Аồng Аức Bốn: Chuyện phố, chuyện quê

Nếu như trong Thơ mới là  sự phân định rõ rà ng không gian nghệ thuật giữa thà nh thị và  nông thôn thì với chà ng thi sĩ Аồng Аức Bốn, lại là  hai cảnh ngộ, một số phận. Là ng quê chưa theo kịp thà nh thị, tuy không bị mất đi tất cả cảnh vật, quan niệm, tập tục để đô thị hoá triệt để nhưng đã bị cuộc sống đô thị thâm nhập và  xâm lấn. Ở phía ngược lại, đô thị trong thời điểm nà y cũng không còn tồn tại như những ốc đảo trong sự bao bọc của là ng mạc mà  đã gần lại với là ng quê bằng những "khúc đệm". Những khúc đệm ấy là  cái tâm tình của trai quê ra thà nh phố, tự tin và  háo hức: Nhà  quê khí huyết trà n trử / Tớ đi rung cả vỉa hè Аồng Xuân (Phạm Công Trứ). Khúc đệm ấy là  những cô gái với giấc mơ trưa vử thà nh thị khi mà  bụi kinh thà nh đang trà n tới: Bụi bay và o mắt bụi len và o hồn (Phạm Công Trứ). Là  "vêu vao" khuôn mặt vốn đầy đặn của thôn nữ: Lử đường bên những chiếc lửu / Có cô hà ng xén ngồi vêu cả ngà y (Аồng Аức Bốn). Khúc đệm ấy cũng là  cuộc tình duyên dang dở là ng - phố, phố - là ng.  

Cũng vì nguyên cơ ấy mà  cuộc "dan díu với kinh thà nh" của Аồng Аức Bốn cũng bị động trong sự câu thúc của thà nh thị. Аiửu đó thể hiện qua những nỗi lo: lo là ng quê vẫn trong cảnh nghèo đói: Khói nhà  ai cứ mọc ngang / Con nhà  ai cứ lang thang chợ chiửu ; Nhà  bạn cũng giống nhà  tôi / Mái gianh vách đất nhìn trời qua vung ; Nhà  quê chân lấm tay bùn / Mẹ đi cấy lúa rét run thân già . Thế nhưng lại đã lâm và o cảnh: Ngả nghiêng mấy lão thợ cầy / Rượu say vác cả cối chà y nện nhau; Nhà  quê có mấy trai tơ / Quần bò mũ cối giả vử sang chơi. Chẳng biết là  hay, hay là  dở, nhưng cứ nháo nhác lên như thế: từ già  đến trẻ, từ vui đến buồn, từ bật cười đến rơi nước mắt.

Аằng sau tất thảy những cái lo kia lại là  cái lo lớn nhất: lo không ai biết đến mình, không ai nghe thấy tiếng mình: Một mình tôi đứng với tôi / Bà n chân giẫm lụt cả trời heo may. Аến với thà nh thị, con người nhà  quê tất phải va vấp, hẫng hụt. Nhưng, gã thi sĩ quen là m thơ lục bát đến với đô thị không mong được hội nhập mà  cốt để ứng chiếu: Tôi thì xe đạp lang thang / Nhìn dọc đã chán nhìn ngang lại buồn; Chiửu mưa phố Huế một mình / Biết ai là  chỗ ân tình đến chơi (Chiửu mưa trên phố Huế). Nhưng cuộc ra đi không phải "nhất khứ bất phục phản" mà  là  sự đi - vử liên tục trong sự ngắm nghía đối sánh một cách ngây thơ và  cần mẫn. Аồng Аức Bốn ra với thà nh thị vì ám ảnh, chạm nọc, hay dị ứng cái chất "phố" ở quê? Chỉ biết rằng ra đến nơi, té ra lại bắt gặp cái chất "quê" ở phố: Người thì áo rách đã lâu / Người thì xe cúp đua nhau từng hà ng. Thế mới biết tình quê ở phố của con người nà y còn tha thiết lắm! Nếu quê là  xanh, phố là  hồng thì quả thật nếu như không có cái xanh mướt của quê thì khó có thể là m rực lên sắc hồng của phố: Nhà  cao dẫu đến lưng trời / Nếu không có cử cũng vơi sắc hồng.

Sau mỗi lần từ phố trở vử, Аồng Аức Bốn cứ hồn nhiên đem cái hồn đô thị thổi và o nhà  quê mà  không hử hay biết. Bởi có như thế mới nhìn là ng quê chua chát thế nà y: Trâu bò thất thểu long đong / Trên bè tre rối bòng bong xoong nồi. Là ng trong mảnh hồn của Аồng Аức Bốn vẫn còn những nét nguyên sơ, thuần hậu nhưng đã bị đóng khung, đã và  đang bị những luồng ánh sáng hiện đại chiếu tướng và o những cây đa, con đò, luử¹ tre... Bức tranh ấy đã nhuốm một mầu sắc tâm trạng, Sân khấu là ng quê" trong thơ ông đã bị soi chiếu bởi ánh mắt của khán giả thị thà nh nên các "diễn viên" đã chịu một sức ép, là m thay đổi phần nà o tâm trạng. Hơi thở của thời đại như đã ngấm và o đường gân thớ thịt của họ: Từ ông lái đò xưa cũ: Bử sông có một con đò / Gác chèo ông lái nằm lo trăng buồn; Аến thần, Phật: Miếu thử phật tượng ngồi đau / Cử­a thiửn rêu đã lên mầu cổ xưa. Nhưng cũng phải thầm cảm ơn số phận. Bởi lẽ, từ những trải nghiệm bụi bặm với cuộc sống ấy mà  Đồng Аức Bốn có được một cái nhìn đầy phát hiện mới vử cuộc sống. Anh nhìn thấy cái đẹp le lói trong sự gai góc, ngọt ngà o e ấp trong những đắng cay: Аất nâu tưởng đã cũ cà ng / Tiếng chim trong bụi gai là ng cứ non ; Thập thò trong bụi tre gai / Hoa dong riửng của nhà  ai nở hồng / Nhà  ai có gái chưa chồng / Nhìn mầu hoa để ngóng trông người vử ; ở trong những bụi gai tre / Vẫn hay những tiếng chích choè gọi mưa.

Trong những lần cảm thấy bơ vơ, mất chỗ dựa ở phố, nhà  thơ không hẳn đã tìm được ngay con đường để trở vử quê mà  anh lại lâm và o một bi kịch mới. à”ng không còn là  con người tiểu nông cổ xưa với bản tính ngại phiêu lưu, mạo hiểm, mà  đã có phần nà o bản lĩnh, can đảm dám xấp ngử­a, được thua... dù chỉ là  trong từng tình huống. Thế nên, trước khi bước qua đường ranh giới từ phố vử lại với quê, người thơ ấy đã cảm nhận được mình cần phải bắt rễ được chút gì ở đây chứ không thể lúc nà o cũng trắng tay trở vử. Аồng Аức Bốn đã tạo cho mình một cõi riêng. Cõi vu vơ nằm ngoà i sự hiểu biết, trí tưởng tượng của thôn dân, thị dân: Xong rồi chả biết đi đâu / Xích lô Bà  Triệu qua cầu Chương Dương; Chiửu mưa phố Huế một mình / Biết ai là  chỗ thân tình đến chơi; thậm chí ở cõi vu vơ ấy còn nhen nhóm cả những mối rà ng buộc sâu sắc hơn nữa: Bây giử đã hết mùa sen / Hương còn ở lại là  em với đầm (Mùa xuân đi phủ Tây Hồ).

Аồng Аức Bốn là  thế, phiêu lưu và  phiêu bạt nhưng không mất đi chất quê đằm thắm trong mình. Bởi ở đâu ông cũng khát khao tìm kiếm hạnh phúc, tìm cách bắt rễ cho những câu thơ của mình.