Tản văn

Nhớ miền tết xưa

Tản văn của Lê Minh • 16:11 29/01/2025

Hương xuân chạm vào cánh cửa thời gian, phố dài lên áo mới cũng là lúc đông rời đi chẳng bỏ quên gót mùa. Trong tiếng cựa mình của chồi non, xuân hòa cùng vào nỗi nhớ, dư âm Tết xưa cất gọi yêu thương. Tôi là đứa trẻ rất thích Tết, thích không khí chộn rộn, tất bật vui tươi những ngày cận Tết. Mùi Tết, hương vị Tết cứ len lỏi vào trong lòng tôi suốt những năm tháng tuổi thơ.

image-1-.png

Nhớ những chiều ba mươi rộn ràng đón Tết, cả nhà quây quần ngồi gói bánh, tôi mừng rỡ reo lên khi những chiếc bánh chưng xanh vuông vức được buộc lại bởi những chiếc lạt mềm. Âm thanh vui tươi hòa lẫn tiếng cười của ông bà, cha mẹ ấy đã in dần vào tâm trí, tâm hồn tôi. Nồi bánh được bắc lên bếp. Tiếng lửa reo vui, tiếng lách tách của củi, tiếng lục bục nồi bánh đã sôi. Vài giọt nước khẽ rớt xuống bếp thơm phức. Làn khói bay cay xè con mắt đang háo hức. Thi thoảng bố lại mở nắp nồi bánh đổ thêm nước vào. Bên nồi bánh, tôi được nghe bố kể nhiều chuyện về Tết.

Mẹ lúi húi nấu nước lá mùi già, dặn anh em tôi khi tắm phải dội nước từ trên đầu xuống để thanh tẩy, gột rửa ưu tư muộn phiền năm cũ, mừng đón may mắn tốt lành trong năm mới. Rồi mẹ sửa soạn luộc gà, đơm đĩa xôi gấc đầy ắp tròn vo và cẩn thận đặt con gà lên trên. Mẹ vừa làm vừa nói với tôi về thức cúng, rằng trên thế gian này chỉ có gà mới có thể đánh thức được mặt trời, mặt trời thức dậy bởi tiếng gà gáy. Vì thế giao thừa nhà nhà đều thường đồ xôi gấc, màu đỏ rực rỡ tượng trưng cho mặt trời sẽ mang ánh sáng, ấm áp đến gia đình. Gà cúng phải chọn gà trống hoa chưa mọc cựa, mới tập gáy le te, chưa đạp mái. Gà có âm Hán Việt là “kê”, đồng âm với chữ “cát” nghĩa là cát tường, may mắn. Mẹ nói, gà còn biểu tượng cho ngũ thường “nhân - lễ - nghĩa - trí - tín” của người quân tử.

Bày biện mọi thứ xong xuôi, mẹ quay sang nấu bình trà hoa cúc. Mẹ nói, cúc là loài hoa có trong tứ quý, tứ hữu và cả tứ thời. Các cụ ngày xưa thường ví hoa cúc với người quân tử. Người quân tử làm bạn với hoa, thường vẽ hoa cúc trong đáy chén của mình để mỗi khi độc ẩm, nâng chén lên là thấy mặt hoa. Theo người xưa, hoa cúc tượng trưng cho khí tiết của người quân tử “Diệp bất ly chi, hoa vô lạc địa” (Lá không rời cành, hoa không rụng xuống đất) hàm ý tượng trưng cho sự kiên trung của người quân tử ngày xưa, còn là minh chứng cho sự chung tình sắt son, mãi mãi không chia lìa. Trong rất nhiều bức tranh dân gian, hoa cúc và gà trống thường song hành, người ta gọi hình ảnh ấy là “cửu cát” (hoa cúc đồng âm với chữ “cửu” trong tiếng Hán) mang ý nghĩa cầu mong mọi sự tốt đẹp được bền vững, lâu dài.

Đến khoảng 23 giờ 30, bố chuẩn bị thêm bàn kê để cúng giao thừa ở ngoài sân. Anh em chúng tôi xúng xính trong bộ quần áo mới, đợi đồng hồ điểm đúng số 12 để đón nhịp thời gian giao hòa sang năm mới. Cả nhà mừng đón giây phút thiêng liêng, cầu mong mọi điều tốt đẹp. Mùi trầm hương theo gió bay ngào ngạt, mùi khói pháo thơm nồng mang màu may mắn, tôi hít hà hương của trời đất, cành đào xinh bên cạnh cũng nghiêng mình đâm nụ thắm tươi. Cúng xong, bố chỉ tay lên trời nói: “Con biết không, ngay giờ khắc này là sự chuyển giao công việc của hai vị hành khiển, người hành khiển năm cũ sẽ bàn giao lại công việc cho người hành khiển năm mới. Hai vị ấy nhìn xuống trần gian mỉm cười khi được nhà nhà người người “tống cựu nghinh tân”.

Rồi bố chỉ tay lên bức hoành phi kính cẩn treo giữa bàn thờ gia tiên, chậm rãi đọc từng chữ cho anh em chúng tôi nghe “Hiếu nghĩa vi tiên”. Bố vỗ vai tôi “sau này trưởng thành hãy làm một người đàn ông trụ cột đúng nghĩa, phải duy trì đạo lý về tôn ti trật tự của nhà mình nghe con”. Bố tôi có thú chơi tranh Đông Hồ ngày Tết. Bố nói, thấy tranh Đông Hồ là thấy Tết ngay sát cửa. Mỗi bức tranh là một câu chuyện mà bố thường kể tôi nghe vào dịp này. Một dòng tranh dân gian Việt Nam họa hồn trên những tờ giấy điệp. Tôi đắm chìm vào những điều bố kể, bố giảng giải. Có lần, tôi ngây ngô hỏi bố “Bố ơi, Tết là gì?”, bố tôi mỉm cười trả lời “Tết là dịp để tình thân trong gia đình thêm thắt chặt”.

“Xuân sinh, hạ trưởng, thu liễm, đông tàn”. Một năm bắt đầu bằng mùa xuân và Tết chính là dấu ấn đậm nét nhất khắc họa giây phút giao mùa. Mùa xuân gói Tết trong lòng để nở hoa yêu thương. Tết để ta ngưỡng vọng, tri ân cội nguồn, trả ơn người mình thọ ơn, được đi sâu vào văn hóa, phong tục của dân tộc để thấy yêu hơn đất nước quê hương mình. Tết về, ngay cả hạt mưa cũng náo nức, mùi trầm hương ngào ngạt theo gió bay xa. Tôi muốn mình được trở về quá khứ, muốn được tìm dáng mình ngày xưa thuở bé, muốn được tựa cửa mong mẹ đi chợ Tết về, muốn được hít hà mùi hương chứa trọn đất trời, được quây quần bên bếp lửa, trông bánh chưng nghe những điều hay.

Tôi rất nhớ bố. Ngày bố rời xa anh em tôi, cuối năm ấy, cây đào phai trước nhà cũng nhạt nhòa với gió. Trời đất vẽ bức tranh xuân tuyệt vời cho thế gian, những người thân đã khắc tạc yêu thương cho cuộc đời. Mùa xuân vẽ hoa, vẽ thêm tóc mẹ ta màu trắng…

Bài liên quan
  • Họa mi vương vấn
    Chọn cho mình một góc quán cà phê ngoài trời, tôi nhìn dọc theo Phố sách Hà Nội. Vài ba người có lẽ là khách du lịch đang thích thú chụp ảnh và lựa sách, thi thoảng so vai, sửa lại khăn choàng khi có cơn gió ngang qua.
(0) Bình luận
  • Tản mạn ngày chớm đông
    Mùa đông đất kinh kỳ năm nay chọn cách gõ cửa thật khoan thai. Khác với những đợt gió bấc gầm gào vồ vập, tiết trời tháng Mười Một trôi đi tựa một nốt trầm êm ái giữa bản giao hưởng cuối năm.
  • Mẹ tôi
    Năm ấy, anh trai tôi vừa tròn mười tám tuổi thì lên đường nhập ngũ. Anh mặc quân phục khoác ba lô lên đường vào Nam với nụ cười hồn nhiên của tuổi trẻ và lời hẹn sẽ trở về trong ngày chiến thắng. Không ai ngờ buổi tiễn đưa hôm ấy lại là lần cuối cùng mẹ tôi được nhìn thấy anh. Chỉ một năm sau, anh hy sinh tại Quảng Trị. Từ đó, trong lòng mẹ có một khoảng trống không gì khỏa lấp nổi.
  • Một làn hương khẽ chạm miền thương nhớ…
    Có những mùa chẳng cần lời hẹn ước vẫn khiến lòng người mong ngóng, có những mùa đi qua bằng lăng kính màu sắc, có những mùa ở lại bằng tiếng gió và cũng có những mùa chỉ cần một làn hương khẽ chạm đã đủ đánh thức cả miền thương nhớ. Với Hà Nội, mùa thu là một mùa như thế. Thu không gõ cửa bằng những thanh âm rộn rã, cũng chẳng đến bằng bước chân vội vã, mà lặng lẽ len vào phố phường trong làn gió heo may, trong sắc nắng vàng dịu nhẹ và trong hương hoa sữa nồng nàn, da diết.
  • Hương ổi mùa thu
    Tháng Tám, khi sương mỏng còn giăng giăng như một dải lụa mềm, xô lệch qua vòm cây trước hiên, ngoài vườn chợt bâng khuâng một thứ mùi hương rất đỗi dịu dàng. Tôi thả bước tìm quanh, chợt nhận ra hương ổi chín mọng nương theo làn gió heo may tìm về chái bếp. Và trong khoảnh khắc cánh mũi khẽ phập phồng đón lấy thứ hương vị mộc mạc ấy, lòng tôi bỗng chao nghiêng, nhói lên một niềm nhớ quay quắt về những ngày xa xưa.
  • Khát vọng mùa hè
    Mùa hè, cũng đến từ một nơi xa, nhưng chẳng bao giờ chung đường với mùa xuân, mùa thu hay đông giá rét. Mùa hè đến từ những k ức thanh xuân nồng nàn, hồ hởi của mỗi con người chúng ta. Lạ thế chứ, sao ta đón bao mùa hè mà dường như vẫn chưa hề quen…
  • Mưa mùa hạ
    Khác với mưa phùn gió bấc hay những ngày “mưa thối đất thối cát” lê thê, mưa mùa hè luôn đem đến cảm giác hứng khởi. Nó đến bất ngờ, ào ạt rồi đi rất nhanh, trả lại bầu không khí dịu mát và bầu trời trong veo. Tôi vẫn nghĩ mưa mùa hè là cơn mưa đẹp nhất, trẻ trung và hào phóng như tuổi thanh xuân. Đang nắng như úp chảo lửa, bỗng mây đen ùn ùn kéo đến.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Nhớ miền tết xưa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO