Workshop “Màu của nắng” và hành trình làm sống dậy di sản của nghệ sĩ Bo Bi
Ẩn mình trên tầng hai của khu thương mại sầm uất, Đình Hoa Lộc Thị – nơi thờ tự Ông tổ nghề nhuộm – những ngày này bỗng bừng lên rực rỡ. Nằm trong chuỗi hoạt động của Tuần lễ Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop tơ lụa “Màu của nắng” không chỉ mang đến lăng kính thị giác mới mẻ, mà còn là nỗ lực đầy tâm huyết nhằm đánh thức trầm tích văn hóa ngàn năm của đất kinh kỳ.
Chuyện chưa kể và khát vọng "đánh thức" dấu tích xưa

Bước vào số 90 Hàng Đào (Hoàn Kiếm, Hà Nội), du khách như bước qua một lằn ranh thời gian. Phía dưới là vách ngăn chật chội cùng luồng giao thương nhộn nhịp, nhưng bước lên những bậc thang lại mở ra một chốn tâm linh trầm mặc, tĩnh lặng.

Chịu trách nhiệm sắp đặt cảnh quan và trực tiếp dẫn dắt buổi thực hành, họa sĩ Trần Thị Hội (nghệ danh Bo Bi) chia sẻ về trăn trở khi tiếp nhận dự án "Chuyện đình trong phố": "Đây là một trong những điểm đến tôi rất hứng thú vì thờ vị tổ nghề. Nhưng lần đầu đặt chân tới, phải lách qua các kệ hàng hóa để lên tầng hai, tôi cảm thấy có chút xót xa khi chốn linh thiêng bị lấn lướt. Dọc con phố Hàng Đào ngày nay đã vắng bóng hoàn toàn các tiệm bán lụa truyền thống. Sự mai một của nghề thủ công từng tạo nên tên tuổi khu phố là một điều vô cùng đáng tiếc."

Xuất phát từ niềm nuối tiếc ấy, nữ nghệ sĩ - hoạ sĩ đã dồn tâm huyết để "gọi tên" lại di tích. Những dải lụa đỏ rực thuộc cụm sắp đặt mang tên "Màu của nắng" vươn ra ngoài ban công, phơi mình đón sương gió ngay mặt tiền tuyến phố sầm uất không thuần túy là vật trang trí, mà đóng vai trò như một tín hiệu vẫy gọi.
Tôi chấp nhận đó là một cách 'chơi'. Để ít nhất ai đó đi ngang qua, thấy sắc đỏ thu hút, họ tò mò rẽ vào và ngỡ ngàng nhận ra: À, giữa lòng phố thị Hà Nội lại có một chốn tuyệt vời đến thế!
Họa sĩ Bo Bi bộc bạch

Bên trong khuôn viên thờ tự, tác phẩm "Màu của gió" cùng các khối hình đồ sộ như "Giang san" hay bộ bốn bức "Xuân - Hạ - Thu - Đông" được hoàn thiện thủ công trong thời gian vô cùng gấp rút. Tất cả hòa quyện, tạo nên cuộc đối thoại thi vị giữa kiến trúc cổ kính và nhịp đập đương đại.

Kỹ thuật loang màu lạnh: Hành trình kiến tạo bản thể duy nhất
Điểm khác biệt lớn nhất của chương trình giao lưu lần này so với nhiều sự kiện tương tự nằm ở việc ứng dụng kỹ thuật nhuộm lạnh lên nền tơ tằm dệt tay. Theo lời người hướng dẫn, phương pháp này khá phổ biến tại Nhật Bản, Hàn Quốc nhưng hiếm gặp ở Việt Nam, do đòi hỏi sự tỉ mỉ, thời gian chế tác dài và chi phí vật liệu cao.

Sự kỳ công của phương pháp này được minh chứng qua một quy trình vô cùng khắt khe, đòi hỏi sự nhẫn nại của người thực hành. Đầu tiên, để đánh thức sợi lụa, những chiếc khăn 100% tơ tằm phải được giặt nhẹ bằng nước ấm pha xà phòng, sau đó xả sạch nhằm giữ lại độ ẩm tự nhiên. Tiếp đó, lụa được ngâm từ 15 đến 20 phút trong dung dịch pha trộn giữa 70-80g bột Soda Ash và 1 lít nước ấm. Lớp hóa chất này đóng vai trò then chốt như một chất xúc tác, giúp màu bám chặt vào từng thớ sợi.
Sau khi vắt nhẹ mà không xả lại, người tham gia bắt đầu bước vào công đoạn tạo hình hoa văn đầy ngẫu hứng. Mỗi người được tự do uốn nắn dải lụa bằng các kỹ thuật tạo nếp đa dạng như vò nhàu (scrunch), buộc dây thun, gấp nếp accordion, xoắn ốc. Khi hình hài chiếc khăn đã thành nếp, bột màu (khoảng 1 đến 1,5 muỗng cà phê hòa tan cùng 150-200ml nước ấm) sẽ được thoa hoặc dùng chai xịt rắc đều lên bề mặt lụa.

Phép màu thực sự lại diễn ra trong sự tĩnh lặng của quá trình ủ màu "ngủ đông". Khăn ngậm sắc phải được bọc kín bằng nilon hoặc cho vào túi zip, để lưu lại từ 12 đến 24 giờ ở nhiệt độ phòng. Quá trình này tuyệt đối không được để lụa bị khô, nhằm giúp sắc độ lên chuẩn và bền bỉ nhất. Cuối cùng, để hoàn thiện, khăn được xả dưới vòi nước lạnh đến khi trong vắt, giặt nhẹ và xả lại bằng một chút giấm trắng nhằm phục hồi độ bóng óng ả tơ tằm, trước khi đem phơi dưới bóng râm mát.
Giá trị cốt lõi thu được từ chu trình khắt khe này chính là tính độc bản. "Mọi họa tiết, cách buộc, pha trộn sắc độ đều hoàn toàn tự do theo cá tính người làm. Mỗi cá nhân sẽ tạo ra một thành phẩm riêng biệt, không thể lặp lại, ngay cả chính họ cũng khó lòng sao chép được chiếc thứ hai. Tại đây, tôi không đóng vai trò nghệ nhân cầm tay chỉ việc, mà hướng dẫn mọi người về thẩm mỹ và bố cục. Chẳng có sản phẩm nào xấu hay đẹp tuyệt đối, tất cả đều phản chiếu bản thể tốt nhất của người tạo ra nó," chị Hội chia sẻ.

Điều thú vị tạo nên người nghệ sĩ Trần Thị Hội bây giờ là trước khi gắn bó với cọ vẽ, chị từng có 10 năm đứng bục giảng môn lịch sử. Cú rẽ ngang từ một nhà giáo sang người thực hành thị giác giúp các buổi giao lưu của nữ nghệ sĩ luôn thấm đẫm tính nhân văn, gắn kết chặt chẽ cùng hơi thở văn hoá truyền thống.
Gieo tình yêu cội nguồn cho thế hệ trẻ

Sự kiện không chỉ thu hút người trẻ mà còn là điểm đến lý tưởng cho các gia đình muốn tìm kiếm môi trường gắn kết có chiều sâu. Cầm trên tay dải lụa óng ả vừa ráo nước, chị Chu Thiên Hương (nhà ở Tây Hồ) bày tỏ niềm vui khi cùng con gái hoàn thành buổi thực hành: "Hai mẹ con vốn rất yêu thích văn hóa dân tộc. Tới đây, bầu không khí tĩnh tại khác hẳn vẻ ngột ngạt bên dưới, kết hợp cùng sự chu đáo của ban tổ chức khiến buổi học trở nên trọn vẹn. Tôi nghĩ những hoạt động thế này vượt xa ranh giới bảo tồn đơn thuần. Khi các con tự tay thực hành, hiểu thêm về ngành nghề, chúng sẽ được mở mang rất nhiều về lịch sử, địa lý, giúp ích trực tiếp cho tư duy học tập và viết lách. Quan trọng hơn cả, việc này bồi đắp cho thế hệ măng non một nhân sinh quan và xã hội quan tốt đẹp hơn."

Khép lại buổi giao lưu, mỗi vị khách rời Đình Hoa Lộc Thị với một chiếc khăn rực rỡ mang đậm cá tính riêng. Hơn cả một món quà lưu niệm, thứ đọng lại lâu bền nhất chính là sự thức tỉnh của ý thức gìn giữ cội nguồn. Bằng cách để công chúng tự tay chạm vào thớ lụa, hòa sắc màu, Tuần lễ Thiết kế Sáng tạo Hà Nội cùng dự án "Chuyện đình trong phố" đã thực sự biến những giá trị xa xưa thành một sinh thể sống động, tiếp tục nhịp đập trong dòng chảy thời gian của Thủ đô yêu dấu./.