Nhớ miền tết xưa

Nhớ những chiều ba mươi rộn ràng đón Tết, cả nhà quây quần ngồi gói bánh, tôi mừng rỡ reo lên khi những chiếc bánh chưng xanh vuông vức được buộc lại bởi những chiếc lạt mềm. Âm thanh vui tươi hòa lẫn tiếng cười của ông bà, cha mẹ ấy đã in dần vào tâm trí, tâm hồn tôi. Nồi bánh được bắc lên bếp. Tiếng lửa reo vui, tiếng lách tách của củi, tiếng lục bục nồi bánh đã sôi. Vài giọt nước khẽ rớt xuống bếp thơm phức. Làn khói bay cay xè con mắt đang háo hức. Thi thoảng bố lại mở nắp nồi bánh đổ thêm nước vào. Bên nồi bánh, tôi được nghe bố kể nhiều chuyện về Tết.

Mẹ lúi húi nấu nước lá mùi già, dặn anh em tôi khi tắm phải dội nước từ trên đầu xuống để thanh tẩy, gột rửa ưu tư muộn phiền năm cũ, mừng đón may mắn tốt lành trong năm mới. Rồi mẹ sửa soạn luộc gà, đơm đĩa xôi gấc đầy ắp tròn vo và cẩn thận đặt con gà lên trên. Mẹ vừa làm vừa nói với tôi về thức cúng, rằng trên thế gian này chỉ có gà mới có thể đánh thức được mặt trời, mặt trời thức dậy bởi tiếng gà gáy. Vì thế giao thừa nhà nhà đều thường đồ xôi gấc, màu đỏ rực rỡ tượng trưng cho mặt trời sẽ mang ánh sáng, ấm áp đến gia đình. Gà cúng phải chọn gà trống hoa chưa mọc cựa, mới tập gáy le te, chưa đạp mái. Gà có âm Hán Việt là “kê”, đồng âm với chữ “cát” nghĩa là cát tường, may mắn. Mẹ nói, gà còn biểu tượng cho ngũ thường “nhân - lễ - nghĩa - trí - tín” của người quân tử.

Bày biện mọi thứ xong xuôi, mẹ quay sang nấu bình trà hoa cúc. Mẹ nói, cúc là loài hoa có trong tứ quý, tứ hữu và cả tứ thời. Các cụ ngày xưa thường ví hoa cúc với người quân tử. Người quân tử làm bạn với hoa, thường vẽ hoa cúc trong đáy chén của mình để mỗi khi độc ẩm, nâng chén lên là thấy mặt hoa. Theo người xưa, hoa cúc tượng trưng cho khí tiết của người quân tử “Diệp bất ly chi, hoa vô lạc địa” (Lá không rời cành, hoa không rụng xuống đất) hàm ý tượng trưng cho sự kiên trung của người quân tử ngày xưa, còn là minh chứng cho sự chung tình sắt son, mãi mãi không chia lìa. Trong rất nhiều bức tranh dân gian, hoa cúc và gà trống thường song hành, người ta gọi hình ảnh ấy là “cửu cát” (hoa cúc đồng âm với chữ “cửu” trong tiếng Hán) mang ý nghĩa cầu mong mọi sự tốt đẹp được bền vững, lâu dài.

Đến khoảng 23 giờ 30, bố chuẩn bị thêm bàn kê để cúng giao thừa ở ngoài sân. Anh em chúng tôi xúng xính trong bộ quần áo mới, đợi đồng hồ điểm đúng số 12 để đón nhịp thời gian giao hòa sang năm mới. Cả nhà mừng đón giây phút thiêng liêng, cầu mong mọi điều tốt đẹp. Mùi trầm hương theo gió bay ngào ngạt, mùi khói pháo thơm nồng mang màu may mắn, tôi hít hà hương của trời đất, cành đào xinh bên cạnh cũng nghiêng mình đâm nụ thắm tươi. Cúng xong, bố chỉ tay lên trời nói: “Con biết không, ngay giờ khắc này là sự chuyển giao công việc của hai vị hành khiển, người hành khiển năm cũ sẽ bàn giao lại công việc cho người hành khiển năm mới. Hai vị ấy nhìn xuống trần gian mỉm cười khi được nhà nhà người người “tống cựu nghinh tân”.

Rồi bố chỉ tay lên bức hoành phi kính cẩn treo giữa bàn thờ gia tiên, chậm rãi đọc từng chữ cho anh em chúng tôi nghe “Hiếu nghĩa vi tiên”. Bố vỗ vai tôi “sau này trưởng thành hãy làm một người đàn ông trụ cột đúng nghĩa, phải duy trì đạo lý về tôn ti trật tự của nhà mình nghe con”. Bố tôi có thú chơi tranh Đông Hồ ngày Tết. Bố nói, thấy tranh Đông Hồ là thấy Tết ngay sát cửa. Mỗi bức tranh là một câu chuyện mà bố thường kể tôi nghe vào dịp này. Một dòng tranh dân gian Việt Nam họa hồn trên những tờ giấy điệp. Tôi đắm chìm vào những điều bố kể, bố giảng giải. Có lần, tôi ngây ngô hỏi bố “Bố ơi, Tết là gì?”, bố tôi mỉm cười trả lời “Tết là dịp để tình thân trong gia đình thêm thắt chặt”.

“Xuân sinh, hạ trưởng, thu liễm, đông tàn”. Một năm bắt đầu bằng mùa xuân và Tết chính là dấu ấn đậm nét nhất khắc họa giây phút giao mùa. Mùa xuân gói Tết trong lòng để nở hoa yêu thương. Tết để ta ngưỡng vọng, tri ân cội nguồn, trả ơn người mình thọ ơn, được đi sâu vào văn hóa, phong tục của dân tộc để thấy yêu hơn đất nước quê hương mình. Tết về, ngay cả hạt mưa cũng náo nức, mùi trầm hương ngào ngạt theo gió bay xa. Tôi muốn mình được trở về quá khứ, muốn được tìm dáng mình ngày xưa thuở bé, muốn được tựa cửa mong mẹ đi chợ Tết về, muốn được hít hà mùi hương chứa trọn đất trời, được quây quần bên bếp lửa, trông bánh chưng nghe những điều hay.

Tôi rất nhớ bố. Ngày bố rời xa anh em tôi, cuối năm ấy, cây đào phai trước nhà cũng nhạt nhòa với gió. Trời đất vẽ bức tranh xuân tuyệt vời cho thế gian, những người thân đã khắc tạc yêu thương cho cuộc đời. Mùa xuân vẽ hoa, vẽ thêm tóc mẹ ta màu trắng…