Lý luận - phê bình

Tọa đàm văn học về hai tác phẩm của Trần Thị Trâm và Nguyễn Thị Minh Bắc

Yến Ly • 26/07/2023 18:09

Sáng ngày 26/7/2023, tại Hà Nội, Hội Nhà văn Hà Nội đã tổ chức buổi tọa đàm văn học về hai tác phẩm “Văn học dân gian sau 1986” của nhà văn Trần Thị Trâm và “Nhớ người cầm lá diêu bông” của nhà văn Nguyễn Thị Minh Bắc.

Tới dự và chia sẻ tại buổi tọa đàm có Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội – nhà thơ Bùi Việt Mỹ, nhà nghiên cứu Tôn Phương Lan, nhà văn Trần Đăng Suyền, nhà văn Nguyễn Bắc Sơn, nhà văn Phùng Văn Khai, PGS. TS. Nguyễn Bích Thu, PGS. TS. Vũ Nho, nhà thơ Nguyễn Thị Mai, TS. Nguyễn Thị Huệ, TS. Đỗ Anh Vũ… cùng đông đảo các văn nghệ sĩ hội viên và bạn đọc.

toa-dam-thang-7-cua-hoi-nv-hn.jpg
Tọa đàm về tác phẩm của hai tác giả Trần Thị Trâm và Nguyễn Thị Minh Bắc

Văn học dân gian Việt Nam sau 1986 là tập chuyên luận, đúc rút từ những nghiên cứu, tuyển chọn của PGS. TS. Trần Thị Trâm, sách do Nxb Văn học ấn hành năm 2022. Còn Nhớ người cầm lá diêu bông là tập chuyên luận, phê bình của nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Minh Bắc, do Nxb Văn học xuất bản ấn hành năm 2023.

“Văn học dân gian Việt Nam sau 1986” - những khung trời rộng mở

PGS. TS. Trần Thị Trâm là một cây bút quen thuộc trong giới nghiên cứu, phê bình văn học trong hơn 20 năm qua. Với thế mạnh vừa có chuyên môn sâu về lĩnh vực báo chí, vừa có sự am hiểu về văn học, nhiều công trình của bà cho thấy một cây bút năng động, nhạy cảm với cái mới, có sức đọc và sức viết dồi dào.

Chuyên luận Văn học dân gian Việt Nam sau 1986 gồm 2 phần: Phần I - Văn học dân gian Việt Nam sau năm 1986 (chuyên luận) và phần II - Một số tác phẩm văn học dân gian Việt Nam chọn lọc từ sau năm 1986 (sưu tầm, tuyển chọn).

Phát biểu tại tọa đàm, nhà văn Phùng Văn Khai nhận định: “Cuốn sách là một dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp nghiên cứu của PGS. TS. Trần Thị Trâm. Nó vừa cho thấy người viết chuyên luận, sưu tầm, tuyển chọn đã công phu, nghiêm túc cũng vừa mở mang, khác biệt, thậm chí có những sự việc hiện tượng được dân gian thời 4.0 định nghĩa ngược hẳn với tiền nhân. Đọc lắm lúc cười ra nước mắt mà chiêm nghiệm sao thấy quá đúng với chính mình…” Đó là những ngôn ngữ dân gian đang hết sức thịnh hành như: Dở hơi biết bơi; Đau sờ cau; Đầu to óc quả nho; Đừng đùa với nhà chùa; Hèn con dế mèn; Ngầu như ve sầu; Ngất trên cành quất; Sát thủ đầu mưng mủ; Phê con tê tê…

sachh.jpg
Hai tác phẩm “Văn học dân gian sau 1986” và “Nhớ người cầm lá diêu bông”.

TS. Nguyễn Thị Huệ cho rằng: Có thể nói công trình này của PGS. TS. Trần THị Trâm là nhát cuốc khai vỡ đầu tiên trên một vùng đất hoàn toàn mới - Vùng đất văn học dân gian Việt Nam đương đại. Do đặc thù của hoạt động giảng dạy và nghiên cứu là hướng tới sinh viên của Học viện Báo chí & Tuyên truyền, kiên trì theo đuổi một hướng nghiên cứu văn dụng học, nghiên cứu việc vận dụng những ưu thế của văn học dân gian trong hoạt động báo chí và truyền thông, chuyên luận đã phát hiện ra những ảnh hưởng tích cực của văn học dân gian tới các hoạt động báo chí truyền thông. Bên cạnh đó, chuyên luận cũng đề cập sâu tới sự hóa thân của văn học dân gian vào văn học viết, vào các loại hình văn hóa khác nhau như âm nhạc, hội họa, điêu khắc, sân khấu, điện ảnh, dù mới chỉ là những phác thảo sơ lược ban đầu…

Sau những chia sẻ của bạn văn về công trình của mình, PGS. TS. Trần Thị Trâm gửi lời cảm ơn tới các văn nghệ sĩ đã cùng chia sẻ. Bà cho biết, trong quá trình nghiên cứu và trao đổi với bạn bè văn chương về công trình này, bà đều nhận được những phản hồi bày tỏ sự bất ngờ trước sự phát triển mạnh mẽ của văn học dân gian đương đại. Cùng với đó, PGS. TS. Trần Thị Trâm cũng tiết lộ rằng bà đang nghiên cứu thêm và hi vọng trong vòng 5 năm tới có thể công bố một công trình dày dặn và đầy đủ hơn.

“Nhớ người cầm lá diêu bông” – một cách giải mã về hiện tượng thơ Hoàng Cầm

Nhớ người cầm lá diêu bông là một công trình đặc biệt của nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Minh Bắc – bởi đây vốn là tác phẩm được phát triển từ luận văn Thạc sĩ của bà, từng được Nxb Hội Nhà văn ấn hành năm 2008 với tên gọi Thơ Hoàng Cầm với văn hóa Kinh Bắc. Và từ công trình ra mắt năm 2008, bà đã tiếp tục đào sâu nghiên cứu về thơ Hoàng Cầm, tái bản có chỉnh sửa, bổ sung và đi sâu bình giải một số bài thơ hay của Hoàng Cầm, đưa công trình xuất hiện trong diện mạo Nhớ người cầm lá diêu bông.

tang-hoa.jpg
Nhà thơ Bùi Việt Mỹ - đại diện BCH Hội Nhà văn Hà Nội tặng hoa chúc mừng hai tác giả

Cuốn sách này gồm 3 chương: Chương I – Thân thế và sự nghiệp thơ văn Hoàng Cầm; Chương II – Thơ Hoàng Cầm là tấm gương phản chiếu văn hóa Kinh Bắc; Chương III – Thi pháp thơ Hoàng Cầm – Những nét độc đáo.

Trong tham luận về cuốn sách, GS. TS. Trần Đăng Suyền khẳng định: “Với sự hiểu biết văn hóa Kinh Bắc cùng với niềm say mê thơ Hoàng Cầm, từ góc nhìn văn hóa, qua sự khảo sát công phu, khoa học, tác giả Nguyễn Thị Minh Bắc đã chỉ ra và phân tích làm rõ cái sâu sắc, vẻ đẹp và cái hay của thế giới nghệ thuật thơ Hoàng Cầm. […] Trong chuyên luận này, người đọc có thể tìm thấy không ít những nhận xét đúng đắn, sâu sắc, khá tinh tế; và nếu như xem xét nó vào thời điểm 2008, khi chuyên luận Thơ Hoàng Cầm với văn hóa Kinh Bắc (Nxb Hội Nhà văn, 2008); và ngược lên năm 2003, khi tác giả Nguyễn Thị Minh Bắc bảo vệ luận văn Thạc sĩ về đề tài đó, thì có thể nói là táo bạo, mới mẻ.” Ông cũng cho rằng, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Minh Bắc có sự hiểu biết về văn hóa Kinh Bắc bởi cùng sinh ra tại quê hương Kinh Bắc với Hoàng Cầm, và hơn cả tình yêu thơ Hoàng Cầm là một tình yêu đặc biệt mà tác giả dành cho Hoàng Cầm, góp phần làm nên những thành công của tác phẩm này.

Bên cạnh đó, GS. TS. Trần Đăng Suyền cũng đề cập tới một số hạn chế của công trình, hi vọng khi có điều kiện tái bản, công trình sẽ được hoàn thiện hơn.

PGS. TS. Nguyễn Bích Thu khẳng định, công trình Nhớ người cầm lá diêu bông cho thấy tinh thần không tự bằng lòng với những gì đã có và sự bền bỉ theo đuổi đam mê nghiên cứu sự nghiệp thi ca của Hoàng Cầm của tác giả Nguyễn Thị Minh Bắc.

“Cuốn chuyên luận Nhớ người cầm lá diêu bông nghiêng về lối viết nghiên cứu với văn phong đan xen khoa học và cảm thụ, không “kiễng chân” khoe chữ, làm dáng hay rào đón lý thuyết thuần túy, mà từ thực tiễn văn hóa Kinh Bắc, vùng thẩm mỹ gắn với đối tượng nghiên cứu, tác giả có ý thức hướng tới người đọc đại chúng (chả thế mà sách vừa ra lò đã có khá nhiều nơi đặt hàng) chứ không chỉ dành riêng cho giới học thuật và giảng dạy chuyên ngành. Vì vậy tính giản dị, dễ cảm, dễ hiểu nhưng không dễ dãi, chiếm ưu thế trong cách trình bày luận điểm, cảm thụ và phân tích tác phẩm, trong nhận định và lý giải của Nguyễn Thị Minh Bắc”, PGS. TS. Nguyễn Bích Thu nhận xét.

toa-dam-ve-sach-cua-pgs.-ts.-tran-thi-tram.jpg
Hai tác giả Trần Thị Trâm và Nguyễn Thị Minh Bắc (ngồi giữa, hàng đầu) chụp ảnh kỷ niệm cùng bạn văn

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Minh Bắc bày tỏ sự xúc động và gửi lời cảm ơn trước những chia sẻ từ các bậc thầy cô như GS. Trần Đăng Suyền và các bạn văn. Bà cũng chân thành nhận rằng bà có nhiều thương cảm đặc biệt dành cho Hoàng Cầm cũng như gia đình thi sĩ, đó là một phần động lực lớn lao để bà theo đuổi hoàn thiện công trình này.

GS. Trần Đăng Suyền nhấn mạnh sự đóng góp của hai tác giả Trần Thị Trâm và Nguyễn Thị Minh Bắc như một mảnh ghép cần thiết vào khoảng trống nghiên cứu, lý luận phê bình của văn học nghệ thuật Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung.

Nhà thơ Bùi Việt Mỹ nhiệt liệt chúc mừng hai tác giả với những thành công trong công trình của mình. Ông khẳng định: Văn học dân gian Việt Nam sau 1986 của tác giả Trần Thị Trâm và Nhớ người cầm lá diêu bông của tác giả Nguyễn Thị Minh Bắc đều là các công trình công phu, khoa học với nhiều đóng góp độc đáo, mới mẻ. Hi vọng những trao đổi, nhận định từ bạn văn trong buổi tọa đàm có thể mang đến những chia sẻ, góp ý để các tác giả khi có điều kiện tái bản sẽ làm cho công trình hoàn thiện hơn./.

“

PGS. TS. Trần Thị Trâm với một số công trình tiêu biểu như: Văn học và báo chí từ một góc nhìn (Tiểu luận, phê bình); Hoàng Ngọc Phách – Người đổi mới tiểu thuyết (Chuyên luận); Từ nguồn cội văn chương (Tiểu luận, phê bình); Phát huy ưu thế văn học trong sáng tạo tác phẩm báo chí (Chủ biên); Giáo trình văn học dân gian Việt Nam; Văn học dân gian trong xã hội hiện đại (Chuyên luận, sưu tầm, tuyển chọn); Ẩn sau từng con chữ (Tiểu luận, phê bình); Giáo trình văn học Việt Nam (Chủ biên); Tài hoa Việt Nam từ một điểm nhìn (Tiểu luận, phê bình); Văn học dân gian Việt Nam sau 1986 (Chuyên luận, sưu tầm, tuyển chọn).

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Minh Bắc với các ấn bản nổi bật: Thơ Hoàng Cầm với văn hóa Kinh Bắc (Chuyên luận); 36 búp nụ không hoa (Tiểu luận, phê bình); Văn hóa Kinh Bắc qua hình ảnh cổng làng (Nghiên cứu); Khoảnh khắc đam mê (Tiểu luận, phê bình); Lễ hội làng Thổ Hà (Nghiên cứu); Nhớ người cầm lá diêu bông (Chuyên luận, phê bình). Bà đã giành được nhiều tặng thưởng, giải thưởng về văn học nghệ thuật từ Trung ương đến địa phương.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
  • [Video] Khẳng định giá trị di sản Quốc Tử Giám trong kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia
    Chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, chiều 11/11, tại sân Bái Đường, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Thủ đô Hà Nội), Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”.
  • Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất: Cơ sở để xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới
    Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất diễn ra ngày 24/11/1946 có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định vị trí, vai trò, sứ mệnh của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới.
Tọa đàm văn học về hai tác phẩm của Trần Thị Trâm và Nguyễn Thị Minh Bắc
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO