Giải mã sức sống của dòng tranh dân gian Đông Hồ

Gia Phú| 07/08/2019 08:07

Tiếp sau cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng” ra mắt bạn đọc tháng 1/2019, ngày 31/7/2019 tại Hà Nội, Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội - Dự án khôi phục tranh dân gian Việt Nam do nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa khởi xướng tiếp tục trình làng bạn đọc cuốn “Dòng tranh dân gian Đông Hồ”. Cuốn sách được ví von là một “bảo tàng” thu nhỏ cho thấy lịch sử phát triển của làng tranh cũng như những nét duyên riêng về kỹ thuật, tinh hoa của dòng tranh dân gian Đông Hồ.

Giải mã sức sống của dòng tranh dân gian Đông Hồ
Tác giả Lê Bích chia sẻ với công chúng tại buổi ra mắt sách - Ảnh: Đặng Thủy

“Dòng tranh dân gian Đông Hồ” được thực hiện bởi 3 tác giả: Nguyễn Thị Thu Hòa (chủ biên), Trịnh Sinh và Lê Bích, do NXB Thế giới và Bảo tàng gốm sứ phối hợp xuất bản. Cuốn sách dày 232 trang, chia thành 3 chương: Chương 1: Làng Đông Hồ, Chương 2: Các dòng tranh dân gian sản xuất tại Đông Hồ, Chương 3:Tranh dân gian khắc gỗ và vẽ tay.

Giới thiệu về “đứa con tinh thần” mà mình cùng nhóm tác giả đã dày công nghiên cứu thực hiện, nhiếp ảnh gia Lê Bích khẳng định cuốn sách không chỉ đơn thuần nghiên cứu về tranh dân gian Đông Hồ mà là một công trình mang tính học thuật có giá trị về văn học dân gian, dân tộc học, sử học và văn hóa học. “Bên cạnh hơn 500 hình ảnh (đa số được chụp mới), sách còn mô tả khá chi tiết về quá trình hình thành và phát triển của làng, lịch sử đình, chùa, đền, lễ hội mã, hương ước cũng như những thăng trầm của nghề làm tranh làng Đông Hồ; tổng hợp gần 300 bức tranh Đông Hồ nổi tiếng và những bức tranh Đông Hồ ít được du khách biết tới đồng thời khắc họa chân dung một số nghệ nhân tiêu biểu của làng tranh Đông Hồ như Nguyễn Đăng Chế, Nguyễn Hữu Sam, Nguyễn Hữu Quả và đặc biệt là 2 cố nghệ nhân họa sĩ Nguyễn Đăng Khiêm và Nguyễn Đăng Sần.

Sách cũng làm rõ vai trò của hợp tác xã trong việc sản xuất và duy trì tranh dân gian tại làng Đông Hồ xưa; miêu tả chi tiết các bước làm tranh Đông Hồ trong đó có nhiều chi tiết ít được biết như: quy trình khắc ván in, quy trình làm điệp, quy trình làm chổi thét, kỹ thuật “cản màu”, in chồng màu “nhị sắc” và các màu tiêu biểu” – tác giả Lê Bích cho hay. Đáng chú ý, những thông tin về 2 thể loại tranh ít được biết đến của Đông Hồ là tranh đồ thế và tranh trổ giấy (trổ “lé”); nội dung chữ trên tranh Đông Hồ và một số ứng dụng tranh Đông Hồ trong cuộc sống hiện đại được đề cập trong cuốn sách cũng là những thông tin mới mẻ, hấp dẫn bạn đọc.

Bìa sách “Dòng tranh dân gian Đông Hồ” - Ảnh: Lê Bích

Bìa sách “Dòng tranh dân gian Đông Hồ” - Ảnh: Lê Bích

Tác giả Thu Hòa cho biết để hoàn thành cuốn sách nhóm tác giả tác giả đã mất gần 10 năm lăn lộn, nghiên cứu, tìm tòi, thực hiện hàng trăm chuyến đi thực tế, về làng Đông Hồ gặp gỡ, trò chuyện với các nghệ nhân. Để hiểu rõ hơn về lịch sử làng tranh, nhóm tác giả còn mời một số chuyên gia về khảo cứu 7 bia đá ở đình làng Đông Hồ và bia ở mộ tổ của 1 dòng họ chuyên làm tranh ở làng. Cũng bởi thế nhiều tư liệu mới được các nghệ nhân và đại diện gia đình các nghệ nhân chia sẻ đã giúp cho cuốn sách có những nét khác biệt so với nhiều cuốn sách tranh Đông Hồ từng xuất bản trước đây.

 “Mỗi tác giả đều có những lăn lộn chuyên môn riêng, và dường như chúng tôi đã “quét” gần hết những tư liệu từ trước đến nay nghiên cứu về tranh dân gian Đông Hồ. Trên cơ sở tư liệu, chúng tôi tổng hợp, tìm ra những đặc trưng, giá trị riêng của dòng tranh dân gian này. Cuốn sách cũng đã góp tiếng nói vực dậy một làng tranh mang hồn cốt dân tộc trước sự khốc liệt của kinh tế thị trường đồng thời như một viên gạch tạo nền móng để UNESCO làm cơ sở xếp hạng tranh dân gian Đông Hồ là di sản văn hóa thế giới ” – PGS.TS Trịnh Sinh chia sẻ.

Có mặt tại buổi ra mắt sách “Dòng tranh dân gian Đông Hồ”, nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học, giới họa sĩ cũng đã đánh giá cao những nỗ lực, tâm huyết, cũng như sự cẩn trọng, khoa học của nhóm tác giả. TS. Trần Đoàn Lâm – Giám đốc NXB Thế giới nhận định: “Cuốn sách được làm hết sức công phu như một bảo tàng thâu tóm được kỹ thuật, tinh hoa của dòng tranh Đông Hồ. Đây chính là một tài liệu quý, đáng tin cậy, với những ai muốn tìm hiểu về lịch sử của làng tranh, nhất là các nghệ nhân mới”.

GS.TS Bùi Quang Thanh cho biết Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Namđược giao nhiệm vụ xây dựng hồ sơ Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ để đề nghị UNESCO ghi vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Hiện nay, hồ sơ trình UNESCO đang được Viện hoàn tất và những thông tin của cuốn sách này sẽ được bổ sung để hoàn thiện thêm cho hồ sơ đệ trình lên UNESCO.

Đây là một niềm vui lớn của những người thực hiện cuốn sách, bởi ước mong được góp một phần nhỏ bé tìm ra chân giá trị của tranh dân gian Đông Hồ, quảng bá nó và phát huy giá trị bảo tồn vốn cổ di sản này đã trở thành hiện thực. Cùng với cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng”, “Dòng tranh dân gian Đông Hồ”, tới đây nhóm tác giả cho biết cũng sẽ dồn tâm sức để tiếp tục trình làng bạn đọc sách về dòng tranh Hàng Trống và tranh làng Sình. Đây cũng chính là nỗ lực để định vị giá trị của tranh dân gian trong kho báu di sản của cha ông nói chung, và nền mỹ thuật Việt Nam nói riêng.

(0) Bình luận
  • Nắng mơ trong biệt thự hoang
    Tôi bị nàng hút đi từ lần thấy hình đại diện Facebook trôi đến. Khoảnh khắc lúc nắng rây xuống những ngón tay thon cầm lọn tóc che nửa phần môi đỏ khiến cho bức selfie ấy đẹp huyền hoặc.
  • Nửa chân trời trong sương
    Làng tôi ven sông Yên, một nhánh sông quanh năm lững lờ chảy qua những bãi bồi ngập cỏ. Con đường đất dẫn vào làng uốn cong cong, bốn mùa nồng nàn hương hoa cỏ. Những buổi hoàng hôn, khi nắng đã dịu xuống phía cuối sông, đám hoa tím lại thẫm màu như có ai vừa rắc lên một lớp khói.
  • Bà phù thủy có cây vú sữa
    Chẳng hiểu vì sao tôi rất sợ khi thấy bà phù thủy nhà bên. Nhưng càng sợ lại càng tò mò, cứ muốn lén nhìn qua lỗ gạch để xem từng hành động của bà. Bà đang quét lá vú sữa, biết có ánh mắt đang theo dõi, liền ghé lại, làm tôi một pheng điếng hồn.
  • Những món quà của tạo hóa
    Tôi rất cô đơn, không có lấy một người bạn nào để gọi là thân. Vì không giỏi giao tiếp hay vì không tìm được người nào đủ tin tưởng để mở lòng mình ra, tôi không biết nữa, chỉ thấy mỗi khi lòng đầy lên là lại ước mình được rủ rỉ cùng Dung.
  • Lời hẹn mùa xuân
    Mùa đông năm nay đến sớm. Bầy chim én sửa soạn bay về phương Nam tránh rét khi hơi sương giá bắt đầu vương trên từng nhành lá. Én Nhỏ quàng lên cổ chiếc khăn cỏ mềm ấm áp, bịn rịn chia tay một mầm xanh bé xíu đang nép mình trên cành khẳng khiu. "Hẹn gặp lại cậu khi mùa xuân đến", Én Nhỏ vẫy vẫy đôi cánh.
  • Lời thì thầm mùa xuân
    Chiều muộn, Vân bước ra cầu thang dẫn xuống tầng một, thấy căn phòng nhỏ của nhà thơ Phan Đạt nằm phía cuối hàng lang vẫn còn sáng đèn. Trong phòng ông đang có khách, Vân chỉ định ghé vào chào ông trước khi về nhưng ông đã nhanh nhẹn lấy thêm một chiếc chén, rót nước mời: “Chị vào uống trà đã”.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Giải mã sức sống của dòng tranh dân gian Đông Hồ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO