“Viết để không cảm thấy bị mất mát quá nhiều…”

Tác giả Anh Thư: Tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều này mà chỉ cảm nhận thấy một sự hữu duyên đối với mình. “Thư không gửi cho ba” là những truyện ngắn thiếu nhi tôi viết rải rác trong khoảng 10 năm. Đến “Ở trọ phố phường” cũng là một khoảng thời gian như vậy. Tôi luôn tự nhủ viết như một cách để thực hành trong từng ngày sống, gom góp chắt chiu và lưu giữ lại những cảm xúc, để không cảm thấy bị mất mát quá nhiều khi từng ngày qua ta lại tự tay bóc đi một tờ lịch. Có người cả đời chỉ viết một cuốn sách và thành công rực rỡ. Có người viết rất nhiều, in rất nhiều nhưng không tạo được một giọng điệu một dấu ấn riêng. Vì thế, thời gian dài hay ngắn, trang viết nhiều hay ít cũng chỉ mang tính định lượng, không phải định tính để đánh giá, nhận xét về một tác giả. 

Tác giả Anh Thư: Tôi có nhiều năm làm biên tập các chương trình phát thanh trên làn sóng Văn nghệ Đài Tiếng nói Việt Nam, như “Kể chuyện và hát ru”, “Văn nghệ thiếu nhi”, “Trang văn học tuổi mới lớn”, rồi “Tiếng thơ”, “Đọc truyện đêm khuya”… Ngay từ cái tên chương trình đã rõ tính đối tượng rồi. Liên hệ một chút với điện ảnh, các nhà kiểm duyệt thường dán nhãn phân loại phim theo độ tuổi. Với trang văn cũng vậy. Mình lựa chọn chủ đề gì, cách triển khai ra sao, giọng điệu thế nào… Những điều ấy đều phải xác định rõ trước khi đặt bút. Và cũng giống như điện ảnh có những bộ phim dán nhãn P nghĩa là cả gia đình có thể cùng đi xem, thì nhiều truyện ngắn của tôi các bố mẹ và con cái đều có thể đọc được và mỗi người sẽ có những cảm nhận riêng. Một điểm chung là dù viết cho đối tượng nào, tôi luôn hướng tới sự ấm áp, nhân hậu và trong sáng.

Viết cho/ viết về thiếu nhi hay viết cho/ viết về người lớn là cách gọi để phân biệt đối tượng viết/ đối tượng đọc một cách tương đối. Cách gọi này thường được sử dụng khá phổ thông và được nhiều người chấp nhận. Tôi cũng thường sử dụng những cách gọi này, dù rằng để bàn một cách cặn kẽ thì còn nhiều điều phải tranh luận. Và cũng theo cách gọi này, tôi nhận thấy viết cho đối tượng nào cũng có cái khó riêng, nhất là trong bối cảnh của cuộc sống số hôm nay, người đọc có những “gu” thẩm mỹ riêng, thị trường xuất bản phong phú và văn học không phải là miền đất thu hút được nhiều sự chú ý. Tôi vẫn nhớ khoảng gần 20 năm trước, nhà thơ Trần Đăng Khoa khi ấy là Trưởng ban Văn học Nghệ thuật Đài Tiếng nói Việt Nam, thủ trưởng cũ của tôi, trong một lần trò chuyện bên bàn trà anh nói: “Bây giờ không phải là thời của văn chương”. Thời điểm ấy tôi thấy nhà thơ Trần Đăng Khoa nói đúng và đến bây giờ vẫn thấy đúng.  

Tác giả Anh Thư: Tôi là một người viết bé nhỏ, viết về những điều bé nhỏ, viết để chia sẻ với lòng mình và trong chừng mực nào đó, nếu nhận được sự quan tâm của bạn đọc, bạn viết thì đó là điều rất đáng quý. Vì thế, nếu có nhận xét là văn của tôi rủ rỉ, nhẹ nhàng với những điều bình dị của cuộc sống thì cũng dễ hiểu. Và tôi cảm ơn lời nhận xét đó. 

Thế giới chúng ta đang sống thật nhiều thứ hấp dẫn, thật nhiều niềm đam mê và cũng thật nhiều bất ổn, họa và phúc đôi khi như trở bàn tay. Thế nên, là người “Ở trọ phố phường”, tôi chỉ mong ước một cuộc sống bình dị, với những niềm vui nỗi buồn đời thường. Tôi vun vén cho điều ấy, qua công việc hàng ngày ở cơ quan ở gia đình, và qua cả trang viết. Còn “tầm thường” và “nhạt nhẽo” ư? Khi mình viết bằng sự rung động của tâm hồn, với  những câu văn như chắt từ gan ruột thì tôi tin rằng tôi chạm được vào cảm xúc của người đọc. 

Tác giả Anh Thư: Tôi không dám khẳng định rằng có sóng ngầm cuộn trào hay không. Tác phẩm của tôi không khó hiểu, không đánh đố, cũng không thuộc đổi mới cách tân. Tuy nhiên mong rằng mỗi độc giả cũng đừng đọc một cách vội vã, lướt qua. Khi nhập tâm vào văn bản, vào trạng thái tâm lý trạng thái cảm xúc của nhân vật, sống cùng nhân vật, độc giả sẽ nhận ra những ý tình sau con chữ của tôi.  

Tác giả Anh Thư: Tôi biết nhiều người phụ nữ thành đạt, giàu có, được chồng con yêu chiều. Song cũng có không ít người bề ngoài luôn tỏ vẻ hạnh phúc rạng rỡ nhưng trong lòng họ là bao chua xót, nín nhịn. Một phần của những nỗi buồn trong cuộc sống đến từ những định kiến, những ràng buộc. Nếu góp phần xóa bỏ những điều đó, tôi nghĩ phụ nữ sẽ hạnh phúc hơn. Những khó khăn mà các nhân vật của tôi gặp phải không cá biệt. Và họ vẫn nỗ lực để khẳng định mình, tồn tại một cách độc lập chứ không phụ thuộc vào người khác. Họ có thể bị lừa gạt, nghèo túng, cô đơn, buồn tủi, tính cách có hơi bướng bỉnh hay “gàn dở” thì họ vẫn giữ lòng tự trọng và tình yêu thương với cuộc sống này. 

Tác giả Anh Thư: Ồ, đâu phải chỉ ba truyện đó. Nhiều truyện khác trong tập “Ở trọ phố phường” cũng có cái kết ấm áp đó chứ. Như truyện “Mùa đầu của tình yêu”. Vì một tình huống hiểu lầm năm cuối cấp ba mà cô gái cố gạt bỏ, cố phủ nhận những rung cảm đầy trong sáng dành cho người bạn cùng khóa. Nhưng sâu thẳm bên trong cô vẫn khắc khoải về mối tình học trò đơn phương ấy. Cũng vì sự hiểu lầm, người bạn khác giới ấy có dịp để tìm hiểu về cô và rụt rè trước vẻ lạnh lùng của cô. Khi họ gặp lại nhau, những hiểu lầm được gỡ bỏ thì hai nhân vật của tôi đều cười, cười giòn giã, sảng khoái, như thể trút bỏ được một vật rất nặng đang đè lên lồng ngực họ bao nhiêu năm nay. “Chưa bao giờ cô thấy mình được cười sảng khoái như thế, hồn nhiên như thế. Tiếng cười như chơi trò chơi trốn tìm, mười mấy năm rồi mới quay lại gặp cô”. Khi viết đến đây, tôi cũng bật cười, đầy nhẹ nhõm. Các nhân vật của tôi đã nhận ra nhau sau một hành trình lưu lạc. Họ hạnh phúc và tôi cũng thực sự hạnh phúc.   

Dẫn chứng một chút như vậy để thấy rằng tôi không áp đặt, không cố tình “gieo những bối rối” cho người đọc. Tôi chỉ trung thực với hoàn cảnh và tâm lý nhân vật. Nhân vật dẫn dắt tôi mở ra và kết lại truyện ngắn như thế nào. Mỗi người đọc, tùy theo tính cách, hiểu biết, vùng văn hóa, sự từng trải cá nhân… nếu có chia sẻ với nhân vật của tôi ở mức độ nào, tôi đều rất trân trọng và cảm ơn.

Tác giả Anh Thư: Có một lần, khi phỏng vấn một nhà văn - nhà báo lão thành về cuốn tiểu thuyết mới ra của ông, ông khẳng định “Những người phụ nữ đẹp mới có thân phận. Không đẹp thì sao có thân phận được”. Tôi hiểu ý ông muốn nói rằng  những người phụ nữ đẹp thường đa đoan, ba chìm bảy nổi, cuộc đời nhiều sóng gió của họ là chất liệu phong phú để xây dựng tác phẩm với những mâu thuẫn, bi kịch, cao trào, hấp dẫn. Tôi không dám phản đối, nhưng không đồng thuận. Nếu trên màn ảnh chỉ ngập tràn hình ảnh các minh tinh, nếu họa sĩ chỉ vẽ những người đàn bà đẹp, nếu nhà văn chỉ ca ngợi và khóc thương cho giai nhân tài tử, thì còn bao nhiêu, bao nhiêu nữa, những gương mặt bình thường, những con người của đời thường. Chẳng lẽ họ chỉ biết nuốt hờn tủi vào bên trong, và sống lặng lẽ với những buồn vui kiếp người? Hẳn chúng ta vẫn nhớ nhân vật Thị Nở xấu ma chê quỷ hờn trong tác phẩm của Nam Cao. Trong thế giới này, phần nhiều chúng ta là những con người bình thường, với gương mặt, vóc dáng và chỉ số IQ không cao. Có người cả đời quẩn quanh với bếp núc, buồn vui theo chồng con, buồn vui theo những định kiến có sẵn. Có người không nhận thức được sự tồn tại của mình. Song, ai chẳng có quyền được sống, được hạnh phúc, được nói lên tâm sự lòng mình. Chỉ có điều, ta có quan tâm và lắng nghe những câu chuyện đôi khi rất “tầm phào” và “nhạt nhẽo” đó không. 

Tác giả Anh Thư: Tôi đang chuẩn bị bản thảo cho một tập tản văn - thể loại mà tôi rất yêu thích. Nếu được một nhà xuất bản đồng ý in thì rất vui. Còn không thì lại để đó, và tiếp tục hoàn thiện. Sau đó có thể là một bản thảo tập truyện ngắn thiếu nhi, và một bản thảo “Gom nhặt tháng ngày” về chân dung các văn nghệ sĩ, thể hiện qua các bài viết, bài phỏng vấn mà tôi đã thực hiện. Tôi luôn tự nhủ nếu mình có thể viết được thì vẫn sẽ viết, cũng giống như người ta tập thiền, tập Yoga, hay thực hành nghệ thuật hằng ngày vậy. Nếu tác phẩm của mình nhạt nhẽo, không có nội lực thì cũng không cần phải cố. Thế giới sẽ chẳng làm sao nếu thiếu tôi và những trang viết của tôi. Nếu đã yêu văn chương, yêu nghệ thuật, yêu cái đẹp thì trước hết mình phải là một người sống tự trọng, tử tế. Mình viết về sự tử tế mà mình không sống được như thế thì viết để làm gì, phải không ạ!