Công nghiệp văn hóa

Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống

Bài và ảnh: Quỳnh Mai • 14:21 17/11/2026

Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đại.

Trong guồng quay công nghiệp hóa, không ít di sản đang lúng túng tìm cách tồn tại. Lâu nay, những câu chuyện bảo tồn thường nhuốm màu tiếc nuối, và nhiều cuộc thi thiết kế chỉ dừng lại ở các bản vẽ 3D lấp lánh trên màn hình. Khi ánh đèn sân khấu tắt, ý tưởng cũng lặng lẽ nằm lại trong ổ cứng. Nhưng “Theo bước di sản cộng đồng 2026” - một sáng kiến do Hội đồng Anh và TUVA Communication khởi xướng tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã chọn một lối đi gai góc hơn. Chương trình đòi hỏi sự dấn thân tuyệt đối: Đưa thẳng các nhà thiết kế trẻ xuống tận xưởng thợ, ăn ngủ cùng bụi mài, men gốm và vạt lanh nhuộm chàm, để tự tay hiện thực hóa ý tưởng trong suốt 3 tháng ròng. Sự va chạm giữa thế hệ gen Z mang tư duy thiết kế quốc tế và những nghệ nhân trân trọng từng quy tắc ngặt nghèo ngay lập tức tạo ra những cuộc "phản ứng" nảy lửa. Đó là một cuộc thương thuyết cam go để tìm ra điểm giao thoa hoàn hảo giữa "hồn cốt dân tộc" và "công năng hiện đại".

1794831296267_2055488333492125627_5983669499562933303_36298b0b22cc1f873d415d9013890323.jpg
Các đại biểu và khách mời tham dự tại buổi lễ

Men cổ truyền mang hơi thở đương đại: Chắt lọc tinh hoa từ cốt đất

Tại làng gốm Bát Tràng, cuộc va hiện lên rõ nét qua bài toán về hình khối và sức bền vật lý. Nghệ nhân Trần Lê Tuấn – người mang bề dày kinh nghiệm nghề Gốm Bát Tràng thừa nhận, ông nhận lời làm mentor hướng dẫn các bạn trẻ chính bởi sự "khó nhằn" từ những bản vẽ sáng tạo của họ, buộc ông phải thử thách giới hạn của chính mình. Sự sáng tạo của giới trẻ hôm nay là khát vọng đặt hồn cốt Việt lên bàn tiệc thế giới. "Các bạn ấy mang màu men, hoa văn cổ truyền ướm lên những sản phẩm thời thượng, mang tính toàn cầu như chén uống cà phê espresso. Thiết kế đó rất độc đáo" nghệ nhân Trần Lê Tuấn hào hứng chia sẻ.

1794831296176_2055488333492125627_5983669499562933303_cb73d33dfa6ec96bfc05a204b2ac5065.jpg
Anh Trần Lê Tuấn - Nghệ nhân của làng Gốm cổ truyền Bát Tràng, đồng thời là mentor hướng dẫn trực tiếp cho các bạn thí sinh tham gia cuộc thi

Tuy nhiên, giữa đồ họa bay bổng và tính chất vật lý của đất, lửa là một khoảng cách lớn. Lúc này, người nghệ nhân trở thành "mỏ neo" giữ người trẻ lại với cốt lõi nghề. "Tôi phải trung hòa giữa quy chuẩn chế tác và thiết kế sáng tạo. Quai cốc vẽ quá mỏng thì gốm nung nhiệt độ cao không chịu lực được. Dù giao thoa đến đâu, sản phẩm phải đạt chuẩn sứ an toàn, không tạp chất, không nhiễm chì. Đó là cái gốc để Bát Tràng đáp ứng thị trường", nghệ nhân Trần Lê Tuấn nhấn mạnh. Bài học này được tác giả Lương Minh Thư thấm thía qua tác phẩm “Nhất Tâm”. Lấy cảm hứng từ nguyên lý “tâm xoay”, Thư tạo ra các mô-đun gốm tách ghép linh hoạt, biến hóa từ đĩa cắm hoa ikebana thành đôn cắm trầm. Để có sự hoàn hảo đó, Thư phải chỉnh sửa rập khuôn, thử nghiệm độ co ngót của đất trong những ngày ép tiến độ nghẹt thở.

1794831296203_2055488333492125627_5983669499562933303_b4e87d70d37b8e2bdc858fa7a45ef53e.jpg
Bạn Lương Minh Thư - tác giả của tác phẩm "Nhất Tâm" đạt giải nhất bảng Gốm Bát Tràng

Sơn mài Hạ Thái: Vượt giới hạn, kiến tạo "hệ sinh thái" di sản

Nếu Bát Tràng là cuộc chiến với đất, thì tại sơn mài Hạ Thái, cuộc chạm nằm ở việc đập bỏ tư duy nguyên khối, tĩnh tại của những bức tranh hay bình phong bề thế. Khi thí sinh Đào Sơn Lâm mang đến tác phẩm “Sonmai Lamp” chiếc đèn kết hợp khung cố định với các tấm ốp sơn mài tháo lắp bằng nam châm thì định kiến về tính bất di bất dịch của sơn mài đã thay đổi. "Tôi muốn thể hiện tính chất đương đại của sơn mài và khao khát tạo ra một mạng lưới kết nối. Người dùng có thể thay đổi diện mạo đèn, nghệ nhân có thể liên tục sáng tạo tấm ốp mới. Đó là hệ sinh thái kết nối nghệ sĩ, nghệ nhân và người dùng" Sơn Lâm bộc bạch.

1794831296221_2055488333492125627_5983669499562933303_8d77dc65e3c457bfdf48b00d08967ded.jpg
Bạn Sơn Lâm - tác giả của tác phẩm "Sonmai Lamp" đạt giải nhất bảng Sơn Mài Hạ Thái

Sự chênh lệch nhịp độ giữa một nhà thiết kế muốn tác phẩm hoàn thành nhanh chóng và một quy trình mài nước chờ khô hàng tuần đã tạo ra nhiều lúc căng thẳng. "Có lúc hỏng phải cạo đi làm lại, thức trắng đêm ở xưởng. Nhưng nhìn các bạn trẻ dùng sức trẻ thổi hồn đương đại vào truyền thống, tôi thấy yêu đời hẳn lên" anh Hùng xúc động chia sẻ. Dù vậy, anh vẫn luôn khắt khe nhắc nhở rằng bứt phá đến đâu cũng tuyệt đối không được đánh mất đi những lớp lang trầm tích làm nên cái uy, cái hồn của sơn mài Việt.

1794831588289_2055488333492125627_5983669499562933303_6c44840ab79605fa84ae60a14abe6a0f.jpg
Anh Lã Văn Hùng - Nghệ nhân Sơn Mài truyền thống Hạ Thái

Mật mã văn hóa lẩn khuất trong nhịp sống thị thành

Di sản còn vươn rễ lên những sườn dốc cao mù sương. Ở bảng thủ công, di sản tìm thấy sức sống trong nếp vải lanh chàm của người Mông ở Chế Cu Nha (Mù Cang Chải). Nhà hoạt động sáng tạo Trần Thị Tố Uyên đã "mã hóa" kỹ thuật dệt lanh, vẽ sáp ong thành “MONGEAR” hệ sinh thái phụ kiện công nghệ cho dân công sở (lót chuột, túi đựng sạc, bọc sách, ốp điện thoại). Đằng sau thiết kế đó là nỗi trăn trở của Tố Uyên: "Cộng đồng người Mông có tri thức bản địa sâu xa, nhưng giờ chỉ người lớn tuổi mới hiểu thực sự ý nghĩa hoa văn, giới trẻ chỉ nghe kể lại cho nên việc truyền đạt về nghề và văn hóa trong cộng đồng cũng đang bị mai một dần theo thời gian. Đặt hoa văn lên vật dụng hàng ngày, tôi muốn người dùng định hình phong cách, đồng thời tạo cho họ mong muốn thôi thúc tìm hiểu về cội nguồn di sản văn hóa".

1794831296234_2055488333492125627_5983669499562933303_c619b270a699e9f210caf54c33234f9f.jpg
Bạn Trần Thị Tố Uyên - tác giả tác phẩm "Mongear"

Cách "bình dân hóa" nghệ thuật này lập tức chạm đến công chúng. Chị Linh (26 tuổi, Hà Nội) bày tỏ sự thích thú khi trải nghiệm không gian Lễ hội: "Đưa di sản vào đồ dùng nhỏ bé chứng tỏ nghệ thuật không hề xa rời thực tế, giúp nâng cao gu thẩm mỹ một cách tự nhiên. "Cùng khát vọng đó, Hoàng Hải Triều (Giải Nhất với ghế “Nếp Ruộng”) đã mô phỏng đường cong ruộng bậc thang, kết hợp dải vải dệt thủ công làm tựa lưng. Quy trình làm vải Mông tốn thời gian khổng lồ so với vải công nghiệp, nhưng khi trưng bày tại Sài Gòn, giới chuyên môn đã đi từ ngỡ ngàng đến thán phục. Giữa kỷ nguyên "thời trang nhanh", con người hiện đại vẫn luôn khát khao và sẵn sàng chờ đợi những giá trị thủ công độc bản.

836122568_122308944188073357_6418709479536595245_n.jpg
Tác phẩm ghế "Nếp Ruộng" của tác giả Hoàng Hải Triều đạt giải nhất bảng thủ công người Mông Chế Cu Nha (Ảnh BTC)

Bài toán thương mại và định hướng chiến lược kiến tạo hệ sinh thái di sản

Những nguyên mẫu trưng bày tại Hội quán Phúc Kiến dù lung linh đến đâu, nếu phải cất kho khi triển lãm khép lại thì di sản vẫn chưa thể sống trọn vẹn. Sáng tạo văn hóa không thể tách rời bài toán kinh tế. Di sản chỉ thực sự sống khi nó tạo ra dòng tiền và sinh kế bền vững cho người thợ. Tại sự kiện, bà Trần Tuyết Lan – Tổng Giám đốc CRAFT LINK, thành viên Ban giám khảo – đã chỉ ra một thực tế nghiệt ngã: Rất nhiều ý tưởng thiết kế xuất sắc của người trẻ đã chết yểu vì thiếu vắng một bệ phóng thương mại. Từ kinh nghiệm hàng chục năm đưa thủ công mỹ nghệ Việt Nam ra thế giới, bà đúc kết 5 trụ cột sống còn để một sản phẩm di sản đứng vững: (1) Thiết kế đột phá; (2) Câu chuyện văn hóa (storytelling) lay động; (3) Công năng thực tiễn; (4) Chất lượng gia công đạt chuẩn; và (5) Giá cả phản ánh đúng công sức nhưng vẫn phù hợp với thị trường. Tuy nhiên, để 5 trụ cột này không chỉ nằm trên giấy, bà Tuyết Lan đưa ra một định hướng chiến lược vô cùng rõ ràng cho giai đoạn hậu Lễ hội thiết kế sáng tạo: Phải xây dựng một hệ sinh thái liên kết khép kín.

1794831296396_2055488333492125627_5983669499562933303_4f120a43b0f1a6e295a180b6593ffd09.jpg
Bà Trần Tuyết Lan – Tổng Giám đốc CRAFT LINK, thành viên Ban giám khảo chia sẻ với quý vị đại biểu

"Sức lan tỏa truyền thông của Lễ hội năm nay rất lớn, nhưng chúng ta không thể chỉ chạy theo bề nổi, đếm xem có bao nhiêu sự kiện được tổ chức. Điều cốt lõi là 'chất'. Sau lễ hội, bao nhiêu nghệ nhân kết nối được với nhà thiết kế? Bao nhiêu doanh nghiệp sẵn sàng đưa sản phẩm ra thị trường?" bà Lan trăn trở. Theo định hướng của bà, để "giải cứu" nghề truyền thống, cần thiết lập thế kiềng ba chân vững chắc. Ở đó, nghệ nhân nắm giữ hồn cốt và kỹ thuật mài giũa; Nhà thiết kế trẻ thổi vào tư duy đương đại; Doanh nghiệp tư vấn (như Craft Link) sẽ đóng vai trò "bà đỡ", giải quyết bài toán kiểm soát chất lượng, định giá, giáo dục thị trường và tìm kiếm đầu ra.

Định hướng này hoàn toàn mang tính hành động. Cuộc thi kết thúc không có nghĩa là dừng lại. Chị Phạm Minh Hồng, Quản lý Nghệ thuật tại Hội đồng Anh Việt Nam khẳng định, các thí sinh sẽ tiếp tục được huấn luyện về cách tiếp thị và phân phối. Với sự hỗ trợ từ mạng lưới, những thiết kế mang tính ứng dụng cao của Khánh Linh, Thùy Linh hay Sơn Lâm sẽ được đưa ra thử lửa tại các không gian làm việc chung (co-working space) ở Phố Cổ và hệ thống pre-order (đặt hàng trước) để đo lường thị hiếu.

1794831296246_2055488333492125627_5983669499562933303_4a094fa306ba314983786d5696b0cce6.jpg
Giám khảo Trần Tuyết Lan và nghệ nhân Trần Lê Tuấn tham quan các sản phẩm trưng bày tại triển lãm

Đặc biệt, định hướng vĩ mô của Craft Link là đưa những sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu lên các kênh tiêu thụ quốc tế và các hội chợ thương mại toàn cầu. Đích đến cuối cùng không chỉ là bán được hàng, mà là thực thi thương mại công bằng (Fair Trade) – đảm bảo lợi nhuận thực sự quay về nuôi dưỡng các buôn làng, xưởng thợ, để những nghệ nhân tài hoa có thể tự hào sống khỏe bằng chính cái nghề cha ông để lại.

Từ góc nhìn du khách đến khát vọng của Thành phố Sáng tạo

Triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” còn là điểm dừng chân ngỡ ngàng của rất nhiều du khách quốc tế trong những ngày diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo. Họ đến Việt Nam không để tìm kiếm sản phẩm công nghiệp rẻ tiền, mà tìm những mảnh ghép văn hóa có chiều sâu và công năng hiện đại. Một chiếc cốc espresso bọc men rạn Bát Tràng, một chiếc đèn sơn mài xếp gọn vào hành lý hay chiếc ốp điện thoại sáp ong... chính là những "đại sứ văn hóa" hoàn hảo. Khi quẹt thẻ mua, họ đang chi trả cho mồ hôi của nghệ nhân và hàng trăm năm bề dày văn hóa. Đó là chìa khóa khai mở nền "kinh tế di sản".

1794831296405_2055488333492125627_5983669499562933303_b44a57d9ce0684d34a488f5def9999b3.jpg
Du khách đến tham quan các sản phẩm tại triển lãm

Đặt trong bức tranh Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự chuyển mình của các làng nghề chứng minh chúng ta không thể tiếp tục bảo tồn theo cách phòng ngự thụ động. Phát triển nền Công nghiệp văn hóa Việt Nam đòi hỏi một chiến lược tấn công mạnh mẽ bằng sức mạnh nội sinh. “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã phác họa rõ nét mô hình lý tưởng: Nơi người trẻ khiêm nhường học hỏi từ ngọn lửa lò nung hay lớp nhựa sơn mài, và dùng tư duy thị trường chắp cánh cho kỹ thuật truyền thống bay xa. Đưa di sản bám rễ sâu vào đời sống đương đại chính là cách bảo tồn vĩ đại nhất, biến văn hóa bản địa thành nguồn lực vô giá, bồi đắp vị thế của Hà Nội - một Thành phố Sáng tạo kiêu hãnh vươn mình trong kỷ nguyên số toàn cầu./.

Bài liên quan
  • Workshop “Màu của nắng” và hành trình làm sống dậy di sản của nghệ sĩ Bo Bi
    Ẩn mình trên tầng hai của khu thương mại sầm uất, đình Hoa Lộc Thị, nơi thờ tự Ông tổ nghề nhuộm những ngày này bỗng bừng lên rực rỡ. Nằm trong chuỗi hoạt động của Tuần lễ Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop tơ lụa “Màu của nắng” không chỉ mang đến lăng kính thị giác mới mẻ, mà còn là nỗ lực đầy tâm huyết của người nghệ sĩ nhằm đánh thức trầm tích văn hóa ngàn năm trên đất kinh kỳ.
(0) Bình luận
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
  • Ký ức phố nghề qua những ngôi đình cổ
    “Chuyện Đình trong Phố” mở cửa đón công chúng từ ngày 14 đến 28/11/2026 tại mạng lưới 12 điểm đình, hội quán ở Hà Nội, đồng thời kết nối với Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • Chuyện "Nghề và Nghệ" kể bên hồ Hoàn Kiếm
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Hội chợ Sáng tạo “Nghề và Nghệ” trên tuyến phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã đưa những giá trị thủ công lâu đời bước ra khỏi không gian làng nghề, trực tiếp "đối thoại" với đông đảo du khách trong và ngoài nước.
  • Khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với hơn 150 hoạt động
    Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã chính thức khai mạc tối 13/11 tại Quảng trường phía đông hồ Hoàn Kiếm, mở ra không gian kết nối di sản với nghệ thuật, thiết kế đương đại, hướng tới xây dựng hệ sinh thái sáng tạo và phát huy nguồn lực văn hóa cho phát triển Thủ đô.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO