Văn hóa – Di sản

Nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm: Kể chuyện di sản bằng đường thêu nét nhuộm

Đặng Thủy • 07:11 14/04/2025

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề thủ công truyền thống dần bị lãng quên, nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm lại chọn gắn bó với nghệ thuật thêu - một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và cả chiều sâu văn hóa. Không chỉ nghiên cứu, thực hành nghệ thuật, chị còn là người kết nối textile art (nghệ thuật tạo hình từ sợi vải) với di sản văn hóa Việt Nam, khám phá và tái hiện những giá trị thêu cổ bằng góc nhìn đương đại. Từ xưởng thêu ven sông Hội An đến các triển lãm, workshop, hành trình của Ngọc Trâm là sự kết hợp giữa nghiên cứu, sáng tạo và gìn giữ ký ức dân tộc, nơi mỗi mũi chỉ, đường kim đều kể một câu chuyện về truyền thống và bản sắc.

Từ mũi kim thời thơ ấu đến hành trình nghệ thuật

Phạm Ngọc Trâm sinh năm 1984 tại Hà Nội. Theo học chuyên ngành Đồ họa, trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam (từ 2001 - 2006), nhưng niềm đam mê với nghệ thuật có lẽ đã bắt đầu nhen nhóm trong chị từ khi còn thơ ấu. “Khi mới lên 4, lên 5, được bà ngoại và mẹ dạy những đường kim mũi chỉ đầu tiên, tôi đã vô cùng thích thú. Hồi học cấp 2, cấp 3, tôi còn đạp xe lên cả Hàng Bồ tìm mua chỉ thêu. Những năm tháng sinh viên, mỗi lần đi thực tập vừa ký họa vừa ngồi thêu cùng bà con dân tộc cũng là những ký ức không quên của tôi”, Ngọc Trâm chia sẻ.

3anh-1.jpg
Nghệ sĩ Ngọc Trâm - người kể chuyện di sản bằng đường thêu nét nhuộm.

Tốt nghiệp đại học, Ngọc Trâm từng trải qua nhiều công việc liên quan đến sáng tạo, thiết kế, viết lách... nhưng chỉ khi đủ trưởng thành để trăn trở về bản thân và ý nghĩa cuộc sống, Trâm mới quyết định theo đuổi thêu thùa như một con đường độc lập. Năm 2013, Trâm theo học tại Ecole Lesage Paris (một ngôi trường danh tiếng chuyên về nghệ thuật thêu) tại Pháp. Chính tại ngôi trường này, những câu chuyện của thầy giáo François Lesage và huyền thoại về nhà thêu Maison Lesage đã truyền cảm hứng cho chị về giá trị của sáng tạo cá nhân trong nghề thêu. Không chỉ vậy, cách tổ chức quy trình làm việc, vận hành nhà xưởng và phương pháp giảng dạy tại đây cũng giúp chị nhận ra tầm quan trọng của những tiểu tiết trong thực hành nghề thêu chuyên nghiệp.

anh-3c.jpg

Chọn nghề thêu để gắn bó, Ngọc Trâm quyết định lập nghiệp tại Hội An và thành lập xưởng thêu của riêng mình. Ngoài những giờ làm việc ở xưởng, chị còn nhuộm sợi tơ tằm, nhuộm vải, trồng cây, nấu ăn, chăm sóc gia đình... trong căn nhà ven sông Thu Bồn. Có những mùa nắng nóng, không thể ngồi một chỗ thêu quá lâu, nhưng bù lại, chị có thể hái lá, hoa, bông lau non về phơi, chuẩn bị cho một nồi nhuộm lớn, hay giặt lụa, phơi tơ đủ màu sắc khắp khu vườn. Những ngày mưa dài lê thê, chỉ cần đốt một nén hương trầm cho ấm xưởng, chị có thể ngồi thêu cả đêm mà không biết chán.
Thêu vốn là một công việc đòi hỏi sự tĩnh lặng, kiên trì và tỉ mỉ, trái ngược tính cách sôi nổi của Ngọc Trâm, bởi thế khi “dấn thân” vào thêu thùa, cô gái Hà Nội dần cảm nhận rõ sự thay đổi trong chính mình. Với Trâm, hành trình với nghệ thuật thêu của Ngọc Trâm cũng là hành trình sống. Và thực hành nghệ thuật với chị cũng tự nhiên như cách chị chắt lọc những điều đẹp đẽ trong cuộc sống để chia sẻ bằng ngôn ngữ của thêu.

Kết nối textile art với di sản văn hóa

Trong nghệ thuật thêu, Ngọc Trâm đặc biệt bị cuốn hút bởi những giá trị mang tính di sản và đã tồn tại qua nhiều thế hệ, từ những bài thêu, kỹ thuật thêu cổ cùng cách tạo hình, tạo khối phản ánh tư duy và cảm quan độc đáo của từng dân tộc. Ý niệm về textile art luôn khiến Ngọc Trâm đau đáu và trăn trở. Chị khao khát kết nối textile art với di sản văn hóa Việt Nam. “Kho tàng di sản phong phú của riêng kỹ nghệ dệt, may, thêu thùa đã tạo nên một nền tảng vững chắc, nơi mỗi cá nhân có thể tiếp thu và bồi đắp cho mình một “kho vốn cổ” riêng, không lo cạn kiệt hay trùng lặp với ai”, Ngọc Trâm bộc bạch.

anh-2-1-.jpg
Công chúng thích thú trải nghiệm Dự án “Tơ óng - màu cây” tại đình Tú Thị (Hà Nội)

Ngay từ những bức tranh thêu đầu tiên, Ngọc Trâm đã “vay mượn” tinh thần dân gian và các giá trị mỹ thuật truyền thống để tạo hình trong tác phẩm như hình ảnh đoàn đua thuyền rồng với những chàng trai làng vạm vỡ lấy cảm hứng từ chạm khắc đình làng Việt, họa tiết hoa cúc trên bệ đá thời Trần, dáng ngồi gảy đàn tính đầy trữ tình của một nghệ sĩ nhã nhạc…

Không chỉ sử dụng họa tiết, hoa văn cổ để tạo nên những bức tranh thêu, Ngọc Trâm còn đồng thời khai thác sâu về di sản theo hai hướng: nghiên cứu và thực hành. Ở hướng nghiên cứu, chị đối chiếu mẫu thêu cổ, phân tích đặc trưng mỹ thuật xưa từ cách tạo hình, bố cục, đến kỹ thuật xử lý chất liệu, thậm chí so sánh với thêu cổ của Nhật Bản, Hàn Quốc để tìm ra nét riêng của thêu Việt Nam. Ở hướng thực hành, chị tìm kiếm chất liệu Việt, tự nhuộm sợi tơ bằng màu tự nhiên, thêu lại các mẫu cổ để học những kỹ thuật đã mai một. Dù không thể sánh với những nghệ nhân làng nghề, nhưng với Trâm, mục tiêu không chỉ là rèn tay nghề, mà còn làm giàu vốn cổ để đạt đến sự tự do sáng tạo trong tương lai.

Bên cạnh đó, những cuộc giao lưu về thêu và nhuộm với đồng nghiệp tại châu Âu, châu Á cùng những chuyến tham quan bảo tàng, triển lãm chuyên đề về thêu thùa và textile art đã giúp Ngọc Trâm thấm thía hơn rằng: “Mỗi người có thể bay cao và xa hơn nếu họ thực sự hiểu, nắm bắt được di sản - câu chuyện và tiếng nói của chính dân tộc mình”.

Hạnh phúc khi được lan tỏa giá trị di sản

Không chỉ thực hành sáng tác, nghiên cứu chuyên sâu, Phạm Ngọc Trâm còn tổ chức nhiều workshop, triển lãm nhằm giới thiệu ý niệm về textile art. Năm 2023, với vai trò giám tuyển, chị tổ chức triển lãm “Màu thêu nét nhuộm” tại Kyara Hội An, quy tụ bảy nghệ sĩ, nhà sáng tạo và nhà nghiên cứu textile art từ ba miền. Triển lãm không chỉ giới thiệu hành trình nghệ thuật của mỗi người mà còn tạo cơ hội để công chúng giao lưu, trải nghiệm và hiểu sâu hơn về vẻ đẹp của textile art. Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2024, Ngọc Trâm và các nghệ sĩ đã tạo dấu ấn đặc biệt với triển lãm “Cảm thức Đông Dương”.

aanh-2.jpg
Tác phẩm “Tuổi thơ ở Hà Nội” - tranh thêu của nghệ sĩ Ngọc Trâm.

Mới đây, Ngọc Trâm tiếp tục ghi dấu ấn với chương trình lưu trú nghệ thuật tại đình Tú Thị (phố Yên Thái, Hà Nội) – tổ đình của những người thêu, nơi thờ cụ Lê Công Hành. Diễn ra từ ngày 16/12/2024 đến 12/2/2025, “Tơ óng màu cây: Đường thêu nét nhuộm xưa - nay” giúp chị kết nối sâu hơn với cội nguồn nghề thêu theo cách riêng của một nghệ sĩ đương đại. Suốt tám tuần, Ngọc Trâm không chỉ vẽ mẫu, thêu, hướng dẫn kỹ thuật mà còn tổ chức triển lãm tranh thêu cổ thời Đông Dương từ bộ sưu tập cá nhân, giới thiệu bảng màu chỉ thêu tơ tằm nhuộm tự nhiên - kết tinh từ quá trình nghiên cứu lâu năm. Bên cạnh đó, chị còn tổ chức workshop và trưng bày các đầu sách chuyên sâu về thêu di sản, văn minh tơ sợi và nghệ thuật thêu. Nhìn công chúng tìm đến đình Tú Thị, say sưa ngắm tranh thêu, tò mò về những câu chuyện quá khứ, lắng nghe và chia sẻ những ước mơ, Ngọc Trâm như được tiếp thêm ngọn lửa đam mê, càng vững tin hơn vào con đường mình đã chọn.
“Tôi không ngờ vẻ đẹp đã phai màu theo thời gian ấy lại chạm đến cảm xúc của đông đảo khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ. Họ không chỉ rung động trước nghệ thuật mà còn quan tâm đến giá trị văn hóa, những câu chuyện lịch sử đằng sau mỗi hiện vật”, Ngọc Trâm chia sẻ.

Hành trình với nghệ thuật thêu không chỉ giúp Ngọc Trâm tìm về cội nguồn mà còn mở ra những kết nối mới mẻ giữa truyền thống và đương đại. Qua các triển lãm, chương trình lưu trú nghệ thuật và những dự án nghiên cứu chuyên sâu, chị đã góp phần đưa textile art đến gần hơn với công chúng, khơi dậy niềm tự hào về di sản thêu Việt Nam. Chia sẻ về dự định trong thời gian tới, Ngọc Trâm cho hay, chị dự định sẽ tập hợp tư liệu để viết cuốn sách đầu tiên về thêu Việt Nam, giới thiệu những kỹ thuật và vật liệu thêu cổ mang giá trị di sản. Song song với đó, chị cũng lên kế hoạch tổ chức triển lãm chuyên đề nhằm tôn vinh di sản thêu Việt, chia sẻ kiến thức, hiểu biết và khơi dậy niềm tự hào về nghệ thuật thêu trong cộng đồng. Hi vọng rằng với niềm đam mê bền bỉ và sự sáng tạo không ngừng, Ngọc Trâm sẽ “dệt” nên một hành trình nghệ thuật ghi dấu ấn, góp phần lan tỏa giá trị của di sản, tạo nhịp cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
  • Hà Nội sẵn sàng cho Festival làng nghề toàn cầu lần thứ nhất
    UBND Thành phố Hà Nội vừa có chỉ đạo tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, năm 2026, diễn ra từ giữa tháng 11/2026 tại Hoàng thành Thăng Long. Sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu, nghệ nhân quốc tế với nhiều hoạt động trọng tâm như Lễ Khai mạc, Hội nghị xúc tiến đầu tư, Hội thi sản phẩm thủ công Châu Á – Thái Bình Dương và các tour trải nghiệm làng nghề.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm: Kể chuyện di sản bằng đường thêu nét nhuộm
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO