Văn hóa – Di sản

Lễ cúng mía tấm ở đền Ba Voi

Giang Văn Hồi • 07:59 03/03/2024

Phía nam cầu Phủ Lỗ, giáp ngay mé nước thuộc đất của xóm Nguyễn, thôn Tiên Hùng, xã Nguyên Khê, huyện Đông Anh có một ngôi đền gọi là đền Ba Voi. Theo cuốn “Trương Tam Giang thánh tích” của tác giả Nguyễn Thọ Dẫn viết vào giữa thế kỷ XVIII nói về sự tích thánh Tam Giang có một chuyện liên quan đến sự tích của đền Ba Voi.

Chuyện kể rằng: Vào giữa thế kỷ thứ VI, có cô Trương Nhan nết na xinh đẹp sống ở một làng ven sông Nguyệt Đức. Một lần, vào buổi trưa trời nắng, cô ra bến sông tắm gội. Bỗng nhiên trời tối mịt mờ, cô thấy giao long xuất hiện vờn nhiễu quanh mình. Sau đó cô thụ thai, sinh ra một bọc có bốn trứng, nở ra bốn người con, ba trai một gái, cô đặt tên cho con là: Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng và Trương Đạm Nương. Ba người con trai lớn lên rất khỏe mạnh và tinh thông võ nghệ. Sau đó, cả ba người đến đầm Dạ Trạch (huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên) theo Triệu Quang Phục, trở thành tướng giỏi góp phần quan trọng vào việc đánh tan quân nhà Lương giành lại độc lập cho nước Vạn Xuân năm 550. Triệu Quang Phục lên làm vua, hiệu là Triệu Việt Vương. Sau 20 năm cầm quyền, đến năm 571, cháu của Lý Bí là Lý Phật Tử đem quân tiêu diệt Triệu Quang Phục, giành lại vương triều cho họ Lý. Lý Phật Tử lên làm vua nước Vạn Xuân, lấy hiệu là Hậu Lý Nam Đế, ở ngôi từ năm 571 đến năm 602.

den-ba-voi.jpg
Đền Ba Voi

Trước biến cố đó, ba anh em họ Trương đã trốn vào rừng núi Tam Đảo làm ruộng. Nhưng triều đình Hậu Lý Nam Đế rất cần người tài giỏi nên Lý Phật Tử đã cho người lên Tam Đảo ép ba anh em họ Trương phải tham gia việc triều chính. Vốn rất trung thành với Triệu Quang Phục nên họ đã kiên quyết chối từ. Nhưng Lý Phật Tử vẫn cố nài ép, ba anh em họ Trương đành giả vờ nhận lời. Họ đóng một chiếc thuyền lớn, đem cả gia quyến cùng voi chiến lên thuyền. Thuyền xuôi theo dòng sông Nguyệt Đức. Khi đến cầu Phủ Lỗ ngày nay, thấy ở bờ sông phía nam là một cánh rừng bạt ngàn cây lá, họ đã dừng thuyền cho voi ăn. Những chú voi đã cùng anh em họ Trương bao lần xông pha trận mạc, ở thuyền mấy ngày, nay được thả lên rừng, chúng thản nhiên say sưa ăn lá. Ba anh em họ Trương lặng lẽ cùng gia quyến xuống thuyền xuôi theo dòng Nguyệt Đức. Khi đến ngã ba Sà, sông nước mênh mông, họ đã đục thủng thuyền cùng tuẫn tiết dưới dòng nước bạc.

Hồn thiêng của họ sau đó đã hiển linh phù giúp cho dân hai bờ sông Nguyệt Đức được an cư lạc nghiệp; phù giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp yên 12 sứ quân; phù giúp vua Lê Đại Hành đánh thắng Hầu Nhân Bảo năm 981; phù giúp Lý Thường Kiệt đánh tan Quách Quỳ, Triệu Tiết vào năm 1078... Chính vì những công đức như vậy mà ba anh em họ Trương đã được 321 làng xã từ thượng nguồn Đu Đuổm đến hạ lưu Lục Đầu Giang ngưỡng mộ tôn thờ làm Thành hoàng với tên dân gian là thánh Tam Giang.

Lại nói về ba con voi chiến của ba anh em họ Trương. Sau khi ăn no, chúng đi tìm chủ. Tìm mãi chẳng thấy chủ đâu, chúng gầm rú, nhịn ăn đứng ngóng theo dòng nước chảy xuôi cho đến lúc cả ba cùng chết. Dân chúng quanh vùng vô cùng thương cảm những con voi hiền lành mà trung nghĩa. Đến khi biết ba anh em họ Trương tuẫn tiết đã hiển thánh, họ bèn lập đền thờ Thánh Tam Giang đồng thời lập luôn ban thờ ba ông voi, rồi đắp tượng ba ông voi to bằng voi thật đứng song song chầu vào đền. Vì thế người ta gọi là đền Ba Voi. Năm 1076, khi xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt chống quân Tống, Thái úy Lý Thường Kiệt có vào đền Ba Voi nghỉ chân. Sau khi nghe dân ở đây kể về sự tích ba ông voi nghĩa của thánh Tam Giang, Thái úy Lý Thường Kiệt rất cảm động và tặng cho đền đôi câu đối:

Nhất môn trung liệt tam huynh đệ

Sinh vi lương tướng tử vi thần

Tạm dịch:

Một gia đình có ba anh em đều là trung liệt

Khi sống là tướng giỏi, khi chết là thần linh

Sau khi cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi, quan Thái úy đã cấp tiền cho dân sở tại sửa sang, mở rộng ngôi đền Ba Voi. Ngày nay, những viên gạch vương vãi quanh đền vẫn còn ghi niên đại chế tác vào thời Lý.

Đền Ba Voi có từ thế kỷ thứ VI, qua rất nhiều lần trùng tu, đến năm 1949, giặc Pháp đã phá đền để lấy gạch xây bốt Phủ Lỗ.

Trải qua hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, sau năm 1975, nhân dân thôn Tiên Hùng, xã Nguyên Khê, huyện Đông Anh đã đóng góp tiền xây dựng lại ngôi đền trên nền cũ rất khang trang, lộng lẫy. Ba ông voi được tạc bằng đá xanh, to bằng voi thật, đứng song song chầu vào đền thờ Thánh Tam Giang. Hằng năm, vào ngày hội đền Ba Voi, các nghi lễ phụng thờ Thánh Tam Giang được cử hành ở trong đền. Ở ngay sân đền, các cụ làm lễ ba ông voi chiến; lễ vật là ba cây mía to đẹp, không sâu muội do các gia đình trong thôn tự nguyện công đức. Mấy năm gần đây, việc này do chị Loan, bán mía ở đầu cầu Phù Lỗ đảm nhận. Mía được chặt thành từng tấm, mỗi tấm dài khoảng 20cm, rửa sạch, rồi bày lên ba chiếc đĩa, mỗi đĩa khoảng hơn chục tấm để dâng lên cúng ba ông voi. Nếu năm nào mía mất mùa thì dâng lễ mỗi ông voi một đĩa thóc.

Lễ cúng mía tấm cho voi đã có từ xa xưa, bị gián đoạn trong chiến tranh, đến nay lại được khôi phục một cách nghiêm cẩn trong lễ hội đền Ba Voi. Nghi thức đó thể hiện tình cảm uống nước nhớ nguồn, tôn vinh sự trung thành, hy sinh tất cả, chứ quyết không chịu luồn cúi trước cường quyền, bạo lực. Những con vật hữu tình như voi, ngựa cũng được tôn thờ./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Lễ hội Đức Thánh Tam Giang tỏa sáng truyền thống quê hương Đa Phúc
    Chào mừng kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026) và chào mừng Ngày văn hoá Việt Nam 24/11. Trong không khí phấn khởi, tự hào và hướng về những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong hai ngày 17 và 18/11/2026 (tức ngày mùng 9 và 10 tháng 10 Âm lịch năm Bính Ngọ), tại đình Ngô Đạo, thôn Ngô Đạo, xã Đa Phúc, Thành phố Hà Nội, đã diễn ra Lễ hội truyền thống Đức Thánh Tam Giang năm 2026 với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, trang trọng và giàu ý nghĩa.
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Đại hội Thể thao toàn quốc năm 2026 có 973 nội dung thi đấu
    Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 14/11 đến 12/12/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện quy tụ khoảng 12.000 cán bộ, HLV, VĐV và trọng tài tranh tài ở 48 môn thể thao với 973 nội dung. Đại hội nhằm đánh giá phong trào thể thao thành tích cao, tuyển chọn lực lượng cho các đấu trường quốc tế lớn và quảng bá hình ảnh đất nước.
  • Trường THCS Sài Đồng kỷ niệm 40 năm thành lập và đón nhận Cờ thi đua của thành phố
    Ngày 18/11, Trường THCS Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) tổ chức Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập (1986-2026) và đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của UBND TP Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận những nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới của nhà trường sau quá trình hợp nhất ba cơ sở giáo dục.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Lễ cúng mía tấm ở đền Ba Voi
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO