Tục cúng Cá không đầu ở Hoằng Liệt

Rô, riếc, chuối, trê

He, hẻo, kình, nghê

Chim, thu, nụ, đé

Cá song, cá bể

Cá giộc, cá đồng

Cá bà, cá ông

Cá rồng, cá kiếm…

Cá nào mà chả có đầu!

Thế mà ở phường Hoằng Liệt, quận Hoàng Mai, Hà Nội ngày nay lại có “Cá không đầu!”.

Đây là cá lễ - làm lễ cúng tế Thủy thần, Thần Nước, Thần Rồng ở vùng đầm thiêng gọi là Linh Đàm hay Long Đàm.

Những con cá to đánh bắt từ ao làng đều phải chặt bỏ đầu, để cả con làm thành hai món cá lễ không đầu: Món cá hấp và món cá nấu giấm bỗng nghệ vàng.

Tục cúng Cá không đầu là cúng Thủy thần hay Thần Chằm Lãn Đàm được phong Thượng đẳng thần Bảo Ninh Vương làm Thành Hoàng chung của cả năm làng: Đầm (Đại Từ), Linh Đàm, Miếu Gàn Bằng Liệt, Tựu Liệt, Tứ Kỳ Pháp Vân.

Tương truyền Thủy thần là con vua Thủy tề lại là học trò của thầy Chu Văn An. Một năm trong vùng gặp đại hạn, trò vâng lời thầy, vẩy mực làm mưa giúp dân chống hạn nên bị sét đánh cụt đầu. Sau đó, trên mặt hồ Linh Đàm bỗng nổi lên một xác thuồng luồng không đầu đang trôi ra sông Tô Lịch qua làng Bằng Liệt, làng Thanh Liệt đến giáp Cầu Bươu làng Hữu Thanh Oai, làng Lê Xá thì dừng lại. Thầy Chu Văn An cùng các học trò và dân năm xã bảy thôn khóc thương làm lễ an tang và xây miếu thờ gọi là Miếu Học trò bên một gò đất gọi là Mả Thuồng luồng. Từ đấy dân năm xã thờ chung một Thành hoàng Bảo Ninh Vương, hàng năm mở hội rước Thần chung vào ngày mồng Mười tháng Hai ta. Đặc biệt lễ vật cúng Ngài phải có cá, mà có phải bỏ đầu và để nguyên hình con cá để tưởng niệm sự hy sinh vì dân của Ngài.