Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới

Ngày 5/11/2026, tại Kỳ họp lần thứ 11 diễn ra ở Jakarta (Indonesia), Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương (MOWCAP) của UNESCO đã thông qua việc ghi danh hai hồ sơ “Văn bia Phố Hiến” và “Ma nhai trên núi Non Nước” của Việt Nam.

Kỳ họp có hơn 150 đại biểu đến từ 24 quốc gia thành viên. Đoàn Việt Nam tham dự gồm đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban UNESCO Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cùng đại diện lãnh đạo và cộng đồng các địa phương có di sản.

Hai hồ sơ di sản tư liệu của Việt Nam được thông qua tại Kỳ họp lần thứ 11 MOWCAP ngày 5/11/2026.

Tại kỳ họp, Ủy ban MOWCAP xem xét 24 hồ sơ đề cử. Sau 3 ngày làm việc, 21 hồ sơ được thông qua, trong đó có 2 hồ sơ của Việt Nam. Hai di sản đáp ứng các tiêu chí về tính xác thực, tính toàn vẹn, tính độc bản, tầm quan trọng và ý nghĩa ở cấp khu vực; đồng thời có kế hoạch bảo quản, quản lý và tiếp cận khả thi.
“Văn bia Phố Hiến” gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, hiện lưu giữ tại các di tích thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.

Hình thành từ thế kỷ XVI và phát triển cực thịnh vào thế kỷ XVII, Phố Hiến từng là thương cảng quốc tế quan trọng, trung tâm giao thương của Việt Nam với nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á. Nơi đây thu hút thương nhân người Hoa, người Nhật và từ nửa cuối thế kỷ XVII có sự hiện diện của người Hà Lan, Bồ Đào Nha, Anh.

Những tấm văn bia lưu giữ dấu tích lịch sử của thương cảng Phố Hiến qua nhiều thế kỷ.

Hệ thống văn bia không chỉ ghi chép về quá trình phát triển đô thị, hoạt động thương mại mà còn phản ánh sự giao lưu, tiếp biến văn hóa, tôn giáo và tín ngưỡng giữa các cộng đồng cư dân. Đáng chú ý, 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng thể hiện truyền thống hiếu học của người Hưng Yên; một số văn bia ghi nhận sự đóng góp của nữ giới trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng tại Phố Hiến. Đây là nguồn tư liệu có giá trị đối với nghiên cứu lịch sử, văn hóa và giao thương hàng hải khu vực.

“Ma nhai trên núi Non Nước” là hệ thống văn khắc trực tiếp trên vách đá tại Di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình. Di sản hiện còn 43 bản khắc bằng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX. Các văn khắc gồm nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ…, do các vị vua, quan, danh nhân, nhà văn hóa và nhà thơ lưu lại, được thể hiện bằng kỹ thuật điêu khắc đá truyền thống.

Ma nhai trên núi Non Nước là nguồn tư liệu quý về lịch sử và văn học Việt Nam thời trung đại.

Các bản Ma nhai cung cấp tư liệu về lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc; phản ánh quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa ở Đông Á, đặc biệt là sự tương tác giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo và tín ngưỡng bản địa Việt Nam. Di sản còn góp phần làm sáng tỏ lịch sử văn học Việt Nam thời trung đại trong dòng chảy văn học chữ Hán ở Đông Á. Một số văn khắc cho thấy sự tham gia của phụ nữ trong đời sống xã hội, tôn giáo từ thời trung đại.

Với việc có thêm hai di sản được ghi danh, Việt Nam hiện có 13 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh, gồm 4 di sản thuộc Danh mục thế giới và 9 di sản thuộc Danh mục khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kết quả này bổ sung những tư liệu có giá trị vào kho tàng di sản văn hóa dân tộc, góp phần thúc đẩy công tác bảo tồn, nghiên cứu và quảng bá di sản Việt Nam. Đồng thời, đóng góp vào mục tiêu tại Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, phấn đấu có thêm 5 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh đến năm 2030 và 10 di sản đến năm 2045.