Đời sống văn hóa

Nghệ nhân tài hoa của làng nghề mây tre đan Phú Vinh

Lưu Linh • 09:15 03/09/2023

Đến làng nghề mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa, Chương Mỹ, Hà Nội), thật dễ khi hỏi đường về thăm nhà nghệ nhân Nguyễn Văn Trung. Và cả khi người đàn ông nhỏ bé, chân đi khập khiễng ấy đang đứng trước mặt, thật khó để hình dung rằng, ông vừa có một chuyến đi dài ngày sang vùng rừng núi bên nước bạn Lào, chỉ để tìm nguồn nguyên liệu mới…

Từ tìm một nguồn sống đến đam mê với nghề

Nghệ nhân Nguyễn Văn Trung sinh năm 1953 trên mảnh đất nghề truyền thống mây tre đan làng Phú Vinh, xã Phú Nghĩa. Lúc ông khoảng 9 - 10 tuổi, sau một trận ốm thập tử nhất sinh phải vào bệnh viện, bác sĩ kết luận ông bị bệnh co cơ, lao xương. Sau vài năm điều trị, bệnh tình không khỏi và chân phải của ông bị co rút, ngắn hơn chân trái. Vì thế, việc đi lại trở nên khó khăn hơn, đôi chân thành khuyết tật từ đó.

may-tre-dan.jpg
Nghệ nhân Nguyễn Văn Trung đang đan sản phẩm là bức chân dung.

Nhờ được kế thừa sự khéo léo trong đan lát từ cha mẹ, cậu bé Nguyễn Văn Trung tập trung học làm mây tre đan. “Đầu tiên, học đan là để tìm một nguồn sống khi cơ thể tôi yếu hơn người thường. Nhưng dần dần, việc đan lát trở thành niềm yêu thích của tôi từ lúc nào không hay”, nghệ nhân Nguyễn Văn Trung kể.

Năm 1972, khi tay nghề ông đã đủ cứng cáp và có dấu ấn riêng, ông tham gia Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Vinh. Có thêm nhiều cơ hội học hỏi từ tiền bối là các nghệ nhân cao tuổi trong làng, với đôi tay khéo léo và tài hoa cùng tâm huyết với nghề, Nguyễn Văn Trung được bầu làm đội trưởng đội kỹ thuật. Đội sản xuất do Nguyễn Văn Trung làm đội trưởng càng trở nên uy tín hơn khi giành được giải Nhất Cuộc thi tay nghề giỏi ở làng Phú Vinh. Giải thưởng là niềm tự hào, là động lực mạnh mẽ và quan trọng với chàng trai trẻ Nguyễn Văn Trung cũng như với thành viên trong đội.

Năm 1980, trong cuộc giao lưu nghề truyền thống, ông Trung được tặng giải thưởng “Tuổi trẻ sáng tạo” tại Liên Xô. Sau đó, ông được nhận vào học tại chức ở trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Năm 1983, ông được Ủy ban Khoa học Nhà nước và Bộ Đại học cử đi Cu Ba hỗ trợ tay nghề, giảng dạy cho người dân nước bạn về làm đồ thủ công mỹ nghệ. Đồng thời, ông cũng được cử sang các nước châu Âu, châu Mỹ Latinh để học thêm nghề đan lát và nghiên cứu thêm về nghề mây tre đan từ các nước bạn.

may-tre-dan-2.jpg
may-tre-dan-3.jpg
Một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ của nghệ nhân Nguyễn Văn Trung.

Thời gian học tập và giảng dạy ở nước ngoài (1983 - 1987), ông Trung đã xây dựng và đào tạo được một xưởng nghề với 300 công nhân cho Cu Ba; đan bức chân dung Chủ tịch Fidel Castro bằng chất liệu mây để tặng nhân dân Cu Ba. Khi trở về nước, ông là người đầu tiên ở Phú Nghĩa sử dụng cây bèo tây để tạo nên những sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

“Với tôi, đan là một hoạt động hấp dẫn. Sáng tạo kiểu mẫu để đan là một thú vui. Không chỉ là mây tre, mà tôi có thể đan với bất cứ nguyên liệu gì, kể cả từ cây, cỏ. Và tôi có thể làm thành bất cứ thứ gì, như lọ hoa, chùm đèn, bông hoa, bàn ghế, tranh,… chỉ từ những sợi đan”, nghệ nhân Nguyễn Văn Trung chia sẻ.

Phát triển và phổ biến nghề truyền thống

Tháng 9/1987, nghệ nhân Nguyễn Văn Trung được bổ nhiệm làm Phó Hiệu trưởng trường Mỹ nghệ Hà Tây. Cho tới khoảng 1 năm sau, vì nhiều lý do, ông xin thôi việc ở trường Mỹ nghệ Hà Tây và trở về quê. Đứng trước tình trạng người làng Phú Vinh bỏ nghề đan vì những chuyển biến của thời đại, ông quyết tâm mang những điều mình đã học được ở nước ngoài để gây dựng và phát triển nghề truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm mà nghệ nhân Nguyễn Văn Trung còn khao khát truyền dạy và phổ biến nghề truyền thống cho người dân địa phương và một số tình thành trên cả nước. Năm 2005, ông thành lập Công ty TNHH Mỹ nghệ Hoa Sơn, vừa tạo công ăn việc làm cho bà con địa phương, vừa dạy truyền nghề. Năm 2007, Trung tâm Dạy nghề tư thục mây tre đan Phú Vinh của ông được UBND Thành phố phê duyệt thành lập. Ông chủ trương hỗ trợ người khuyết tật bằng cách dạy nghề miễn phí và thu mua sản phẩm của họ với mức giá tốt. Cho đến nay, ông đã mở hơn 20 lớp học cho người khuyết tật, đào tạo được gần 1000 học viên, trong đó chi phí cho mỗi lớp học là 50 triệu đồng.

Mỗi năm, trung tâm của ông đào tạo được khoảng 500 học viên và đến nay có khoảng 5.000 lao động được học nghề từ đây. Sau khi học xong, có nhiều học viên của trung tâm đã ở lại làm việc tại công ty của ông với đãi ngộ và thu nhập ổn định. Học viên tại trung tâm của ông không chỉ là bà con địa phương mà còn là các lao động đến từ nhiều tỉnh thành khác như Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi…

Đến nay, ở độ tuổi 70, dù sức khỏe yếu hơn người bình thường vì khuyết tật nhưng ông vẫn đi giảng dạy truyền nghề ở các vùng Hòa Bình, Hải Dương, Hà Nam, Đồng Nai… Với sự say mê và một lòng phát triển nghề truyền thống, ông không ngại lặn lội tìm đến các vùng núi Tây Bắc, khu vực miền Trung hay sang cả đất Lào chỉ để tìm nguồn nguyên liệu mới. Và có thể nói rằng, các hàng mỹ nghệ ở khắp mọi miền Tổ quốc, đều có thể là sản phẩm của học trò nghệ nhân Nguyễn Văn Trung.

Bằng tài năng và đóng góp cho nghề truyền thống trong 50 năm qua, ông đã được nhận rất nhiều bằng khen, giấy khen, các chứng chỉ quốc gia, quốc tế; được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề (2005), Nghệ nhân Hà Tây (2006), Nghệ nhân Dân gian (2009), Nghệ nhân Ưu tú (2016). Nhiều năm liền ông vinh dự được nhận danh hiệu Người tốt việc tốt các cấp. Đặc biệt, năm 2015 và 2016, ông vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của công ty ông được Bộ Công thương trao chứng nhận Sản phẩm Công nghiệp Nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia năm 2021 và được công nhận hạng OCCOP 4 sao Trung ương vào năm 2023./.

Bài liên quan
  • Trải nghiệm làm nón Chuông tại phố cổ Hà Nội
    Ngày 12/8, tại đình Kim Ngân, phố Hàng Bạc, Hoàn Kiếm, Hà Nội, Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội, CLB Đình làng Việt cùng Ban Quản lý Dự án Trường làng trong phố phối hợp tổ chức workshop “Nghiêng vành nón Chuông". Đây là sự kiện thứ hai, tiếp sau workshop “Hoa cài tre đan” được triển khai trong trong khuôn khổ chuỗi hoạt động Hè – Thu 2023.
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Để “Ngày Văn hóa Việt Nam” trở thành dấu ấn thương hiệu của Thủ đô
    Trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội sẽ tổ chức thường niên chuỗi sự kiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” vào dịp 24/11 gắn liền với các ngày lễ lớn tháng 11 nhằm xây dựng dấu ấn thương hiệu đặc trưng cho Thủ đô. Mở đầu bằng tuần lễ sôi động tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm cùng 126 xã, phường vào năm 2026, chương trình huy động sự phối hợp đồng bộ từ giáo dục, bảo tàng đến ứng dụng công nghệ số và phát triển sản phẩm thủ công sáng tạo...
  • Trường THCS Sài Đồng kỷ niệm 40 năm thành lập và đón nhận Cờ thi đua của thành phố
    Ngày 18/11, Trường THCS Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) tổ chức Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập (1986-2026) và đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của UBND TP Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận những nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới của nhà trường sau quá trình hợp nhất ba cơ sở giáo dục.
  • Phú Nghĩa quảng bá tinh hoa làng nghề truyền thống mừng Ngày Văn hoá Việt Nam
    Thông tin từ UBND xã Phú Nghĩa (TP Hà Nội), hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) năm 2026, chính quyền địa phương sẽ tổ chức Tuần lễ Văn hóa Phú Nghĩa năm 2026, chủ đề “Hương sắc làng nghề - Hội tụ tinh hoa” với nhiều hoạt động trọng tâm từ ngày 20 – 23/11 tại khu sinh thái ở thôn Thanh Sơn.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Nghệ nhân tài hoa của làng nghề mây tre đan Phú Vinh
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO