Văn hóa – Di sản

Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng

Quỳnh Hoa • 16:58 19/11/2026

GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.

Theo GS.TS Nguyễn Văn Kim, từ nguồn cội, trong sự phát triển của Thăng Long - Hà Nội, dù có những biến đổi về phạm vi hành chính, thì mối quan hệ giữa kinh đô với các vùng miền đất nước đặc biệt là tứ trấn luôn là mối quan hệ mật thiết tự nhiên và máu thịt. Là kinh đô trung tâm chính trị, kinh tế, văn hiến của đất nước, Thăng Long - Hà Nội luôn nhận được nguồn lực phát triển, sự trấn giữ, bảo vệ của các vùng miền.

gskim1.jpg
GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam.

Mặt khác, sự cường thịnh, vững bền của vùng kinh sư cũng tạo nên niềm tin, động lực phát triển cho tứ trấn và đất nước. Cơ chế đồng tồn, tương hỗ; giá trị của mối quan hệ cùng chung sống, cùng chung vận mệnh, cùng chia sẻ lợi ích và cùng chung một tâm thức văn hóa là đặc trưng, giá trị linh thiêng trong tư tưởng, di sản văn hóa của Thăng Long - Hà Nội.

1. GS.TS Nguyễn Văn Kim cho rằng, trải qua hơn 10 thế kỷ, trong các mối quan hệ vùng và liên vùng; các thăng trầm, thách thức khắc nghiệt của lịch sử, nền văn hiến của Thăng Long - Hà Nội đã được hun đúc, tôi rèn. Là trung tâm chính trị của đất nước, Thăng Long - Hà Nội luôn là nơi hình thành các ý tưởng, ban hành quyết sách và tiên phong trong việc thực thi các sứ mệnh, nhiệm vụ trọng yếu của đất nước. Thăng Long cũng là trung tâm kinh tế sầm uất, phồn thịnh nhất của quốc gia Đại Việt. Chất thị, chất công thương đã hình thành sớm, quán xuyến nhiều hoạt động kinh tế, xã hội và thực tế đã trở thành đặc trưng, giá trị của văn hóa Thăng Long.

Trong lịch sử, Thăng Long - Đông Đô không chỉ là trung tâm sản xuất, giao lưu hàng hóa mà còn là thị trường tiêu thụ giàu tiềm năng của cả nước. Nhu cầu tiêu dùng của hoàng gia, đội ngũ quan lại cùng gia đình, gia nhân và giới thị dân giàu có đã tạo nên sức tiêu thụ lớn của vùng kinh đô. Sông Hồng, sông Tô, sông Nhuệ, sông Đáy,… từng là các huyết mạch giao thương, các trục kinh tế - xã hội chủ đạo, đồng thời là các không gian mở của đế đô. Các dòng cũng là các dòng “Nghĩa thủy”, không chỉ nuôi dưỡng các ngành kinh tế, mà còn tạo môi trường, không gian sáng tạo văn hóa.

Các cửa ô - Cửa nước chính là những dòng lưu chuyển hàng hóa, truyền tải các lớp phù sa văn hóa để các triều đại quân chủ từ Lý - Trần đến Hồ - Lê sơ - Mạc - Lê Trung Hưng,… chấn hưng đất nước. Một Thăng Long mạnh về chính trị, cường thịnh về kinh tế có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự trường tồn, phát triển của một quốc gia. Thăng Long là nơi định đô của các triều đại, của giới chính trị; là nơi đóng tổng hành dinh, bộ tham mưu chiến lược của các cuộc chiến tranh; là trung tâm kinh tế quan trọng nhất của đất nước.

a2.jpg
Trải qua hơn 10 thế kỷ, nền văn hiến của Thăng Long - Hà Nội đã được hun đúc, tôi rèn. (Ảnh tư liệu/HQ).

Trong lịch sử, hoạt động kinh tế luôn gắn liền với nhiệm vụ quốc phòng, bảo đảm an ninh cho đất nước. Trải qua các triều đại, chính quyền Thăng Long đã phát huy tài nguyên vị thế và đã biến tài nguyên đó thành động lực, thúc đẩy các chiến lược phát triển. Thăng Long là nơi tập trung nhiều nguồn tài nguyên của đất nước, có nhiều công trình văn hóa, kiến trúc bề thế, nơi trăm họ đều trở nên giàu thịnh. Môi trường xã hội, sức mạnh kinh tế của Thăng Long đã cuốn hút nhiều dòng người đến lập nghiệp, định cư.

Nhìn chung, chính sách của các vương triều luôn khoan mở để dân yên, dân vui và luôn hướng về triều đình. Đó là cơ sở cho việc củng cố niềm tin, tạo sự phát triển vững bền cho các triều đại. Dựa vào tiềm năng, thế mạnh đã tích hợp trong nhiều thế kỷ, cùng với định hướng phát triển: nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, Xã hội số và các mô hình kinh tế mới,… Hà Nội nên kế thừa tư tưởng để đề xuất, thực hiện phương châm: “Công nghiệp, dịch vụ sinh thái - Đô thị hiện đại - Thị dân văn minh”.

2. GS.TS Nguyễn Văn Kim cho biết thêm, đồng hành với các hoạt động chính trị, bang giao, kinh tế là các dòng chảy văn hóa. Truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã triển nở chính trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.

“Thăng Long có được trữ lượng, độ trù mật cao về di sản văn hóa vật thể, phi vật thể là nhờ có năng lực sáng tạo của người Tràng An, nhưng cũng còn dựa vào khả năng thâu nhận di sản văn hóa từ nhiều vùng miền đất nước, đặc biệt là tứ trấn. Đó là các dòng chảy văn hóa tự nhiên, nguồn tài nguyên nhân văn vô giá để tạo nên hệ giá trị và đặc trưng văn hóa “giàu có mà văn nhã” truyền nối của đất kinh sư” - GS.TS Nguyễn Văn Kim, nhấn mạnh.

vanhoa34.jpg
Thăng Long có trữ lượng, độ trù mật cao về di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. (Ảnh tư liệu/HQ).

Nghĩ suy về không gian văn hóa Thăng Long có thể có nhiều quan điểm, cách thức tiếp cận. Nếu lấy khu trung tâm Hoàng thành làm vùng lõi, trục tâm thì đất kinh sư xưa có bốn xứ (hay bốn kinh trấn) án ngữ, bảo vệ cho kinh đô, nơi “tối thị hiểm yếu”. Trong tâm thức của nhiều triều đại, bên ngoài các xứ ấy là vùng ngoại trấn. Như vậy, tứ trấn là nội trấn, là vùng nội vi về không gian xã hội, văn hóa với Thăng Long. Điều đáng chú ý, tuy chịu nhiều tác động bởi các vòng xoáy của văn hóa Thăng Long nhưng tứ trấn vẫn là những không gian văn hóa riêng, giàu trữ lượng, chiều sâu và có nhiều giá trị đặc sắc.

Mặt khác, nếu lấy Hoàng thành là vùng lõi, Thăng Long - Hà Nội (khu phố cổ, các quận nội thành trước đây) là vùng đệm và các trấn (tỉnh, thành) gần kề là vùng cảnh quan thì chính vùng đệm, vùng cảnh quan đó đã đồng thời đạt đến 3 giá trị: Bảo vệ những đặc trưng, giá trị văn hóa tiêu biểu của Thăng Long; Thâu nhận, làm giàu thêm cho di sản văn hóa Thăng Long; Lan tỏa, chuyển giao các giá trị văn hóa Thăng Long đến nhiều vùng miền đất nước.

Nói cách khác, các vùng văn hóa đó đã hợp thành một cấu trúc tổng thể gồm ba vòng tròn đồng tâm góp phần bảo tồn các mã di truyền văn hóa, sáng tạo nên đặc trưng, giá trị, bản sắc của văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Các vòng tròn đồng tâm văn hóa đó cũng đã tạo nên một không gian sáng tạo với hệ sinh thái văn hóa tự nhiên, hệ điều tiết tự nhiên, đồng thời kiến lập thế cân bằng động và mở của văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

thamquanhn-14-.jpg
Đại biểu các Thành phố ASEAN tham quan Vườn bia Tiến sĩ của Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã được UNESCO ghi danh Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương. (Ảnh tư liệu).

GS.TS Nguyễn Văn Kim cho rằng, vượt qua các đường biên chính trị, hành chính; ý thức về nguồn cội, các mối quan hệ tộc người, văn hóa và sự giao cảm tâm linh luôn là các giá trị hằng xuyên trong lịch sử, tâm thức dân tộc. Để xây dựng và phát triển Hà Nội trong thời kỳ mới, GS.TS Nguyễn Văn Kim gợi mở Hà Nội nên thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa.

Để làm được điều đó, cần có cái nhìn chuyên sâu, liên ngành để làm bật lên các giá trị, đặc trưng văn hóa vật thể, phi vật thể truyền thống, đồng thời nên hướng tư duy văn hóa đến cái nhìn liên vùng, liên văn hóa nhằm tạo nên một không gian/hệ sinh thái văn hóa rộng lớn với các giá trị, di sản chuỗi vốn đã định hình, định vị trong tiến trình phát triển của Thăng Long - Hà Nội./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Lễ hội Đức Thánh Tam Giang tỏa sáng truyền thống quê hương Đa Phúc
    Chào mừng kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026) và chào mừng Ngày văn hoá Việt Nam 24/11. Trong không khí phấn khởi, tự hào và hướng về những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong hai ngày 17 và 18/11/2026 (tức ngày mùng 9 và 10 tháng 10 Âm lịch năm Bính Ngọ), tại đình Ngô Đạo, thôn Ngô Đạo, xã Đa Phúc, Thành phố Hà Nội, đã diễn ra Lễ hội truyền thống Đức Thánh Tam Giang năm 2026 với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, trang trọng và giàu ý nghĩa.
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Vinschool: Từ chọn học sinh giỏi đến phát triển tài năng
    Giáo dục tài năng không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có thành tích xuất sắc, mà còn hướng tới phát triển tiềm năng riêng của mỗi em. Làm thế nào để nhận diện đúng tiềm năng của từng cá nhân, tạo điều kiện để năng lực nổi trội được phát triển chuyên sâu và chuyển hóa thành những đóng góp có giá trị?
  • Tháp căn hộ Sun Saphia Residence: Sự thăng hoa của 5 "vũ điệu" giữa biển trời Đà Nẵng
    Sun Group kiến tạo Sun Saphia Residence tựa một bản hòa vũ, lấy cảm hứng từ vẻ đẹp bất tận của ánh dương và đại dương, tinh hoa văn hóa Chăm Pa, nghệ thuật kiến trúc đương đại và phong cách sống nghỉ dưỡng, xứng tầm biểu tượng sống mới bên biển Đà thành.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO