Văn hóa – Di sản

“Giải mã bí ẩn kiến trúc điện Kính Thiên” – đưa di sản đến với đương đại

Bảo Nguyên 21:18 29/11/2023

Chiều 29/11, Viện Nghiên cứu Kinh thành, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Bảo tàng Hà Nội tổ chức Lễ khai mạc Trưng bày “Giải mã bí ẩn kiến trúc điện Kính Thiên” tại Bảo tàng Hà Nội.

Tới dự Lễ khai mạc có TS. Phan Chí Hiếu – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam; bà Phạm Thị Mỹ Hoa – Phó Giám đốc Sở Văn hóa & Thể thao Hà Nội; TS. Vũ Mạnh Hà – Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh; PGS.TS Bùi Minh Trí – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành cùng đại diện lãnh đạo Bảo tàng Hà Nội, đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, bảo tàng trên địa bàn Hà Nội, đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà bảo tàng học trong nước và quốc tế.

du-km(1).jpg
Các đại biểu và công chúng tới dự Lễ Khai mạc.

Trưng bày “Giải mã bí ẩn kiến trúc điện Kính Thiên” là sự kiện chào mừng Kỷ niệm 70 năm thành lập Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam (2/12/1953 - 2/12/2023). Nội dung trưng bày gồm có: Tư liệu, hiện vật, mô hình kiến trúc kết hợp công nghệ trình chiếu Mapping, Media về thành tựu nghiên cứu giải mã hình thái kiến trúc điện Kính Thiên dựa trên kết quả nghiên cứu khảo cổ học, sử học và nghiên cứu so sánh với hệ thống kiến trúc cung điện cổ ở Đông Á. Đây là chương trình nghiên cứu bản quyền của PGS.TS Bùi Minh Trí (Viện Nghiên cứu Kinh thành).

Ngược dòng lịch sử

Điện Kính Thiên là tòa điện thiết triều, nằm chính giữa trung tâm Cấm thành của Kinh đô Thăng Long thời Lê sơ. Đây là nơi diễn ra các nghi thức quan trọng nhất của quốc gia như: lễ Đăng cơ (Hoàng đế lên ngôi), lễ Đại triều và lễ đón tiếp sứ thần các nước của triều đình... Tòa điện này được vua Lê Thái Tổ xây dựng năm 1428 và được sửa chữa, xây dựng lại vào các năm 1465, 1467. Triều Mạc (1527-1593) và triều Lê Trung hưng (1593-1789), điện Kính Thiên được tiếp tục sử dụng làm nơi thiết triều.

20230621_093149.jpg
Lễ tái hiện tết Đoan Ngọ Thăng Long xưa trước thềm điện Kính Thiên, 2023.

Trải qua hơn 388 năm tồn tại, năm 1816, vua Gia Long đã cho xây dựng cung điện mới tại nền điện Kính Thiên để làm hành cung cho các vua nhà Nguyễn mỗi khi tuần du ra Bắc. Năm 1886, sau khi Pháp chiếm Hà Nội, điện Long Thiên bị phá hủy để xây tòa nhà của quân đội Pháp. Dấu tích lưu lại những ký ức vàng son của điện Kính Thiên còn lại trên mặt đất ngày nay là thềm bậc đá chạm rồng đã trở thành bảo vật quốc gia.

Từ năm 2011 đến nay, đã có hàng chục cuộc khai quật khảo cổ diễn ra xung quanh điện Kính Thiên. Kết quả khai quật và nghiên cứu khảo cổ học có nhiều phát hiện mới và giá trị, cung cấp thêm nhiều tư liệu khoa học tin cậy cho việc nghiên cứu phục dựng hình thái kiến trúc cung điện thời Lê sơ, đặc biệt là tòa chính điện Kính Thiên trong Cấm thành Thăng Long.

dien-kinh-thien.jpg
Mô hình điện Kính Thiên tại không gian trưng bày.

Thông tin từ Ban tổ chức, tư liệu tin cậy và xác thực của khảo cổ học chứng minh chắc chắn rằng, kiến trúc điện Kính Thiên thuộc loại kiến trúc đấu củng. Đây là chìa khóa quan trọng cho hành trình nghiên cứu giải mã bí ẩn về hình thái kiến trúc điện Kính Thiên.

Nghiên cứu so sánh cấu kiện gỗ và các loại ngói lợp mái cho thấy, kiến trúc điện Kính Thiên được thiết kế xây dựng rất công phu, trang trí cầu kỳ và tráng lệ theo nghi thức cung đình với nhiều màu sắc lộng lẫy, mang vẻ đẹp quyền uy và thịnh vượng của vương triều, mang nét tương đồng với các cung điện nổi tiếng nhất ở Đông Á cùng thời, như cung điện ở Cố cung Bắc Kinh (Trung Quốc) hay Changdeokgung (Seoul - Hàn Quốc). Nhưng trên mái điện Kính Thiên được lợp bằng loại ngói rất đặc sắc, đó là loại ngói rồng (Ngói hình con rồng). Đây là loại ngói độc đáo nhất trong tất cả các loại ngói lợp mái cung điện cổ ở châu Á thời bấy giờ, đưa lại một sắc thái rất riêng biệt, mang đầy tính sáng tạo của kiến trúc cung điện Việt Nam thời Lê sơ.

Đưa di sản đến với đương đại

Phát biểu tại Lễ khai mạc trưng bày, PGS.TS Bùi Minh Trí – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành cho biết: Trong nhiều năm qua, Viện đã tiến hành chương trình nghiên cứu giải mã những bí ẩn kiến trúc điện trong Hoàng cung Thăng Long, hợp tác nghiên cứu và trao đổi học thuật với các chuyên gia nghiên cứu kiến trúc cổ nổi tiếng ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc với mong muốn mang làm sáng rõ hơn giá trị khoa học của những phát hiện khảo cổ học, góp phần làm sâu sắc hơn những giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng, tạo sự lan tỏa các giá trị văn hóa, lịch sử của Kinh đô Thăng Long, của Thủ đô Hà Nội và các giá trị văn hiến của đất nước nói chung.

pgs.-ts.jpg
PGS.TS Bùi Minh Trí – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành phát biểu tại lễ khai mạc trưng bày.

Dựa trên 4 nguồn tư liệu: khảo cổ học, mô hình kiến trúc, tư liệu minh văn và tư liệu điều tra, nghiên cứu so sánh với các cung điện cổ ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Kinh thành đã từng bước nghiên cứu giải mã hình thái kiến trúc cung điện Việt Nam thời Lý. Năm 2015, Viện Nghiên cứu Kinh thành đã phục dựng thành công hình ảnh 3D hình thái kiến trúc cung điện thời Lý. Đây là lần đầu tiên hình ảnh về kiến trúc cung điện thời Lý sau hơn ngàn năm được tái hiện, giúp cho công chúng cảm nhận rõ ràng hơn về vẻ đẹp tráng lệ của kiến trúc trong Hoàng cung Thăng Long xưa. Hình ảnh này đã được trình chiếu dưới Khu Trưng bày khảo cổ học dưới tầng hầm Nhà Quốc hội.

ng..jpg
Trưng bày bản mô phỏng tái dựng ngói lợp mái điện Kính Thiên.

Từ năm 2016-2021, Viện Nghiên cứu Kinh thành tiếp tục nghiên cứu phục dựng 3D tổng thể hình thái kiến trúc thời Lý của khu di tích Hoàng thành Thăng Long. Từ đây, bức tranh toàn cảnh về cung điện, lầu gác của thời Lý được tái hiện trên nền các vết tích khảo cổ học dưới lòng đất khu di tích 18 Hoàng Diệu và khu vực xây dựng Nhà Quốc hội gồm 64 công trình kiến trúc cung điện, lầu gác, tường bao, cổng ra vào công trình cho thấy, đây là một quần thể kiến trúc cung điện, lầu gác cực kỳ đặc sắc, được quy hoạch xây dựng rất bài bản, khoa học vào thời kỳ vàng son của vương triều Lý. Kết quả nghiên cứu này đã cho thấy: Hoàng cung Thăng Long thời Lý vốn từng được xây dựng nguy nga, tráng lệ, có nhiều công trình kiến trúc gỗ to lớn, không thua kém với các kiến trúc cung điện nổi tiếng ở Đông Á, châu Á. Kết quả nghiên cứu này đã được công bố vào tháng 11/2021, nhân kỷ niệm 10 thành lập Viện, đã đem lại niềm tự hào lớn cho nhân dân Việt Nam, được dư luận xã hội, giới khoa học trong nước và quốc tế đánh giá rất cao.

hinh-anh-3d.jpg
Hình ảnh 3D của điện Kính Thiên được trình chiếu tại không gian trưng bày.

Viện Nghiên cứu Kinh thành tiếp tục đi sâu nghiên cứu so sánh về loại hình, chức năng, kỹ thuật lợp của các loại ngói khai quật được tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long. Đặc biệt là đầu tư nghiên cứu chức năng, tên gọi các loại cấu kiện gỗ và các ngói lợp mái, trang trí mái, nghiên cứu so sánh về loại hình kiến trúc, tỷ lệ chiều cao của công trình, kỹ thuật xây dựng và hình thái bộ mái, hình thái kiến trúc cung điện của các kinh đô cổ ở Đông Á. Các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Kinh thành đã giải mã được từng bước kỹ thuật lợp ngói, kỹ thuật xây dựng hệ khung giá đỡ mái và tiến hành phục dựng hình ảnh 3D hình thái bộ mái, hình thái kiến trúc của thời Đại La, thời Đinh – Tiền Lê, thời Trần. Năm 2020-2023, các nhà khoa học đã nghiên cứu giải mã và phục dựng hình ảnh 3D thành công kiến trúc cung điện Kính Thiên thời Lê sơ.

tt.jpg
PGS.TS Bùi Minh Trí giới thiệu cho đại biểu và công chúng về kiến trúc điện Kính Thiên từ kết quả nghiên cứu.

Dựa vào các nguồn tư liệu khảo cổ học, sử học và kết quả nghiên cứu so sánh với kiến trúc cung điện cổ ở Đông Á, nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh thành, do PGS.TS. Bùi Minh Trí làm Chủ nhiệm, đã tập trung nghiên cứu mặt bằng nền móng, bộ khung giá đỡ mái, hình thái bộ mái, các loại ngói lợp mái và sau đó đã phục dựng thành công hình ảnh 3D hình thái kiến trúc cung điện thời Lý, thời Trần (năm 2016-2021) và điện Kính Thiên thời Lê (2020-2023).

cat-bang.jpg
Các đại biểu cắt băng khai mạc trưng bày.

“Kết quả thực hiện của chương trình nghiên cứu này giúp cho công chúng hình dung rõ ràng hơn và cảm nhận sâu hơn về vẻ đẹp độc đáo, tráng lệ và kỳ bí của kiến trúc trong Hoàng cung Thăng Long thời Lê sơ. Hơn thế, chuơng trình đem lại niềm tự hào về tài năng và trí tuệ sáng tạo tuyệt vời của cha ông; góp phần làm sáng rõ và sâu sắc hơn giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di sản Hoàng thành Thăng Long. Đây là một điểm nhấn trong hành trình đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng, tạo sự lan tỏa các giá trị văn hóa của Kinh đô Thăng Long, của Thủ đô Hà Nội - nơi hội tụ, kết tinh và tỏa sáng các giá trị văn hiến của đất nước”, PGS.TS Bùi Minh Trí khẳng định./.

Bài liên quan
  • “Tiếp lửa” nghệ nhân gìn giữ trao truyền di sản
    Hà Nội là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng di sản văn hóa phi vật thể. Trong quá trình gìn giữ, bảo tồn di sản này, không thể không nhắc tới nghệ nhân - những người trực tiếp nắm giữ tri thức thực hành di sản. Với vai trò là chủ thể của di sản, nghệ nhân Hà Nội đã góp phần quan trọng trong việc duy trì và phát triển những giá trị di sản văn hóa Thủ đô.
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Khai hội, phục dựng trò chơi dân gian Đu tiên làng Phú Gia
    Sau nhiều năm bị mai một, Lễ hội dân gian và trò chơi Đu tiên làng Phú Gia (xã Lộc Tiến, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên – Huế) đã được khai hội phụng dựng lại.
  • Làng nghề may Trạch Xá (Hà Nội) là 1 trong 26 Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia vừa được ghi danh
    Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng vừa ban hành các quyết định ghi danh di sản vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
  • Tân binh quận Tây Hồ: phát huy truyền thống vẻ vang của quê hương anh hùng
    Hòa chung không khí giao nhận quân của 30 quận, huyện toàn TP Hà Nội , sáng nay (26/2), 57 công dân quận Tây Hồ đã lên đường nhập ngũ và thực hiện nghĩa vụ Công an Nhân dân.
  • Gần 4.500 thanh niên Thủ đô lên đường nhập ngũ
    Sáng nay, 26/2, Lễ giao, nhận quân năm 2024 đồng loạt diễn ra tại 30 quận, huyện của TP Hà Nội. Trong không khí trang trọng và khí thế tưng bừng, nô nức, gần 4.500 thanh niên ưu tú của Thủ đô lên đường thực hiện nghĩa vụ quân sự và nghĩa vụ Công an Nhân dân.
  • Hà Nội - thành phố của "mùa xuân và sáng tạo"
    Năm mới đã đến bên thềm mang theo sức xuân và khát khao thành công, thịnh vượng. Đó cũng chính là nguồn năng lượng đem lại hành trình đầy sắc màu của Hà Nội trong năm Giáp Thìn 2024, chắp đôi cánh tự tin cho Thủ đô vươn cao. Năm mới với quyết tâm mới, nỗ lực mới và các hoạt động sáng tạo đã hiện thực hóa khát vọng phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”.
  • Tâm tình cao nguyên
    Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài thơ Tâm tình cao nguyên của tác giả Lê Thành Nghị.
  • NSƯT Minh Thu: Âm nhạc luôn đưa tôi ra khỏi mọi nỗi ưu phiền
    NSƯT Minh Thu đã có một năm thành công trong sự nghiệp khi vừa hoàn thành chuyến lưu diễn ở Mỹ, sau đó bắt tay vào liveshow thứ hai tại Nhà hát Lớn Hà Nội mang tên “Thu ca”. Đêm diễn đã cháy vé và thu hút khán giả đến kín rạp. Nhưng trước đó chị đã nhập viện cấp cứu vì sốt xuất huyết khi đã cận kề ngày diễn khiến liveshow phải dời lịch đến tháng 12/2023. Tạp chí Người Hà Nội đã có cuộc trò chuyện cùng NSƯT Minh Thu khi chị vẫn còn đang mỉm cười với thành quả của mình.
  • Đưa con thăm Văn Miếu
    Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài thơ Đưa con thăm Văn Miếu của tác giả Đỗ Anh Vũ.
  • Lễ hội đền Du Yến đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia
    Lễ hội Đền Du Yến diễn ra trong ba ngày, từ ngày 13 đến 15 tháng Giêng. Phần lễ được tổ chức trang trọng gồm các nghi lễ: Lễ rước nước, lễ mộc dục, lễ cáo yết, lễ rước kiệu, lễ dâng hương và tế thần.
  • "Đào, phở và piano" đã được chiếu tại 11 tỉnh, thành phố nhưng vẫn "cháy vé"
    Phim "Đào, phở và piano" đã trở thành hiện tượng đặc biệt của điện ảnh Việt Nam mấy ngày qua khi khán giả chen chúc mua vé đi xem. Không chỉ sốt vé ở Hà Nội mà khi vào TPHCM và một số tỉnh thành, phim vẫn được khán giả quan tâm, mong ngóng.
“Giải mã bí ẩn kiến trúc điện Kính Thiên” – đưa di sản đến với đương đại
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO