Đến Phúc Lâm thưởng thức bánh tẻ, tương ngô

Bùi Tươi| 09/12/2022 10:56

Bánh Tẻ, Tương Ngô đó là những món ăn dân dã, thấm đượm hương vị của làng quê yên bình, mộc mạc, là điểm nhấn về nét văn hóa ẩm thực của người dân thôn Phúc Lâm xã Phúc Lâm (Mỹ Đức, Hà Nội).

Bánh Tẻ - nét ẩm thực cổ truyền ngày Tết

Cứ mỗi dịp tết đến xuân về, ngoài những món ăn truyền thống, trên mâm cỗ cúng gia tiên của mỗi gia đình chắc hẳn đều không thể thiếu món bánh tẻ, món bánh truyền thống của người dân nơi đây. Bánh tẻ (còn có 1 tên gọi khác là bánh Giàng) đã trở thành vật thể lưu giữ nét văn hóa và thể hiện tình người Phúc Lâm.

1.jpg
Bánh Tẻ (Bánh Giàng) món ăn truyền thống trên mâm cỗ cúng gia tiên của mỗi gia đình người dân thôn Phúc Lâm.

Để làm được chiếc bánh Giàng ngon đúng vị của Phúc Lâm, đòi hỏi quy trình rất cầu kỳ, kỹ lưỡng từ chọn nguyên liệu tới cách chế biến. Gạo để làm bánh, nhất định phải là thứ gạo Khang Dân hoặc Quy Năm, đem ngâm nước trong 8 - 10 tiếng tùy theo mùa, sau đó xay thành bột nước. Bột tiếp tục được ngâm từ 4 - 5 tiếng cho thật mềm, dẻo.

Cận cảnh quy trình làm bánh Tẻ của Chị Nguyễn Thị Tâm thôn Phúc Lâm (Huyện Mỹ Đức, Hà Nội)

Thùng chứa bột phải được thay nước thường xuyên để cho lắng thứ bột mịn trắng trong xuống. Khi làm bánh, chắt hết lượng nước trong, cho bột vào nồi hấp cách thủy và khuấy đều tay cho đến khi lượng nước còn lại trong bột bốc hơi hết chỉ còn lại bột bánh. Đây gọi là công đoạn ráo bột – một trong những công đoạn quan trọng nhất, quyết định độ ngon của bánh. Đó cũng là bí quyết riêng của bánh tẻ Phúc Lâm.

Nhân bánh là mộc nhĩ, thịt lợn, hành củ, hành lá, hạt tiêu và nêm gia vị vừa đủ. Mộc nhĩ, ngâm nở rửa sạch thái sợi, thịt lợn thái nhỏ, hành băm nhỏ ướp gia vị, cho lên bếp đảo chín, thêm chút hạt tiêu cho dậy mùi. Đặc biệt, thịt làm bánh tẻ phải là thứ thịt ba chỉ hoặc thịt vai ngon, vừa có nạc, vừa có mỡ thì bánh mới có độ ngậy và thơm ngon.

Cuối cùng là khâu gói bánh. Lá dong được rửa sạch, cho bột lên lớp lá dong rồi thêm nhân vào giữa, cuốn lá dong lại, cố định bánh bằng dây lạt. Chiếc bánh hoàn thiện sẽ có hình dáng thon dài, nhỏ xinh bắt mắt.

Tương Ngô – món ăn thường nhật

Tương Ngô là món ăn có từ lâu đời của người dân thôn Phúc Lâm và được truyền từ đời này sang đời khác. Là món ăn thường xuyên trong mỗi bữa cơm gia đình. Khi xưa, ngày chưa có nước mắm thì tương ngô là nước chấm chính của mâm cơm gia đình. Nước tương còn có thể dùng làm gia vị chế biến nhiều món ăn hấp dẫn khác.

2(1).jpg
Tương Ngô Phúc Lâm - Món ăn không thể thiếu trong bữa cơm của mỗi gia đình thôn Phúc Lâm.

Tương được làm từ 3 nguyên liệu chính là ngô, đậu tương và muối trắng. Khác với nguyên liệu để làm tương ở làng Bần (Hưng Yên) là làm từ gạo nếp cái hoa vàng và đỗ tương, nguyên liệu làm tương truyền thống ở Phúc Lâm phải là loại đậu tương được người dân trồng từ vụ đông năm trước và loại ngô tẻ, dẻo, màu đỏ (phải là loại ngô ta chứ không dùng ngô lai) được trồng ngay tại xã.

Tương Phúc Lâm thường được làm vào tháng 6 âm lịch hàng năm khi có nắng hè và được đựng trong chum, vại. Theo đúng quy trình làm tương, ngô được đem ngâm, đãi kỹ bằng nước sạch sau đó để cho ráo nước rồi tiến hành luộc cùng một chút vôi cho tuột vỏ. Sau một thời gian đưa ngô ra đãi sạch và luộc tiếp lần hai cho tới khi hạt ngô nứt ra là lúc công đoạn luộc ngô đã hoàn tất.

Ngô luộc đã chín cho ra nong, nia tãi mỏng để nơi thoáng mát cho ráo nước và bắt đầu cho quá trình lên mốc. Đây chính là khâu quan trọng và được người dân đặc biệt trú trọng trong quy trình làm tương. Hạt ngô lúc này phải khô giáo và lên mốc tự nhiên, nếu hạt ngô ẩm ướt bết dính vào nia thì ngô sẽ dễ bị thiu và không đảm bảo chất lượng. Sau khoảng 5 ngày, khi mốc đã lên đều, tiếp tục mang đãi thật sạch, không để còn mốc và nhớt trên từng hạt ngô. Khi ngô đã được đãi sạch và để ráo nước lấy lá ngái lót xung quanh và ủ ngô cho đến khi dậy mùi thơm.

Về phía đậu tương, chọn hạt đậu mẩy đều, nhặt bỏ sạn và rửa sạch, để ráo nước sau đó rang chín trên lửa nhỏ. Hạt đậu tương rang đạt tiêu chuẩn khi vỏ hạt đậu vẫn trắng nhưng bên trong đã chín vàng và có mùi thơm. Mỗi công đoạn làm tương đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo từ tay người làm. Đậu tương đã rang chín được sát vỏ và xay dập, tiếp đó ngâm với nước. Một điểm đặc biệt để làm nên vị ngon của tương là nước ngâm tương phải là nước mưa.

Khi mốc đã được ủ kĩ, đậu tương được ngâm kĩ thì bắt đầu công đoạn cuối cùng là pha chế ra tương thành phẩm. Nước đậu và ngô được trộn với nhau theo tỷ lệ thích hợp để tương có vị mặn vừa phải và giữ được độ ngọt của tương. Theo cách làm của người xưa, trung bình 1kg ngô cần 0,5-0,6kg đỗ pha với khoảng 2 lít nước. Theo kinh nghiệm, cứ 12 bát tương thì cho một bát muối bằng miệng bát. Muối dùng để làm tương là muối hạt to nguyên chất, chưa qua pha trộn cùng với các gia vị khác.

Tương được để trong các chum, vại đã được vệ sinh sạch sẽ và đem phơi nắng từ 10 đến 15 ngày. Mỗi buổi sáng quấy đều tương cho tan hết lượng muối còn sót lại và mở nắp, khi hết nắng thì đậy kín lại và đặc biệt không để nước mưa lẫn vào vại tương trong quá trình phơi.

Bánh tẻ và tương ngô được coi là đặc sản làm nên từ những nguyên liệu tinh túy và bàn tay lao động vất vả một nắng hai sương của người dân Phúc Lâm. Từ bao đời nay, người dân trong thôn luôn tự hào về những món ẩm thực này và truyền dạy cho con cháu từ đời này sang đời khác, đồng thời đưa những món ăn đó trở thành thương phẩm hàng hóa để vừa góp phần phát triển kinh tế, bắt kịp xu thế thị trường, vừa giữ gìn được nét đẹp truyền thống của quê hương.

Bài liên quan
  • Bánh dày Quán Gánh
    “Dù ai chồng rẫy, vợ chê/Bánh dày Quán Gánh lại về với nhau/Ăn trước thì bảo người sau/Già ăn trẻ lại, gái mau đắt chồng”. Bánh dày Quán Gánh là đặc sản vô cùng nổi tiếng đã gắn bó với Thủ đô Hà Nội từ rất lâu đời. Đến nay, món bánh độc đáo này vẫn hấp dẫn du khách đến Hà Nội tìm mua và thưởng thức.
(0) Bình luận
  • Hà Nội sẵn sàng cho Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Quốc tế
    Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội (Hanoi Global Culinary Festival) sẽ diễn ra từ ngày 27/11 đến 29/11/2026 tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam (VEC). Sự kiện quy tụ nhiều phân khu ẩm thực đặc sắc, các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, thi tài và kết nối quốc tế nhằm quảng bá hình ảnh Thủ đô...
  • Chuẩn bị ra mắt Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội
    Ban Vận động thành lập Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực thành phố Hà Nội có nhiệm vụ vận động tổ chức, công dân đăng ký tham gia Hiệp hội và hoàn chỉnh hồ sơ xin phép thành lập Hiệp hội gửi cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập Hiệp hội theo quy định của pháp luật.
  • Một Hà Nội hoài niệm với phở gánh
    Tôi sinh ra ở một làng quê nghèo miền Trung, nơi có cát trắng, gió Lào. Trong những năm tháng tuổi thơ, tôi chưa một lần rời khỏi lũy tre làng. Đến tuổi trưởng thành, kháng chiến toàn quốc bùng nổ, tôi làm việc ở chiến khu Việt Bắc. Rồi một ngày tháng Mười năm 1954, tôi được về công tác tại Hà Nội. Đêm trước ngày vào nội đô, lòng tôi xốn xang, không sao chợp mắt.
  • “Vua” thịt nướng Nhật Bản Yakiniku King sắp ra mắt tại Hà Nội
    Ngày 30/10/2026, Yakiniku King khai trương nhà hàng đầu tiên tại Việt Nam ở 13 Hàng Gai, Hà Nội. Thực khách Thủ đô sẽ được thưởng thức hương thịt nướng Nhật Bản với 5 tuyệt phẩm bò thượng hạng với thực đơn hơn 150 món ăn không giới hạn và trải nghiệm dịch vụ phục vụ ngay tại bàn chỉ trong 3 phút sau khi gọi món.
  • Nước chấm Việt Nam được xếp thứ 3 trong danh sách 34 loại nước chấm ngon nhất thế giới
    Không đơn thuần là thành phần phụ trên mâm cơm, những chén nước chấm nhỏ bé từ lâu đã trở thành "linh hồn" định hình nên chiều sâu cho văn hóa ẩm thực Việt Nam. Bảng xếp hạng cập nhật giữa tháng 9/2026 của chuyên trang TasteAtlas một lần nữa khẳng định điều đó khi tôn vinh nước chấm Việt ở vị trí thứ 3 trong top 34 loại nước chấm ngon nhất thế giới với 4,3/5 điểm, đồng thời xướng tên mắm nêm ở vị trí thứ 15 (3,9/5 điểm).
  • Chè lam Thạch Xá - thức quà quê dân dã của xứ Đoài
    Nhắc đến ẩm thực xứ Đoài, nhiều người nhớ ngay đến chè lam, đặc sản thơm dẻo của làng Thạch Xá, huyện Thạch Thất (nay thuộc xã Tây Phương, TP Hà Nội). Trải qua thời gian, chè lam Thạch Xá vẫn giữ nguyên hương vị truyền thống, trở thành thức quà quen thuộc với người dân và du khách gần xa.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
Đến Phúc Lâm thưởng thức bánh tẻ, tương ngô
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO