Tìm giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống Việt Nam

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS Tạ Quang Đông - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định nghệ thuật truyền thống Việt Nam là một phần không thể thiếu của di sản văn hóa dân tộc. Với sự phong phú và đa dạng (bao gồm nhiều loại hình như sân khấu, âm nhạc, múa và mỹ thuật...), được vun đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, nghệ thuật truyền thống phản ánh bản sắc, cốt cách của nền văn hóa dân tộc. Đây là kho tàng văn hóa quý giá, không chỉ đóng vai trò trong việc giáo dục tâm hồn con người mà còn là nền tảng tinh thần vững chắc cho xã hội.

Nghệ thuật truyền thống Việt Nam không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển đất nước, gắn liền với các giá trị nhân văn, tinh thần đoàn kết, yêu nước, ý chí tự cường dân tộc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trường, nghệ thuật truyền thống còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức mạnh mềm, mở rộng ảnh hưởng văn hóa của Việt Nam ra thế giới.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông, nghệ thuật truyền thống đang chịu tác động tiêu cực của cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế, dẫn đến nguy cơ mai một, mất dần bản sắc dân tộc. Công tác bảo tồn còn nhiều hạn chế như thiếu nhân lực kế cận, chính sách bất cập, đầu tư chưa tương xứng và sự quan tâm của công chúng ngày càng giảm. Thực tế này đặt ra câu hỏi, làm thế nào bảo tồn và phát huy được giá trị nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh vừa phát triển kinh tế thị trường, vừa mở rộng cánh cửa hội nhập với thế giới?

Tại hội thảo, các ý kiến, tham luận tập trung nhấn mạnh đến những vấn đề then chốt trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống Việt Nam nói chung. Đó là các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật; thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống. Một số ý kiến đề cập sâu tới thực trạng phát triển của một số loại hình nghệ thuật truyền thống hiện nay như nhã nhạc cung đình Huế, hò Như Lệ, sân khấu tuồng dân gian, sân khấu chèo đương đại, bảo tồn nghề làm tranh dân gian...

Bên cạnh đó, hội thảo cũng ghi nhận những chia sẻ thực tiễn từ các nghệ nhân và chuyên gia trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống. Nghệ nhân Nguyễn Đăng Tâm nêu lên khó khăn trong gìn giữ nghề làm tranh dân gian Đông Hồ (Bắc Ninh), còn nghệ nhân Triệu Khắc Thảo đề cập đến thách thức bảo tồn nghệ thuật múa dân gian trong cơ chế thị trường tại xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Đạo diễn Van Nguyễn chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, dàn dựng liveshow ca nhạc và các chương trình du lịch khai thác di sản nghệ thuật truyền thống...

Đặc biệt, nhiều giải pháp để phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh hội nhập toàn cầu cũng đã được các đại biểu đề xuất. Theo đó, cần tăng cường giáo dục, quảng bá để nâng cao nhận thức cộng đồng, thu hút sự quan tâm của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ; Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ cụ thể nhằm tạo điều kiện cho nghệ sĩ, nghệ nhân duy trì và phát triển nghề, đảm bảo nguồn nhân lực kế cận. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại trong bảo tồn cũng được khuyến khích, đặc biệt là số hóa tác phẩm, lưu trữ chương trình biểu diễn trực tuyến, giúp nghệ thuật truyền thống tiếp cận rộng rãi hơn và góp phần gìn giữ di sản văn hóa dân tộc...

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng cần phải nhận thức đúng đắn về nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, cần xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để hỗ trợ phát triển nghệ thuật biểu diễn; tạo dựng thị trường bền vững, khơi dậy niềm đam mê của nghệ sĩ và các đơn vị nghệ thuật, từ đó chinh phục công chúng và duy trì sức sống cho nghệ thuật truyền thống.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam dẫn câu chuyện về MV “Bắc Bling” của Hòa Minzy để minh chứng cho sức hút của nghệ thuật biểu diễn khi được tiếp cận theo cách mới mẻ. Theo bà, công tác bảo tồn cần được thực hiện bài bản, không chỉ giữ gìn mà còn phát huy giá trị nghệ thuật, tạo sự kết nối mạnh mẽ với công chúng, khuyến khích họ tìm hiểu về cội nguồn văn hóa. “Nghệ thuật truyền thống Việt Nam từng có tầm ảnh hưởng trong khu vực, vậy tại sao ngày nay chúng ta chưa tận dụng và phát huy được lợi thế đó?”, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương trăn trở.

Phát biểu tổng kết hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh đến quan điểm, định hướng của Đảng Nhà nước trong việc phát triển văn hóa; cũng như tầm quan trọng của nghệ thuật truyền thống. Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, hội thảo đã đưa ra những vấn đề khoa học quan trọng về thực trạng cũng như giải pháp trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay. Các tham luận, ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học, nghệ sĩ, các chuyên gia, nghệ nhân... không chỉ đóng góp thiết thực trong khoa học nghiên cứu liên ngành mà còn trong thực tiễn bảo vệ, phát huy di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam./.