Người Hà Nội

Chuyện cô Tư Hồng - nữ nhân một thời lừng lẫy đất Hà thành

Ngân Hà (T/h) • 02/03/2023 17:29

Cuối thế kỉ XIX, ở làng Thành Thị, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, một ông phó lí có cô con gái xinh đẹp, tiếng lành đồn xa. Nhà vốn có nghề nấu rượu, nên ngày nào cô Trần Thị Lan cũng mang rượu đi bán ở các chợ xa gần khắp vùng quê.

co-tu-hong-03.jpg

Năm 17 tuổi, cô Lan càng đẹp, không ngờ đã lọt vào mắt lão chánh tổng, người huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Cô bị bố mẹ kế ép lấy chồng danh giá, đứng đầu một tổng. Cô khóc hết nước mắt, xin cha mẹ kế "Ép dầu, ép mỡ, ai nỡ ép duyên!". Nhưng cô bị quở mắng rằng “Cá không ăn muối cá ươn!". Không thể đành lòng lấy lão già còn chơi trống bỏi, một đêm mưa gió đầy trời, cô bỏ nhà, trốn xuống Nam Định, rồi qua bến phà Tân Đệ, đi tới Hải Phòng.

Nơi đất khách quê người, không chịu ngồi yên, cô kiếm đôi quang gánh đi rong, khi bán rau, khi bán hoa quả. Thấy cô có nhan sắc, lại nhanh nhẹn, một chủ hiệu tạp hoá Hoa kiều còn trẻ tên là Hồng, đem lòng yêu và lấy cô làm vợ. Từ đó người ta gọi cô là thím Hồng. Âu cũng là cái duyên, cái số!

Nhưng cảnh đời thật trớ trêu. Chỉ ít lâu sau, chú Hồng vỡ nợ, phải trốn về Tàu, để thím sống bơ vơ một mình. Đêm đêm cô Lan chỉ còn biết khóc thầm, thương cho thân phận lỡ làng, lại nhớ cha, nhớ mẹ nơi đồng chiêm trũng đang buồn tủi vì mình.

Giữa những ngày phòng không, gối chiếc lạnh lùng, một mụ me Tây, vợ tên quan ba Lavic lân la đến chơi, chuyện xa rồi chuyện gần, nói cô nên lấy chồng Tây nhà binh, vừa nhiều tiền, vừa biết chiều vợ, chẳng phải làm gì vất vả. Đắn đo mãi, cô nhận lời. Từ đất Cảng, cô được mụ đưa lên chốn Hà Thành, giới thiệu với viên quan tư Garlan. Thấy cô gái chân quê xinh hơn nhiều cô gái đô thành, lại nhanh mồm nhanh miệng, hắn ưng ngay. Từ hôm lấy chồng Tây, cô có cái tên mới: cô Tư Hồng. Kể như thế cũng là may, bởi khối cô gái quê lấy chồng Tây nhà binh chỉ là lính trơn hoặc cai, đội. Còn cô, cô vớ được hẳn viên quan tư, không phải dễ.

co-tu-hong-02.jpg

Sống ở đất thị thành, cô sinh khôn ngoan, muốn gây thanh thế. Chẳng lẽ chỉ là con một viên phó lí quê mùa, cô được vị tuần phủ Nhã, người làng Mọc Chính Kinh - nay là phường Nhân Chính nhận làm con nuôi. Ngược lại, cô cũng coi ông như bố đẻ, mỗi khi đau yếu, đều tới săn sóc chu đáo. Dù sao cũng là con nuôi ông tuần phủ, danh giá chán. Thời xưa, không ít người sống bằng hư danh như thế.

Vào năm 1894, thực dân Pháp cải tạo lại Hà Nội. Nhiều hồ, ao, nhiều quãng sông bị lấp đi, một số tường thành cũng bị phá trụi để mở thêm đường phố mới. Dựa vào thế lực và vốn liếng của chồng, cô Tư Hồng đứng lên nhận thầu. Nhờ liên tiếp trúng thầu, cô trở thành bà chủ thầu khoán lúc nào không biết. Nghĩ đến quê hương chiêm khê, mùa thổi, cô cho người về làng tuyển nhân công đưa lên làm.

Gạch và đá ở tường thành Hà Nội phá ra, cô cho chở về làng Hội Vũ (nay là ngõ Hội Vũ). Như thế, gạch đá không phải mua, lại đỡ được tiền vận chuyển, chỉ cần mua thêm ngói, xi-măng, gỗ,... là cô có thể xây được 9 gian nhà hai tầng và 1 biệt thự có vườn hoa, có hàng rào sắt - nay là ngôi nhà số 5-A ngõ Hội Vũ. Thời ấy, biệt thự này được coi là nguy nga, đồ sộ lắm rồi.

Thấm thoát có vài năm, cô Tư Hồng đã trở nên giàu có, nổi tiếng khắp ba Kì. Tên cô đồn lẫy lừng cả hàng tổng, hàng huyện, khiến cha cô hởi lòng mát dạ, họ hàng cũng thơm lây.

co-tu-hong-01.jpg

Bỗng miền Trung bị nạn lụt lớn. Nghe được tin này, cô nổi máu làm giàu, bèn tung người đi vơ vét gạo các tỉnh Bắc Kì, rồi cho chở vào bán, nhất định một vốn bốn lời, vơ một món đậm. Nhưng sự thể xảy ra lại không đúng như giấc mộng vàng. Khi mấy thuyền chở gạo sắp cập bến thì bị nhà chức trách giữ lại hỏi. Biết đằng nào cũng mất, cô Tư Hồng nhanh trí biến báo: “Thưa các ngài, gạo tôi chở vào để phát chẩn cho đồng bào miền Trung bị lụt đó!”

Tin này bay nhanh vào triều đình Huế. Vua Thành Thái thấy một người đàn bà có lòng nhân ái, biết thương xót đồng bào máu đỏ, da vàng đang trong cơn hoạn nạn, bèn ra sắc phong cho hàm Tứ phẩm. Theo luật của triều đình, nếu con được sắc phong thì bố cũng được phẩm hàm Lạc Quyên Nghĩa Phụ. Một niềm vui bất ngờ, ông phó lí làng Thành Thị bỗng mở mày mở mặt vì cô con gái lấy Tây, đi buôn lậu, không những tránh được vòng tù tội, lại vinh quang hết mức, coi như bỏ tiền mua danh.

Lĩnh sắc phong về nhà, ít ngày sau cô tổ chức ăn khao cả tuần lễ. Từ các quan ta: tổng đốc, tuần phủ, tri huyện đến các quan Tây: công sứ, chủ kho bạc, chủ sét-ti,... đều mang vợ đến nâng cốc sâm-panh để chúc mừng. Nhiều nhà doanh nghiệp lớn, trong đó có ông Bạch Thái Bưởi, cũng có mặt. Làng Hội Vũ tấp nập chưa từng thấy. Xe song mã, xe tứ mã, xe bánh cao su kéo tay, ô-tô,... đỗ đầy cửa. Giờ đây, với cách giao thiệp rộng, tài xã giao giỏi, cô Tư Hồng nhanh chóng Âu hoá, biết bắt tay, nói “merci” với mấy câu tiếng Tây bồi, uống rượu Tây, hút thuốc lá thơm. Cuộc vui có cả tiếng đàn hát từ máy quay đĩa.

Cụ Tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến, tuy không tới dự, vẫn gửi mừng đôi câu đối: “Có tàn, có tán, có hương án thờ vua, danh giá vang lừng băm sáu tỉnh/ Này biển, này cờ, này sắc phong cho cụ, chị em hồ dễ mấy lăm người.”

Ông Trần Tán Bình, tuần phủ Hà Nam, cũng tặng đôi câu đối: “Tứ phẩm sắc phong hàm cụ lớn/ Trăm năm danh giá của bà to.”

Nhận được nhiều trướng và câu đối, cô Tư Hồng lấy làm hãnh diện, treo hết lên tường, muốn để khoe với mọi người. Cô có biết đâu trong các câu đối ấy chứa đầy sự mỉa mai, châm biến sâu sắc của các bậc túc nho.

Đang giàu sang, sung sướng, ấm êm, bỗng cô lại gặp chuyện chẳng lành. Viên quan tư, chồng cô, phải về Pháp và không trở lại nữa. Cô căm giận hắn bỏ rơi cô và trả lời ngay cho hắn biết. Chỉ ít lâu sau, cô bước đi bước nữa. Lần thứ ba này, cô vẫn lấy Tây, nhưng là một ông cố đạo râu xồm, đã phá giới, kém cô đến mười tuổi. Thế mới biết cô vẫn còn xuân sắc và hiểu biết "Kĩ nghệ lấy Tây”. Song, ông trời sao khéo trêu người, ăn ở với cha phá giới mới được hơn một năm thì xảy ra đụng chạm với nhau về kinh tế, cô quyết định tự li hôn.

Vài năm sau, cô ốm nặng, rồi qua đời. Đám tang của cô được đưa từ làng Hội Vũ đến khu nghĩa địa ở nhà thờ Hàng Bột, còn gọi là nhà thờ Soeur Antoine.

Có người hỏi :

- Sao một người đàn bà ba đời chồng, hết Tàu đến Tây, theo đạo Phật, không theo đạo Thiên Chúa, mà khi chết lại được chôn ở nghĩa địa của nhà thờ Hàng Bột?

Vì cô Tư Hồng lúc trước lấy quan tư nhà binh, sau lấy chồng theo đạo Thiên Chúa, đã bỏ tiền xây nhà thờ Hàng Bột, nên lúc nhắm mắt mới được bằng an dưới chân Chúa!

Thật hay! Chuyện cô Tư Hồng vừa bi, vừa hài, nửa đời, nửa đạo, được viết thành truyện, gây dư luận ở đất Hà Thành thời xưa.

Trích sách "HÀ NỘI : NHỮNG CÂU CHUYỆN KỂ TỪ CUỐI THẾ KỶ XIX - XX" - Nhà xuất bản Văn học năm 2010.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Workshop “Màu của nắng” và hành trình làm sống dậy di sản của nghệ sĩ Bo Bi
    Ẩn mình trên tầng hai của khu thương mại sầm uất, đình Hoa Lộc Thị, nơi thờ tự Ông tổ nghề nhuộm những ngày này bỗng bừng lên rực rỡ. Nằm trong chuỗi hoạt động của Tuần lễ Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop tơ lụa “Màu của nắng” không chỉ mang đến lăng kính thị giác mới mẻ, mà còn là nỗ lực đầy tâm huyết của người nghệ sĩ nhằm đánh thức trầm tích văn hóa ngàn năm trên đất kinh kỳ.
  • Tây Hồ phát huy sức mạnh cộng đồng từ những thiết chế văn hóa cơ sở
    Ngày 14/11, tại Tổ dân phố số 27, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Ngày hội Văn hóa đại đoàn kết dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam và ra mắt mô hình điểm “Phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở tổ dân phố 27”.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • Phần thưởng lớn nhất là được thấy học trò trưởng thành, sống có ý nghĩa và tìm thấy con đường của riêng mình
    Hành trình gần 20 năm gắn bó với bục giảng, cô giáo Nguyễn Lan Phương – Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng trường THCS Nguyễn Phong Sắc (phường Bạch Mai, TP Hà Nội) đã đạt đường nhiều thành tích nổi bật. Cô Nguyễn Lan Phương chia sẻ: “Càng gắn bó với nghề càng hiểu rằng phần thưởng lớn nhất của người thầy không phải là những danh hiệu, mà là được chứng kiến học trò trưởng thành, sống có ý nghĩa và tìm thấy con đường của riêng mình”.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Trường Tiểu học và THCS Tây Hồ: Tiếp nối truyền thống, vun đắp giá trị giáo dục
    Kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), Trường Tiểu học và THCS Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức chương trình gặp mặt, tri ân các thế hệ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đã và đang công tác tại nhà trường. Đây là dịp để thầy và trò cùng nhìn lại hành trình xây dựng, phát triển, trân trọng những đóng góp của các thế hệ nhà giáo, đồng thời khẳng định quyết tâm xây dựng mái trường liên cấp Tây Hồ ngày càng phát triển, giàu bản sắc.
  • Hà Nội bố trí nhiều điểm gửi xe, nhà vệ sinh phục vụ Ngày Văn hoá Việt Nam 2026
    Thực hiện chỉ đạo của UBND Thành phố Hà Nội và hướng dẫn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội về việc phối hợp tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Hà Nội tại phố đi bộ hồ Gươm; UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp với các cơ quan, đơn vị bố trí các điểm trông giữ phương tiện và nhà vệ sinh công cộng trong khu vực để phục vụ Nhân dân đến dự Lễ khai mạc và tham gia các hoạt động trong ngày.​
Đừng bỏ lỡ
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
Chuyện cô Tư Hồng - nữ nhân một thời lừng lẫy đất Hà thành
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO