Văn học Việt Nam - Mử¹ sau chiến tranh: Nhìn nhau bằng những khuôn mặt thật

Sự kiện được tổ chức tròn 20 năm sau cuộc gặp đầu tiên giữa các nhà văn cựu chiến binh Mử¹ với các nhà văn Việt Nam (VN), sẽ diễn ra từ ngà y 2/5 - 5/5/2010 tại tỉnh Hòa Bình. Nhưng từ 29/5 ở Hà Nội, những cuộc gặp gỡ đã thực sự bắt đầu.

Văn học - chiếc cầu nối đặc biệt

Theo TS văn học, nhà văn Kevin Bowen, Chủ tịch Trung tâm William Joiner (thuộc ĐH Masachusetts, Mử¹), tại Mử¹ có rất nhiửu nhà văn viết vử cuộc chiến ở VN, nhưng qua đó, ông thấy không học được gì, không hiểu gì thêm vử VN. Bởi những tác phẩm ấy mới chỉ vẽ nên một tấm phông chung chung vử VN, chứ không cắt nghĩa được bản chất của con người ở đất nước mà ông từng biết.

Kevin Bowen cho biết ông hiểu được VN thông qua việc dịch các tác phẩm văn học VN. Nhà thơ Bruce Weigi, TS Văn học, từng là cựu chiến binh Mử¹ tại VN, cũng kháº³ng định: qua thơ, ông hiểu được người VN, và hơn cả, sự tiếp xúc với người Việt khiến ông ngà y cà ng yêu đất nước nà y.

Các nhà văn Mử¹ đến thăm nhà văn Lê Lựu. Ảnh: Nguyễn Đình Toán

Các nhà văn, thà nh viên tại Trung tâm William Joiner cũng muốn ngà y cà ng có nhiửu người Mử¹ thực sự hiểu hơn vử người VN. Họ đã dịch những tác phẩm văn học VN, như của Nguyễn Khải, Lê Lựu, Nguyễn Huy Thiệp, à Nhi, Phan Thị Và ng Anh, Lý Lan... để giới thiệu ở Mử¹. Cho dù, người đón nhận các tác phẩm đó ban đầu mới chỉ là những người chống chiến tranh và quan tâm tới VN.

Hóa giải cho một cuộc chiến kéo dà i dai dáº³ng không hử dễ. Theo nhà văn Nguyên Ngọc, sau chiến tranh, nhiửu người ở hai bên phát hiện những chiến binh phía bên kia cũng là những con người, cũng có nỗi đau giống nhau, nhưng do hoà n cảnh đặc biệt, họ rơi và o hai phía đối địch. Nhà văn Nguyên Ngọc nhận thấy việc khôi phục khuôn mặt thực sự cho những con người từng là chiến binh ở hai phía để đi tới sự hòa hợp, hòa giải là điửu quan trọng nhất, và các nhà văn ở Trung tâm William Joiner cùng các nhà văn VN đửu nhìn thấy điửu nà y, nên đã tìm cách ngồi lại với nhau trong nhiửu năm qua.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiửu thì cho rằng, mặc dù đã có những sứ giả hòa bình đầu tiên như Lê Lựu đặt chân lên nước Mử¹ cách đây nhiửu năm để đối thoại vử các vấn đử trong cuộc chiến thông qua tác phẩm, nhưng công việc nà y cần các nhà văn hóa, nhà hoạch định chính sách và các nhà lãnh đạo tiếp tục thực hiện.

Không nói mãi vử nỗi đau

Theo quan sát của nhà văn Nguyễn Quang Thiửu, ở Mử¹ giử đây vẫn có những nhà văn viết vử chiến tranh VN nhưng họ không đi tìm cách lý giải cuộc chiến nữa, mà thông qua việc tìm hiểu vử văn hóa, thái độ sống và cách ứng xử để hiểu người Việt hơn. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiửu tin rằng: văn học sau nà y sẽ tìm cách đưa đến vẻ đẹp của dân tộc đó chứ không phải nói lại nỗi đau đã gây ra cho nhau.

Chính Kevin Bowen cũng thừa nhận, ông có viết những bà i thơ vử hậu chiến, nhưng nhiửu hơn cả, ông vẫn muốn đi tìm vẻ đẹp trong thiên nhiên và nếp sống sinh hoạt bình dị của con người VN. Kevin cho biết Trung tâm William Joiner muốn dịch nhiửu tác phẩm của nhà văn trẻ VN sinh sau năm 1975 để giúp người Mử¹, đặc biệt là giới trẻ hiểu và yêu người VN hơn.

Hội thảo Văn học Việt Nam - Hoa Kử³ sau chiến tranh do ĐH Văn hóa Hà Nội, nòng cốt là Khoa Sáng tác và lý luận - phê bình văn học, phối hợp với Trung tâm Wlliam Joiner, tổ chức. Trung tâm nà y chuyên nghiên cứu hậu quả chiến tranh và xã hội thông qua những hoạt động văn hóa nghệ thuật, đã dà nh ưu tiên cho đử tà i cuộc chiến của Mử¹ tại VN suốt từ những năm 1980 đến nay.