Thế giới điện ảnh

Cần quan tâm đến tâm lý khán giả khi tiếp nhận tác phẩm điện ảnh

Ths. Hoàng Dạ Vũ • 07:47 25/01/2024

Quá trình sáng tạo tác phẩm nghệ thuật luôn đi liền với quá trình thưởng thức và tiếp nhận của người xem. Đặc biệt là đối với điện ảnh – bộ môn nghệ thuật ngay từ khi ra đời đã không thể thiếu khán giả.

Có thể nói sự thành bại của một bộ phim phụ thuộc rất nhiều vào khán giả, nhất là trong thời kỳ kinh tế thị trường, khi điện ảnh cũng được xem như một sản phẩm hàng hóa đặc biệt. Suốt một thời kỳ dài trước đây, điện ảnh phục vụ cho nhiệm vụ chính trị - chống kẻ thù xâm lược và xây dựng tái thiết đất nước, do đó phim của ta mang nặng tính tuyên truyền, định hướng người xem. Nhưng đến thời mở cửa và toàn cầu hóa hiện nay, điện ảnh cần hướng tới việc phục vụ nhu cầu giải trí và thưởng thức của khán giả - những người bỏ tiền ra mua vé xem phim và có nhiều lựa chọn khi ra rạp. Chúng ta không cố chạy theo thị hiếu khán giả một cách dễ dãi, nhưng việc làm thỏa mãn thị hiếu chính đáng, nắm bắt nhu cầu, tâm lý khán giả khi tiếp nhận tác phẩm điện ảnh là điều mà các nhà làm phim cần quan tâm, chú trọng hiện nay.

Có một thực tế là điện ảnh Việt Nam hiện nay vẫn chưa hoàn toàn quan tâm đúng mức đến vấn đề tâm lý khán giả khi thưởng thức, tiếp nhận tác phẩm. Điều này thể hiện qua một số thái cực: hoặc quá đề cao vai trò của người sáng tác mà không để ý đến cảm nhận của khán giả; hoặc chiều theo thị hiếu số đông một cách đơn giản, hời hợt.

poster-phim-bo-gia.jpg
Poster phim "Bố già".

Học giả điện ảnh một số quốc gia từng tiến hành nghiên cứu sâu về thực chứng tâm lý học điện ảnh - chủ yếu về tâm lý học cảm xúc và tâm lý học phân tích, nhằm phân tích sâu hơn tác phẩm điện ảnh, tìm hiểu tác động của nó đến công chúng cùng thị hiếu người xem từng thời kỳ. Qua tâm lý học phân tích, người ta có thể tìm hiểu quy luật và quy trình, trong đó phim đã bằng cách nào tác động đến người xem. Vì vậy, có người nói điện ảnh là một “trò chơi tâm lý”.

Một số đạo diễn, đặc biệt ở dòng phim nghệ thuật – thử nghiệm (hay còn gọi là phim tác giả) quá chú trọng, đề cao cái tôi cá nhân của người nghệ sĩ nên tập trung vào những thủ pháp mang tính tìm tòi, lạ hóa, khác thường. Nhưng chính điều đó đã tạo nên nhiều bộ phim gây khó hiểu, khó tiếp nhận, thậm chí đánh đố khán giả. Rồi khi phim ít người xem họ lại kêu là “phim tôi kén khán giả” hay “khán giả không hiểu phim”… Việc chú trọng, đề cao tính nghệ thuật và phong cách tác giả là rất cần thiết. Tuy nhiên, xem nhẹ sự tiếp nhận của người xem, đánh giá thấp khả năng cảm thụ và hiểu phim của khán giả lại vô hình trung tạo khoảng cách giữa tác phẩm điện ảnh và công chúng. Phim nghệ thuật vẫn có thể chinh phục người xem, điều này đã được chứng minh qua thành công của nhiều phim vừa giành giải thưởng lớn vừa đạt doanh thu cao trên thế giới như “Titanic”, “Ký sinh trùng”, “Quyết tâm chia tay”… Nhưng ở Việt Nam, các phim thành công như vậy còn rất hiếm hoi, phim nghệ thuật thường ít người xem và không tạo được doanh thu tốt.

Một thái cực khác là các phim chạy theo thị hiếu khán giả một cách dễ dãi, tạo ra những sản phẩm với chất lượng nghệ thuật thấp, lôi kéo người xem bằng đủ loại chiêu trò PR, kể cả dùng cách “truyền thông bẩn”. Một vài năm trước thị trường điện ảnh Việt Nam tràn ngập xu hướng làm phim hài nhảm, phim dung tục lạm dụng yếu tố sex và bạo lực để câu khách. Không phủ nhận có một bộ phận khán giả tò mò, bị thu hút bởi những yếu tố hấp dẫn nhất thời đó. Nhưng sau một thời gian, người xem bắt đầu chán ngán và quay lưng với những bộ phim nhảm nhí, câu khách rẻ tiền. Khán giả yêu nghệ thuật thứ bảy chân chính sẽ nhận ra được giá trị thực sự của tác phẩm điện ảnh.

Trước thực trạng chưa có sự quan tâm, đầu tư đúng mức, đúng hướng cho khâu đầu ra – khán giả của điện ảnh, người viết bài này xin được đề xuất một số giải pháp như sau:

Trước hết, cần tăng cường nhận thức, hiểu biết về tâm lý khán giả cho thế hệ làm phim trẻ, nhất là từ khi còn học trên giảng đường. Môn học Tâm lý học nghệ thuật còn chung chung, chưa nhiều tính ứng dụng vào thực tế. Nhiệm vụ quan trọng của tâm lý học điện ảnh là tìm hiểu cơ chế cảm xúc của người xem trong quá trình thưởng thức tác phẩm điện ảnh. Tự người xem đã sáng tạo ra một quy luật tiếp nhận riêng, trong đó tính liên tục cùng ý nghĩa sâu xa của tác phẩm được nhận thức thông qua cơ chế tâm lý của bản thân người xem. Các nhà làm phim tương lai cần hiểu được cơ chế tiếp nhận và cảm xúc của người xem, từ đó biết cách gây được sự chú ý và tập trung ở khán giả bằng những thủ pháp đặc trưng của điện ảnh.

Tiếp đó, trước khi bắt tay vào làm phim, các nhà làm phim nên khảo sát đối tượng khán giả mà bộ phim định hướng tới, ví dụ như trẻ em từ 8 đến 15 tuổi hay thanh niên từ 20 đến 30 tuổi… để hiểu hơn về sở thích, thói quen, quan niệm của họ, từ đó tạo ra những tác phẩm điện ảnh phù hợp với thị hiếu của đối tượng khán giả đó, góp phần tăng tỉ lệ đạt doanh thu cao cho bộ phim. Cách làm này đã được các nhà điện ảnh Mỹ và châu Âu thực hiện từ rất lâu (từ thập niên 50 – 60 khi điện ảnh đứng trước sự cạnh tranh lớn của truyền hình và buộc phải tìm cách thu hút khán giả, đặc biệt là giới trẻ). Nhưng ở Việt Nam, vẫn chưa có một đơn vị hay hãng phim nào tiến hành khảo sát nhu cầu của người xem một cách hệ thống, thường xuyên như một khâu thiết yếu của quy trình sản xuất phim.

Thứ ba, cần chú trọng hơn nữa khâu phát hành, quảng bá phim bởi đó là yếu tố rất quan trọng thu hút sự quan tâm của khán giả và đưa họ đến rạp xem phim. Đã có không ít trường hợp những bộ phim có chất lượng tốt nhưng lại chết yểu vì không có người xem sau vài ngày ra rạp chỉ vì khâu quảng bá, phát hành sơ sài hoặc gần như không có. Bên cạnh đó, nhiều bộ phim đã thành công trong việc kéo khán giả đến rạp do làm tốt công tác truyền thông, quảng bá và phát hành với chiến dịch PR bài bản ngay từ khi phim còn trong giai đoạn sản xuất. Việc tạo ra những trend, viral lan truyền mạnh trên mạng xã hội hay đơn giản là hiệu ứng truyền miệng đã thu hút một lượng khán giả không nhỏ và tạo doanh thu hàng trăm tỉ cho nhiều phim như “Mắt biếc”, “Em chưa 18”, “Bố già”… Tuy nhiên, cũng cần lưu ý tới một kiểu PR quảng bá quá đà, tung nhiều chiêu trò và cả tạo scandal để gây tò mò hòng lôi kéo người xem bằng mọi cách. Cách làm này gây phản cảm, phản tác dụng, khiến khán giả mất niềm tin vào điện ảnh Việt. Do đó, rất cần những chiến dịch quảng bá, phát hành phim chuyên nghiệp, bài bản, đúng hướng và tôn trọng người xem để vừa đạt hiệu quả kinh doanh, vừa làm hài lòng khán giả.

poster-phim-em-chua-18.jpg

Qua một số vấn đề nêu ra ở trên, có thể nói việc quan tâm đến tâm lý khán giả khi thưởng thức và tiếp nhận tác phẩm điện ảnh là điều rất cần thiết với giới làm phim hiện nay. Điện ảnh sẽ không thể tồn tại và phát triển nếu thiếu khán giả. Và để có khán giả, các nhà làm phim cần hiểu tâm lý và nhu cầu của họ chứ không chỉ tập trung thỏa mãn cái Tôi của mình hay chăm chăm chạy theo lợi nhuận./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Công bố dự án phim truyện điện ảnh "Tuyên ngôn Độc lập"
    Chiều 19/11, tại Trường quay Trung tâm Điện ảnh Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, Đông Anh, Hà Nội, Trung tâm tổ chức Lễ công bố dự án phim truyện điện ảnh “Tuyên ngôn Độc lập”. Bộ phim do Trung tâm sản xuất, NSƯT Phi Tiến Sơn đảm nhiệm vai trò biên kịch và đạo diễn.
  • Thưởng thức miễn phí 3 tác phẩm điện ảnh kinh điển tại Rạp Ngọc Khánh dịp 24/11
    Chuỗi sự kiện sẽ lần lượt giới thiệu ba tác phẩm điện ảnh kinh điển gồm Đêm hội Long Trì, Mùa len trâu và Trăng nơi đáy giếng vào lúc 9h00 sáng mỗi ngày. Chương trình mở cửa tự do, khán giả chỉ cần đến trực tiếp rạp trước giờ chiếu 30 phút để được hướng dẫn vào phòng chiếu.
  • "Hành trình tìm nguồn cội" từ Praha đến buổi thử vai ở Hà Nội
    Ngày 14/11/2026, 30 thí sinh bước vào vòng chung kết thử vai phim “Hành trình tìm nguồn cội” (Beyond the Broken Bridge) tại Hà Nội. Lấy cảm hứng từ đời sống người Việt ở châu Âu, dự án kể về một người trẻ trở về Việt Nam để tìm hiểu quá khứ gia đình.
  • Chiếu miễn phí 6 bộ phim Italia tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia
    Nhằm thúc đẩy giao lưu văn hóa và thắt chặt tình hữu nghị, sự hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước, Đại sứ quán Italia tại Hà Nội phối hợp cùng Liên hoan Phim Châu Á tại Rome tổ chức "Tuần phim Italia tại Việt Nam 2026". Sự kiện diễn ra từ ngày 27/10 đến ngày 01/11/2026 tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia, số 87 Láng Hạ, Ô Chợ Dừa, Hà Nội, mang đến cho công chúng Thủ đô cơ hội thưởng thức sáu tác phẩm điện ảnh đương đại xuất sắc.
  • “Chuyện tình Khau Vai” đưa huyền thoại tình yêu vùng cao lên màn ảnh rộng
    Lấy cảm hứng từ câu chuyện tình yêu dang dở gắn với phiên chợ tình Khau Vai nổi tiếng, bộ phim điện ảnh cùng tên tái hiện vẻ đẹp thiên nhiên, phong tục và đời sống văn hóa của đồng bào vùng cao. Tác phẩm dự kiến khởi chiếu tại các rạp trên toàn quốc từ tháng 11/2026.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026: Nét đẹp truyền thống hòa cùng hơi thở đương đại
    Tối 21/11, tại Bảo tàng Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Hà Nội bốn mùa” trong đêm khai mạc Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 đã diễn ra và để lại cảm xúc đặc biệt trong lòng người dân Thủ đô và du khách.
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Người lao động chính thức có thêm 2 ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương từ năm 2027
    Sáng ngày 21/11/2026, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 5 đạo luật quan trọng gồm: Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm với tỷ lệ tán thành gần như tuyệt đối (461/463 đại biểu có mặt). Đạo luật gồm 6 điều này sẽ bắt đầu có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/3/2027.
  • Hà Nội: Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện
    Lộ trình thực hiện bắt đầu bằng đợt cao điểm thí điểm tại 7 địa phương điểm (từ 1/12/2026 đến 31/3/2027) trước khi nhân rộng toàn thành phố, đi kèm việc chuẩn hóa bộ học liệu số qua mã QR và duy trì thể dục giữa giờ tại công sở. Để phong trào đi vào thực chất, Hà Nội tiến hành rà soát, nâng cấp các thiết chế thể thao công cộng, vận động các cơ sở tư nhân hỗ trợ giờ tập ưu đãi...
Đừng bỏ lỡ
  • Thủ đô Hà Nội tưng bừng mở hội Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026
    Sáng 21/11 tại sân khấu trước Tượng đài Đức Vua Lý Thái Tổ bên hồ Gươm, Thành ủy – HĐND - UBND - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội long trọng tổ chức Lễ khai mạc chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026.
  • [Video] Lan tỏa hình ảnh người Tràng An và chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội
    Tối 21/11, tại Bảo tàng Hà Nội, Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 đã chính thức khai mạc với chủ đề “Hà Nội bốn mùa”. Chương trình mở màn cho chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, trình diễn thời trang và trải nghiệm kéo dài trong ba ngày, từ 21 đến 23/11, với sự tham gia của các nghệ nhân, nhà thiết kế, người mẫu, nghệ sĩ, các cơ sở đào tạo, làng nghề và đông đảo người yêu áo dài.
  • Cảm nhận về Hà Nội qua các câu chuyện được kể bằng âm nhạc
    Chiều 22/11, tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” sẽ đưa những tác phẩm thuộc nhiều dòng nhạc, nhiều thời kỳ đến gần công chúng qua phần biểu diễn của NSƯT Quyền Văn Minh và các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club.
  • Đưa văn hóa thực sự thành sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới
    Đồng chí Vũ Đại Thắng - Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh: Với truyền thống ngàn năm văn hiến và anh hùng, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng đổi mới, sáng tạo, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô quyết tâm xây dựng Hà Nội ngày càng văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc; xứng đáng là trái tim của cả nước, là trung tâm văn hóa tiêu biểu của dân tộc. Hà Nội quyết tâm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh, nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô và nguồn cảm hứng cho những khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên mới.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Chiến tranh (Kỳ 1)
    Cựu binh A.R.M. rất nhớ cái ngày ở trong khu rừng vùng cao nguyên. Trời càng trưa càng nắng như đổ lửa. Căn hầm dã chiến nóng hầm hập, mồ hôi rịn ra ướt đầm, đã có những thằng không chịu được, cởi trần trùng trục mặc kệ đạn bom tứ phía. Không hiểu cảnh này còn diễn tiếp đến bao giờ? Hy vọng còn sống sót hết sức mong manh...
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
Cần quan tâm đến tâm lý khán giả khi tiếp nhận tác phẩm điện ảnh
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO