Văn hóa – Di sản

Tục kiêng kỵ ở đình Hà Vỹ

Bùi Phương Thảo • 14:10 15/09/2025

Đình Hà Vỹ thuộc thôn Giao Tác, xã Thư Lâm, TP. Hà Nội, tên cổ là đình Quậy (hay Quẫy). Theo truyền thuyết, khi An Dương Vương dời đô từ Bạch Hạc (Việt Trì) xuống đã chọn vùng đất Cổ Loa để định đô. Dân cư tại đây được lệnh di dời để lấy đất xây thành. Tuy không muốn rời đi, nhưng dân phải tuân theo phép nước nên xin được chuyển đến khu đất trũng phía ngoài.

dinh-ha-vy.jpg
Đình Hà Vỹ đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Vua đồng ý cho dân xuống lập trang Hà Hào - một vùng trũng thấp vốn là đoạn sông cụt của sông Hoàng Giang, gọi đó là “dân Cà Quẫy”. Lâu dần, vùng đất mới được gọi chệch thành “Quậy”, sau đổi thành Hà Vỹ.

Theo thần tích, đình được dựng vào năm 1426 dưới thời vua Lê Lợi, thờ năm vị tướng có công với đất nước qua nhiều giai đoạn lịch sử. Ba vị Thủy Hải, Đăng Giang và Khổng Chúng là trai làng đã theo Hai Bà Trưng khởi nghĩa sau trở thành các vị tướng tài lập nhiều chiến công trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Hai vị tướng Thủy Hải, Đăng Giang đã anh dũng hi sinh nơi trận tiền, còn Khổng Chúng ở lại quê nhà tập hợp binh sĩ chiến đấu chống giặc cho đến khi người qua đời. Hai vị thánh còn lại là Đức Tam Giang - bộ hạ của Triệu Quang Phục và Đức Đông Hải - con ông Đoàn Thượng, người từng chọn làng Hà Vỹ làm căn cứ địa chống nhà Trần vào cuối thời Lý, đầu thời Trần đều là những bậc tiền nhân có công với nước.
Đình Hà Vỹ tọa lạc trên khu đất cao ráo, nằm sát đường làng, mặt quay về hướng Tây. Đình Hà Vỹ trải qua nhiều lần trùng tu, mở rộng, lớn nhất là vào các năm 1520, 1744, 1900 và 2000. Kiến trúc hiện nay mang phong cách thời Nguyễn, là một công trình kiến trúc nghệ thuật cổ kính đậm đà bản sắc dân tộc. Di tích hiện lưu giữ nhiều hiện vật giá trị, trong đó có các đạo sắc phong mang niên hiệu sớm nhất là năm Cảnh Hưng (1783). Ngày 21/1/1989, đình được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Đình vừa là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa cộng đồng của nhân dân địa phương, vừa là địa điểm tổ chức tế lễ, dâng hương các vị thành hoàng và lễ hội truyền thống hằng năm vào dịp đầu xuân, từ ngày 12 đến 30 tháng Giêng. Từ sáng sớm ngày 12 tháng Giêng lễ rước anh linh năm vị thánh từ nghè Quậy sau sang đình Quậy đã diễn ra trong không khí sôi nổi. Đi đầu đám rước là các ông phục trang theo nghề người đi câu, đánh cá, tạo sức hấp dẫn cho người xem hội. Theo sau là các đội múa nam, nữ với trang phục truyền thống cuốn hút, nam mặc áo nâu quần bó chít ống chân, nữ duyên dáng trong tà áo tứ thân, váy đen. Tất cả đều mang thắt lưng nhiều màu sắc rực rỡ xanh đỏ, hoa hiên, hoa đào… tạo khung cảnh tưng bừng, rộn rã đưa đoàn người nhún nhảy bước theo tiếng nhạc của phường bát âm và nhịp trống hội. Hình ảnh được mong chờ nhất trong đám rước là hương án và năm ngai thờ trên cỗ kiệu bát cống sơn son thếp vàng uy nghi. Cuộc rước bắt đầu từ tinh mơ nhưng phải hơn mười giờ mới hạ kiệu hoàn cung và thực hành lễ tế. Trong lễ hội còn diễn ra nhiều trò chơi dân gian như chọi gà, đấu cờ người, bịt mắt bắt dê, đấu vật, thi dệt cửi, nấu ăn, và thi cấy ngoài đồng... Các đội nam nữ trong làng còn tham gia hát giao duyên đến thâu đêm suốt sáng.

Gắn liền với lễ hội là nhiều tập tục kiêng kỵ mang tính quy ước cộng đồng, mà đến nay nhiều tục vẫn còn duy trì. Trước đây, phụ nữ không được đi qua cửa đình. Ngày nay, đường đi đã được mở tách, việc đi lại bình thường, tuy nhiên vẫn yêu cầu ăn mặc chỉnh tề (váy hoặc quần dài) khi vào đình.

Người trong làng nếu có tang phải chờ qua 49 ngày mới được vào đình. Cụ ông từ 90 tuổi trở lên khi tham gia nghi lễ phải mặc áo vàng, quần đỏ, đội khăn xếp theo quy định của làng.
Lễ vật dâng cúng đình phải chuẩn bị chu tất gồm: xôi, gà, hoa quả, sắp lễ theo nguyên tắc “trên chay dưới mặn”, bắt buộc có rượu trắng.

Một trong những quy định đặc biệt là việc chọn thủ điện – người trông coi đình trong năm. Thủ điện phải đúng 61 tuổi, khỏe mạnh, có năng lực giao tiếp, xởi lởi, gần gũi, nhà không vướng tang chế, gia đình còn đủ ông bà, con cái “đủ nếp đủ tẻ”. Người được chọn chỉ đảm nhiệm một năm, sau đó chuyển giao cho người khác đủ điều kiện tương tự. Việc tuyển chọn diễn ra vào ngày 25 tháng Chạp hằng năm. Sau này có nhiều cải tiến nhưng làng vẫn giữ nguyên tắc chọn ông thủ điện có các tiêu chuẩn trên.

Ngoài thủ điện, làng còn chọn 10 người đàn ông vào vai quan đám (8 ông chính, 2 ông dự bị) phục vụ các nghi lễ trong ngày chính hội (12 tháng Giêng) và suốt 5 ngày hội. Các ông quan đám phải đảm bảo tiêu chuẩn: đúng 49 tuổi, có đủ vợ chồng, con cái “đủ nếp đủ tẻ”.

Các quan đám đã được chọn phải giữ kiêng cữ thật cẩn thận. Các ông phải vào ngủ ở đình trước ngày vào hội cho đến khi kết thúc. Riêng thủ điện phải vào ngủ cả năm ở đình, tuyệt đối kiêng chuyện vợ chồng vì nhỡ xảy ra chuyện gì thì bị dân làng đổ hết cho ông thủ điện và phải gánh xui xẻo, bị dân làng xa lánh. Việc kiêng kỵ này đến bây giờ lớp trẻ vẫn giữ nếp. Người làng còn tránh không đặt tên trùng với tên các vị thánh ngoài đình: Đức Tam Giang, Đức Thủy Hải, Đức Đăng Giang, Đức Khổng Chúng, Đức Đông Hải Đoàn.
Lễ hội đình Hà Vỹ là một trong hàng nghìn lễ hội truyền thống của vùng đồng bằng Bắc bộ, song mang dấu ấn riêng biệt với những kiêng kỵ chặt chẽ, phản ánh tính cộng đồng, tính thiêng trong không gian văn hóa làng. Những nét văn hóa này góp phần làm phong phú thêm kho tàng lễ hội dân gian, một di sản quý báu của dân tộc./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
  • Hà Nội sẵn sàng cho Festival làng nghề toàn cầu lần thứ nhất
    UBND Thành phố Hà Nội vừa có chỉ đạo tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, năm 2026, diễn ra từ giữa tháng 11/2026 tại Hoàng thành Thăng Long. Sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu, nghệ nhân quốc tế với nhiều hoạt động trọng tâm như Lễ Khai mạc, Hội nghị xúc tiến đầu tư, Hội thi sản phẩm thủ công Châu Á – Thái Bình Dương và các tour trải nghiệm làng nghề.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Tục kiêng kỵ ở đình Hà Vỹ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO