Ba Lan, đất nước với gần bốn mươi triệu dân, có tới bốn nhà văn và nhà thơ được giải Nobel văn học: Henryk Sienkiewicz (1905), Stanislaw Reymont (1924), Czeslaw Milosz (1980) và Wislawa Szymborska (Nobel 1996). Trong thời gian trên năm mươi năm cầm bút, W. Szymborska (1923 - 2012) chỉ sáng tác trên 200 bài thơ, nhưng đó là những tinh hoa đã vượt qua sự chọn lựa vô cùng khắt khe của tác giả. Bà là một nhà thơ cực kỳ khiêm tốn, bà không thích xuất hiện trên tivi, trên báo chí, không thích xuất hiện trước đám đông. Nếu độc giả muốn biết về cuộc đời nhà thơ thì chỉ còn có cách phải đọc ra từ thơ, bởi không bao giờ bà thổ lộ hoặc giải thích tiểu sử của mình. Khi rất cần thiết, như khi nhận giải thưởng Nobel, thì bà mới đọc một bài phát biểu không dài, chỉ đề cập đến thi ca và sự nghiệp sáng tác.

Những bài thơ có sức truyền cảm mạnh mẽ của bà được chuyển ngữ sang tiếng Việt đã thực sự cuốn hút các nhà thơ, nhà văn và những người yêu văn học Ba Lan ở Việt Nam. 

Tấm ảnh chụp ngày 11 tháng 9

Họ nhảy xuống

Từ những tầng nhà rực lửa

một người, hai người và tiếp nữa

cao hơn, thấp hơn

Tấm ảnh chụp cố níu họ sống,

Còn bây giờ lưu giữ họ

Đang lao xuống

từ trên cao

Họ vẫn còn nguyên

với gương mặt mình,

Máu họ vẫn chìm

Sâu trong cơ thể

Thời gian còn đủ

cho tóc họ bay,

Tiền xu, chìa khóa

rơi khỏi túi dày.

Họ vẫn còn trên không trung,

trong những vị trí

mở toang

Chỉ hai việc tôi có thể làm cho họ:

Miêu tả chuyến bay

Và không đặt tay

Ghi vào câu kết.

Khoảnh khắc

Tôi thả bước trên đồi xanh

Cỏ và hoa chen cỏ

Tựa trong tranh dành cho trẻ nhỏ 

Sương tan, trời biếc xanh

Trong tĩnh lặng tầm nhìn lan nhanh

sang những quả đồi lân cận.

Dường như tại chốn này

Nguyên đại cổ sinh chưa hề có

cái thời đá gầm với đá

đùn thành núi cao

đêm không ánh lửa

ngày đen một màu.

Dường như qua đây không di chuyển

những bình nguyên

điên vì nóng

run vì cóng.

Dường như biển chỉ gầm ở nơi khác

và phá nát bờ ở tận trời xa.

Chín giờ ba mươi, giờ địa phương

Mọi vật trong vị trí của mình

trong hòa thuận thường tình

Dưới thung lũng suối nhỏ vẫn là con suối nhỏ

Đường mòn vẫn là đường mòn như muôn thuở

Rừng thiên niên vạn đại vẫn là rừng

Trên trời những chú chim đang lượn

vẫn là những chú chim đang lượn trên trời.

Tôi đưa mắt quan sát

Hiện hữu tại nơi đây khoảnh khắc

Một trong những khoảnh khắc trần gian

tôi mong cầu tồn tại ngàn năm.

Tất cả

Tất cả -

lời nói càn, đầy kiêu.

Phải cho vào ngoặc kép.

Ra bộ không bỏ qua gì hết,

tập hợp, bao gồm, chứa đựng và có.

Thực ra chỉ là

cơn lốc đã tan.

Một thí dụ

Cơn lốc

đêm qua vặt sạch lá cây

trừ một chiếc lá nhỏ,

vẫn còn đây

để một mình đung đưa trên cành trụi

Bằng thí dụ này

Bạo lực bảo rằng,

đúng thế - 

đôi khi nó thích đùa

Không có gì hai lần

Không có gì xảy ra hai lần

Sẽ chẳng bao giờ là như vậy

Mới hay đó là nguyên nhân

Khi sinh ra ta không thuần thục

Ta không lão luyện lúc từ trần.

Cho dù là những học trò tột cùng dốt đặc

dưới mái trường thế gian,

chúng ta chẳng thể nào tái lập

dù một mùa đông hay hè.

Không có ngày nào lặp lại,

Không có hai đêm như nhau,

Không có hai nụ hôn giống hệt,

Không có hai ánh mắt nhìn

Lại y như một.

Hôm qua bên em

có người nhắc tên anh

em như được một bông hồng

bay qua cửa sổ mở vào phòng.

Hôm nay chúng mình bên nhau, 

Em quay mặt vào tường.

Bông hồng ư? Bông hồng ra sao?

Đó là bông hoa? Hay là cục đá?

Hỡi thời gian tệ hại

Sao mi gây lo ngại

Chẳng đâu vào đâu?

Mi đang hiện hữu - rồi mi trôi qua.

Mi sẽ trôi qua - thế là tuyệt đẹp.

Miệng cười, tay ôm nhau

Chúng ta cố tìm hòa thuận

Cho dù chúng ta khác biệt

Như hai giọt nước trong lành.

Ba từ kỳ lạ nhất

Khi tôi phát âm từ Tương lai

Âm tiết đầu tiên đã bước vào quá khứ

Khi tôi phát âm từ Yên lặng

Tôi đang hủy diệt từ này

Khi tôi phát âm từ Không có gì

Tôi đang tạo ra cái

Không nằm trong bất kỳ

Một sự không tồn tại nào. 

Bản đồ

Tấm bản đồ

trải phẳng trên mặt bàn

Không dịch chuyển

không suy suyển.

Bên trên bản đồ - 

hơi thở con người của tôi

không tạo ra những cơn lốc xoáy,

không xóa nhòa những sắc màu tươi rói

của tấm bản đồ.

Ngay cả biển cũng xanh hoài màu xanh dễ chịu

bên những bờ nứt toang.

Ở đây cái gì cũng nhỏ xíu, tới được, rất gần.

Tôi có thể gí đầu móng tay vào núi lửa,

và chẳng cần đi găng dày gì cả,

vẫn xoa tay trên hai cực địa cầu,

một cái nhìn của tôi

thâu tóm từng sa mạc

cùng con sông liền kề.  

Vài cây nhỏ cỏn con,

là ký hiệu rừng nguyên sinh ở đó

đi trong rừng cây như thế

làm sao có chuyện lạc đường.

Phía Tây, phía Đông,

bên trên, bên dưới đường xích đạo -

im lìm như anh túc đã gieo(*)

trong mỗi hạt màu đen

con người đang sinh sống.

Mồ tập thể, những trận hủy diệt bất ngờ

không có chỗ trên bản đồ này.

Biên giới các quốc gia nửa mờ nửa tỏ,

dường như các đường biên này đang do dự

có nên trường tồn hay không.

Tôi thích bản đồ này, vì bản đồ nói dối.

Vì sự thật trêu gan bị bản đồ cấm cửa.

Vì vừa hảo tâm vừa vui tính,

bản đồ trải lên mặt bàn cho tôi một thế giới,

chẳng phải thế giới này.

---------------

(*)Tục ngữ Ba Lan - yên lặng như tờ, không một tiếng động, tiếng sột soạt nào. Sử dụng câu tục ngữ có nói đến hạt anh túc này, tác giả còn có một ẩn ý: Trên bản đồ, những chấm đen nằm rải rác, nom như hạt anh túc đã gieo, chính là ký hiệu các thành phố, thị xã, thị trấn… nơi con người sống đông đúc.