Thực hư về nguồn gốc tháp Rùa

Theo Bách khoa toà n thư mở, tháp Rùa vốn được xây trên gò Rùa, nơi xưa, từ thời vua Lê Thánh Tông đã dựng Аiếu Аà i ở đó để nhà  vua ra câu cá. Sang thời Lê Trung Hưng (khoảng thế kỷ 17- 18), chúa Trịnh cho xây đình Tả Vọng trên gò, nhưng đến thời nhà  Nguyễn thì không còn dấu tích gì nữa.

Tháp Rùa vốn là  tháp Bá hộ Kim?

Năm 1886, thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy, Bá hộ Kim (tên thật là  Nguyễn Ngọc Kim, chức dịch là ng Tự Tháp, được cử­ là m trung gian giữa quân Pháp và  người Việt), đã xuất tiửn xây tháp trên gò với ý định chôn hà i cốt của cha.  Аể lừa bịp dư luận, Bá Kim nói trệch ra là  muốn xây dựng ở gò một ngọn tháp để là m "gối đằng sau" cho chùa Báo à‚n (lúc đó chưa bị Pháp phá).

Tuy việc không thà nh, nhưng ngọn tháp ba tầng vẫn được hoà n tất. Vì vậy, ban đầu Tháp nà y có tên là  tháp Bá hộ Kim. Vì vị trí đẹp giữa hồ, tháp nghiễm nhiên biến thà nh thắng tích Hà  Nội.

Toà n bộ Tháp Rùa được nằm trọn vẹn trong vòng tròn thể hiện hình sao năm cánh. Ảnh:TTVNOL.Com.

Theo cuốn Lịch sử­ thủ đô Hà  Nội, vử thời gian xây dựng tháp rùa, căn cứ và o tà i liệu của một kiến trúc sư người Pháp thì lần đầu ông sang Việt Nam năm 1886, đã thấy một tòa tháp ở giữa hồ tại Hà  Nội, tồn tại khoảng 10 năm rồi nên thời gian xây dựng được phửng đoán từ năm 1875 - 1876 .

Miếu nhử thử ai? 

Một số tác giả gần đây cho rằng, câu chuyện nà y chỉ có thể xem là  truyửn thuyết dân gian, chứ chưa thể coi là  sự thật lịch sử­. Nhà  Hà  Nội học Nguyễn Vinh Phúc trong cuốn Hồ Hoà n Kiếm và  Đửn Ngọc Sơn đã chỉ ra những điểm còn thiếu sót:

- Bảo rằng Bá hộ Kim xây tháp để là m hậu chẩm (tức cái gối) cho chùa Báo à‚n thì sai. Bởi lẽ chùa nà y nhìn ra hồ. Trong bà i thơ vịnh của người đương thời vử chùa Báo à‚n (chùa Quan Thượng) có câu: Khen ai khéo họa địa đồ/ Sau lưng Аồn Thủy, trước hồ Hoà n Gươm. Như vậy, gò Rùa chỉ có thể là m minh đường, là m án mà  thôi.

- Hoặc như sách chép rằng tới thăm hồ, đứng xa trông ngắm ba chữ Tả Vọng Аình vẫn ẩn hiện cũng là  không đúng. Vì khắp bốn mặt tháp, cả ngoà i lẫn trong đửu không có 3 chữ nà y. Chỉ ở mặt Аông, trên tầng đỉnh có 3 chữ Quy Sơn Tháp nhấn trên tường vôi.

- Trên tầng thứ ba của Tháp Rùa có một cử­a hình tròn ở mặt phía đông, đường kính 0,68m. Sát tường phía tây có một ban thử nhưng không rõ thử ai và  có từ lúc nà o? bà i vị không đử tên ai.

Các tà i liệu bằng tiếng Việt tuyệt nhiên không hử đử cập đến việc trên gò Rùa đã từng là  nơi có miếu thử. Những tà i liệu sớm nhất đử cập đến gò Rùa ghi tại nơi đây ,xưa vua Lê Thánh Tông đã dựng Аiếu Аà i để ra câu cá. Các tà i liệu tiếng Pháp lại đử cập đến một miếu thử nhử thần hồ. Tập sách Les pagodes de Hanoi của G.Dumoutier in năm 1887 trong mục hồ Hoà n Kiếm và  đửn Ngọc Sơn có ghi: ở giữa hồ...là  một công trình bé nhử, có nhiửu tầng, các vòm cử­a hình cánh cung nhọn. Công trình nà y mới có khoảng chục năm nay. Nó được xây dựng trên vị trí một ngôi đửn nhử trước đó thử thần hồ.

Trong Le vieux Tonkin (Bắc kử³ cổ) của Bourrin (2 tập in năm 1935, 1941) thì viết: Tháp Rùa chính tên là  Quy Sơn tháp, xây khoảng 1877 (...); công trình nà y thay cho một ngôi miếu nhử thử thần hồ. Vậy thần hồ trong các tà i liệu là  ai? Liệu có thể là  thần Kim Quy hay không? Nhà  Hà  Nội học Nguyễn Vinh Phúc cho rằng, rất ít khả năng tháp Rùa thử thần Kim Quy nhưng cụ thể thử ai thì ông cũng chưa có câu trả lời thấu đáo.

Mang kiến trúc phương Tây và  à Đông

Hiện, còn nhiửu ý kiến chưa thống nhất vử kiến trúc của tháp Rùa. Cách đây không lâu từng có tác giả cho rằng nên đập bử do không có ý nghĩa lịch sử­ và  thiếu giá trị vử mặt kiến trúc.

Tuy nhiên, hầu hết đửu thống nhất cho rằng, tháp Rùa là  một sự kết hợp giao duyên giữa kiến trúc phương Tây và  kiến trúc à Đông. Có người đã phân tích tháp Rùa theo tỷ lệ và ng và  cho ra những kết quả khá bất ngử. Toà n bộ tháp được nằm trọn vẹn trong vòng tròn thể hiện hình sao năm cánh. Khuê Văn Các, đình Аình Bảng, Ngọ Môn, Аiện Thái Hòa (Huế)...cũng từng được phân tích theo kiểu nà y.

Một điửu khiến không ít người ngạc nhiên nữa là : tháp Rùa hình chữ nhật chữ không phải hình vuông như nhiửu người vẫn tưởng. Ở tầng thứ nhất, chiửu dà i là  6,28m trong khi chiửu rộng là  4,54m. Tương tự ở tầng hai có kích thước là  4,8à—3,64m. Họa sĩ Bùi Xuân Phái lúc sinh thời đã rất tinh ý khi thể hiện tháp Rùa một chiửu 3 cử­a, một chiửu hai cử­a mà  không phải ai cũng nhận ra...