nội về dịch thuật. Đầu năm 2024, ông đã cho ra mắt độc giả bộ sách song sinh mang tên: “Lê Bá Thự - Tiểu luận & phê bình văn học” và “Lê Bá Thự - Tác phẩm & dư luận”.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Những nghịch lý của tuổi trẻ trong kỷ nguyên số
    Giữa một thế giới chỉ cần vài giây để gửi đi một tin nhắn, vài thao tác để kết bạn và một chiếc điện thoại để tiếp cận vô số thông tin, vì sao người trẻ lại có thể cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết? Với cuốn sách "iGen - Thế hệ Smartphone", Tiến sĩ tâm lý học Jean M. Twenge không chỉ đặt ra câu hỏi về những thay đổi của thế hệ lớn lên trong kỷ nguyên số, mà còn mở ra một cuộc đối thoại cần thiết giữa người trẻ với gia đình, nhà trường và xã hội.
  • Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đưa 7 cuốn sách lên Amazon
    Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa chính thức đưa 7 cuốn sách đầu tiên lên nền tảng Amazon, bắt đầu mở bán tới bạn đọc toàn cầu. Sự kiện đánh dấu bước tiến mới của Nhà xuất bản trong đổi mới phương thức phát hành, đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
  • Hồi ký “Nghèo”: Viết lại cuộc đời từ những ký ức đau thương
    Có những cuốn sách khiến người đọc day dứt không phải bởi câu chuyện được kể quá đẹp đẽ, mà bởi hiện thực trong đó trần trụi đến mức người ta khó lòng ngoảnh mặt làm ngơ. “Nghèo” của Katriona O’Sullivan do NXB Thế giới và Alpha Books liên kết xuất bản là một cuốn tự thuật như thế. Qua những ký ức về tuổi thơ nghèo khó, gia đình bất ổn và hành trình vượt lên nghịch cảnh, tác giả không chỉ kể lại những gì mình đã trải qua mà còn cho thấy một con người có thể phải đấu tranh đến nhường nào để giành lấy quyền đ
  • Hồng Thanh Quang - một hồn thơ lãng mạn say đắm
    Trong thơ tình Việt Nam đương đại, Hồng Thanh Quang là một giọng thơ dễ nhận ra bởi sự say đắm, nồng nàn, giàu nhạc tính và một nỗi muộn màng rất riêng. Thơ ông không phải tình yêu trong trẻo, non tơ, cũng không phải lời than thở ủy mị của một cái tôi thất tình, mà là tiếng nói của một trái tim từng trải qua lỡ dở, xa cách, nhớ thương, tha thứ và mất mát. Đó là hồn thơ lãng mạn hiện đại, say đắm mà từng trải, ngọt ngào mà đắng xót, da diết mà không bi lụy; luôn biết biến tình yêu thành nhạc điệu, ký ức thành những hình ảnh trữ tình lay động. Nếu “Chút sen còn lại” lấy hình tượng sen làm trung tâm cảm xúc, thì “Cúc muộn” nghiêng về vẻ đẹp cuối mùa, sau bão giông, lỡ làng và những dấu vết của thời gian.
  • Ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Đoan Bui
    Chiều ngày 11/10/2026, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức buổi giao lưu, ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Doan Bui, do dịch giả Thuận chuyển ngữ. Tác phẩm từng được đề cử Giải Femina (Prix Femina) - một giải thưởng văn chương danh giá của Pháp.
  • Nhà thơ Bằng Việt nhận Giải thưởng Lớn tại lễ trao giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2026
    Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), chiều 2/10, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Lễ trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026 đã diễn ra, tôn vinh những cá nhân, tác phẩm, ý tưởng và việc làm có giá trị, thể hiện tình yêu sâu sắc với Thủ đô.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
  • [Video] Khẳng định giá trị di sản Quốc Tử Giám trong kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia
    Chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, chiều 11/11, tại sân Bái Đường, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Thủ đô Hà Nội), Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”.
  • Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất: Cơ sở để xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới
    Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất diễn ra ngày 24/11/1946 có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định vị trí, vai trò, sứ mệnh của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới.
Lê Bá Thự và những dấu ấn trong dịch thuật, sáng tác
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO