Hát Thường rang, Bộ mẹng của người Mường tại Phú Thọ được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Tối 12/5, xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ đã tưng bừng tổ chức lễ đón nhận Bằng công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Hát Thường rang, Bộ mẹng - loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc của dân tộc Mường.

Đây là một cột mốc quan trọng trong hành trình gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng, khi xã Lạc Sơn trở thành đơn vị đại diện cho bốn vùng Mường thuộc tỉnh Hòa Bình cũ đăng ký và được vinh danh danh hiệu quý giá này.

Không gian thực hành của di sản trải rộng trên 46 xã, phường thuộc tỉnh Phú Thọ ngày nay, vốn trước đây thuộc phạm vi 10 huyện, thành phố của tỉnh Hòa Bình cũ.

Phát biểu tại buổi lễ, lãnh đạo xã Lạc Sơn nhấn mạnh niềm vinh dự và cũng là trọng trách lớn lao sau khi nhận được công nhận: Hát Thường rang, Bộ mẹng không chỉ là một loại hình nghệ thuật, mà còn là hiện thân của trí tuệ và bản sắc phong phú của dân tộc Mường, việc gìn giữ và lan tỏa giá trị của di sản này là nhiệm vụ cấp bách của cả cộng đồng.

Được người Mường gọi với những cái tên thân thuộc như Rằng Đang hay Rằng Thường, loại hình nghệ thuật này có vai trò không thể thay thế trong đời sống văn hóa tinh thần và phong tục tập quán của đồng bào.

Nghìn năm qua, trong quá trình sinh sống, lao động và hình thành các quan niệm tín ngưỡng dân gian, người Mường đã sáng tạo nên làn điệu dân ca trữ tình đặc sắc này, mang ý nghĩa sâu sắc trong ngôn ngữ bản địa: “Thường rang” có nghĩa là cặp đôi, còn “Bộ mẹng” chỉ hình thức nói chuyện mang tính trang trọng, thể hiện qua lối hát - nói - ngâm - ngợi mang đậm chất tự sự và đối đáp giữa hai bên.

Không giống như các loại hình song ca hay tốp ca thông thường, Hát Thường rang, Bộ mẹng chỉ diễn xướng theo hình thức đối đáp giữa hai người hoặc hai nhóm lần lượt, đòi hỏi người hát không chỉ có kỹ năng giọng hát mà phải am hiểu sâu sắc văn hóa, thông thạo tiếng Mường để truyền tải đúng tinh thần của làn điệu.

Nội dung của những câu hát Thường rang, Bộ mẹng rất đa dạng, từ bày tỏ lòng biết ơn, lời chúc tốt đẹp, tâm tình hẹn hò đến những bài học răn dạy con cháu, hay lời ca ngợi quê hương, đất nước. Giai điệu thiết tha, mang đậm chất thính phòng giúp truyền tải trọn vẹn tâm ý của người hát đến bạn đối đáp và người nghe, từ đó trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong mọi sự kiện, tình huống của làng Mường.

Không chỉ dừng lại ở giá trị giải trí, loại hình nghệ thuật này còn là cầu nối gắn kết cộng đồng: thông qua những lời hát, đồng bào thổ lộ tâm tư, hiểu nhau hơn, giữ trọn tình nghĩa với nhau. Hơn thế, Hát Thường rang, Bộ mẹng còn mang đậm giá trị triết lý nhân văn, nuôi dưỡng tinh thần lạc quan, tình yêu quê hương, đất nước, lòng thủy chung và quan trọng hơn là góp phần gìn giữ tiếng Mường tồn tại qua các thế hệ.

Trước khi được chính thức đón nhận bằng công nhận vào tháng 5/2026, Hát Thường rang, Bộ mẹng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ tháng 6/2025. Loại hình nghệ thuật này cũng gia nhập hàng ngũ những di sản nổi bật của dân tộc Mường đã được vinh danh trước đó, bao gồm Mo Mường, Lễ hội Khai hạ, Tri thức dân gian lịch Đoi hay Nghệ thuật chiêng Mường.

Hiện nay, khu vực Hòa Bình có tổng cộng hơn 786 di sản văn hóa phi vật thể của 5 dân tộc thiểu số, trải rộng trên các lĩnh vực từ ngôn ngữ, chữ viết, nghệ thuật trình diễn, lễ hội, nghề thủ công đến tri thức dân gian, khẳng định sự phong phú và đa dạng của kho tàng văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam./.