Lễ hội Đả Ngư 2026 - nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Hà Nội

Đền Và, còn gọi là Đông Cung, nằm tại Vân Gia, phường Sơn Tây, Thủ đô Hà Nội, là một trong bốn cung của xứ Đoài thờ Tản Viên Sơn Thánh, vị thần đứng đầu Tứ bất tử trong tín ngưỡng dân gian Việt. Đền Và đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1964. Đến ngày 19/1/2016, lễ hội đền Và chính thức trở thành Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.

Tại đền Và, ngoài lễ hội rằm tháng Giêng, lễ hội rằm tháng Chín - hay còn gọi là hội Đả Ngư - cũng là sự kiện đặc trưng, thu hút đông đảo người dân xứ Đoài. Theo Ban tổ chức, diễn ra vào dịp rằm tháng Chín âm lịch hằng năm, Lễ hội Đả Ngư không chỉ là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc của người dân địa phương mà còn gắn với những câu chuyện dân gian giàu ý nghĩa, thể hiện đạo lý hướng về cội nguồn và truyền thống gìn giữ, bảo vệ thiên nhiên.

Lễ hội không chỉ tái hiện tích Thánh Tản kéo vó và chế biến các món ăn từ cá, mà còn mang ý nghĩa khuyến khích ngư nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái vùng sông Tích.

Truyền thuyết kể rằng, một hôm, Thánh Tản Viên giả dạng thành lão nông đi dạo trên sông Tích, đến đoạn giữa cầu Vang (cây cầu bắc qua dòng sông Tích), thấy một ông già ngồi kéo vó. Lúc trời đứng bóng, ông già mở cơm nắm muối vừng rồi mời ngài cùng ăn. Cảm kích trước tấm lòng của ông, ngài hỏi thăm và muốn giúp ông việc kéo cá.

Ông già than phiền vì từ sáng đến giờ chưa được con cá nào. Ngài vui vẻ xin ông kéo thử một mẻ. Thật kỳ lạ, khi cầm vó kéo lên, ông già thấy rất nhiều cá. Ông sung sướng vội vàng bắt cá vào giỏ. Hai người vừa bắt vừa đếm được 99 con. Thấy đáy vó còn duy nhất một con cá trê đang mang bụng chửa, ông già đã nghe lời ngài thả nó về sông để làm phúc.

Thánh Tản Viên còn ở lại dạy ông lão cách chế biến cá thành các món ăn ngay ở nơi kéo cá, không kịp về nhà lấy muối nên các món đều ăn nhạt. Ăn xong, Thánh Tản Viên thấy nhạt miệng liền dạy ông lão hái quả cau tươi cùng lá trầu và vỏ cây quạch đưa lên miệng nhai mà không cần dùng vôi. Lạ thay, càng nhai, ông cụ càng cảm thấy người phấn khích, bừng nóng, miệng thơm tho chẳng còn chút tanh của cá nữa. Kể từ đó, ông lão biết cách làm vó và chế biến món cá rồi dạy Nhân dân trong vùng làm theo.

Còn chuyện con cá trê, sau khi được phóng sinh đã sinh nở đầy đàn. Nhớ ơn cứu mạng, khi sắp chết, cá trê nọ đã cố bơi về gần Đền Và, ngoảnh đầu bái lạy. Nơi này về sau gọi là xóm cá Trê (nay thuộc TDP Đồng Đổi, phường Sơn Tây). Tưởng nhớ công ơn Đức Thánh Tản, hằng năm, Nhân dân trong vùng mở hội đánh cá trên sông Tích vào ngày rằm tháng Chín âm lịch.

Trong lễ hội, Nhân dân các đình Vân Gia, Nghĩa Phủ, Mai Trai, Thanh Trì, Ái Mỗ, Phù Sa, Phú Nhi và đền Ngự Dội cùng rước lễ lên đền Và để cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, sức khỏe và phồn thịnh cho muôn dân.

Lễ hội Đả Ngư là nét đẹp văn hóa truyền thống của xứ Đoài, không chỉ gợi nhắc tích Thánh Tản mà còn gửi thông điệp đến ngư dân về việc khai thác phải song hành với bảo tồn, để nguồn lợi thủy sản luôn bền vững.

Ngoài ra, lễ hội đền Và với những nghi thức cổ truyền vẫn được gìn giữ và phát huy, thể hiện tình đoàn kết cộng đồng và tôn vinh các giá trị văn hóa tốt đẹp của người xưa. Chính quyền và người dân phường Sơn Tây luôn chung tay bảo tồn, phát huy những giá trị quý báu mãi trường tồn cùng thời gian.