Linh Trang và cát thiền dấu chân

TSKH. Nguyễn Thành Hưởng| 11/05/2022 15:12

Linh Trang và cát thiền dấu chân
Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật vừa có bài thơ hay, nhiều cảm xúc:
LINH TRANG TRẮNG

Bông linh trang bên triền cát
duỗi dài vô tận
thảng thốt & bần thần
bỏ mặc cuộc người hun hút sau lưng
anh đếm

một hai ba
cánh linh trang thanh mảnh
viền môi trắng ngỏ cùng anh về miền đất huyền bí
cơn bão thổi khô mùa hè
dự cảm mạch ngầm
khát bỏng

hãy nở hết hoa ơi
bím tóc mảnh dẻ
nở đến kiệt cùng dòng máu thiên di
anh rong ruổi trên đường chật hẹp
người hành khách muộn trễ

một hai ba
ôi linh trang linh trang linh trang
loài hoa siêu thực
anh phác thảo từng giây
từng giây ngắn ngủi
nén lại giờ khắc gặp gỡ
tháo sợi dây buộc chặt cõi đời

linh trang
cát thiền dấu chân.
            (thơ Hoàng Vũ Thuật)

Bài thơ vừa đủ, cảm tả thọ tưởng bông hoa nơi triền cát được kết thức bằng câu thơ “cát thiền dấu chân”! Là nghệ thuật thể nhập hay chỉ dấu cho con đường của tỉnh thức? Một kết thúc cho những khởi đầu: từ thi cảm đến thi tưởng, từ thi hành đến thi thức, để rồi “bông linh trang nơi triền cát” như một hạnh ngộ “tháo sợi dây buộc chặt cõi đời”. Con đường nào rồi cũng đến thành Rome. Giọt nước nào cũng về với đại dương. Con chữ nào cũng là hiện tướng của tâm thức. Và thân phận nào chẳng thuộc về pháp giới.

Thế gian thành hình cùng muôn lối thiên di. Từng tích tắc làm trôi dạt "cuộc người", hiện tại thường bị bức tử trong kiếm tìm, nhiều khi là vô vọng, cho đến kiệt cùng. Hóa ra khi dừng lại, cái cần tìm lại ngay trước mắt ta. Kẻ cùng bần tha hương đã thấy “ngọc báu nơi chéo áo của chính mình” (Kinh Pháp Hoa). Cái hiện tại thâm diệu không dễ nắm bắt, không thể đo đếm. Tri giác được hiển bày là một phép lạ tháo bỏ vô thường mà ta vẫn nghe, vẫn đọc.  

Cuộc lữ thiên di đã được cát nhận biết. Cái lặng yên đã thấy cái chuyển dịch. Cái nhỏ bé đã chứa đựng cái vô cùng. Ngay khi nhận biết “cái như là”, sự thật đã hiển lộ. Bông trang từ rày là linh trang, bông hoa từ nay là diệu hoa, là liên hoa diệu bảo bung nở. Thiền ngộ chói ngời lúc kiệt cùng của nỗ lực tinh tấn trong niềm tin của tín căn. Và hoa kia, cũng như người, tánh linh vẫn tồn hiện trong vạn vật là vậy. Dấu chân có dịu nhẹ trên cát, đi trên cát, hay dẫm lên cát, đạp trên cát, cũng có sao. Tất cả đều không sai biệt, không hề chi khi cát đã nhận ra. Cát cũng như đất, bình đẵng trong pháp, "tâm sa như địa" (tâm của cát như đất): nhẫn nại, vô ngôn, bao dung và tận hiến.

Nơi triền cát phận người, khổ đau đã nuôi dưỡng hạnh phúc, phiền não đã dung chứa hạt bồ đề để nhân loại trân quý giá trị “cuộc người”. Vì thế, khi chợt thấy “bông linh trang bên triền cát”, người đã “thảng thốt & bần thần” với chính mình trong phút giây thực tại, để rồi “bỏ mặc cuộc người hun hút sau lưng”. Người “bỏ mặc” chứ không phải “quên” – diệu dụng là từ nhận biết và hóa nhập của tri kiến. Người vẫn đây nhưng người đã khác. Cái hoát nhiên trực ngộ đã hiển bày.

Khi vườn tâm đã rạng thì hoa tâm theo nhau khai nụ. Sau cái “thảng thốt & bần thần”, thi nhân đếm. Trong từng cái đếm, những huyền bí đã được tỏ ngỏ:

“một hai ba/ cánh linh trang thanh mảnh/ viền môi trắng ngỏ cùng anh về miền đất huyền bí”.
Đem tâm về với thân, đem cái ta về thực tại, “một hai ba”, “một hai ba”, những câu thơ đậm vị thiền hay chính là thiền trong phép quán tức hơi thở làm ta nhớ đến những câu thơ của bậc Thi tiên Bùi Giáng:

“Hỏi tên: Rằng biển xanh dâu/
Hỏi quê: Rằng mộng ban đầu đã xa/
Gọi tên là một hai ba/
Đếm là diệu tưởng, đo là nghi tâm”.

Từ phép đếm “một hai ba” chỉ cho vạn vật danh sắc vô thường sinh diệt, đến phép đếm sổ tức, là phép thiền quán hơi thở giúp một hành giả có thể quay về với bản thể chân như để nhận biết thực tại, liễu ngộ “miền đất huyền bí”, đạt đến an lạc và giải thoát.

Đây, thi nhân reo gọi, thi nhân đặt tên, thi nhân đếm, thi nhân tưởng,…và “linh trang” trở thành siêu thực. Khi “bỏ mặc cuộc người” không một phép đo, một so bì nặng nhẹ, dài ngắn, được mất, có không,…thì triền cát quê hương đã là tịnh độ. Cõi tâm tràn đầy tình thương và ngạt ngào hương nhụy. Thi nhân reo hay bạch tịnh thức reo "ôi, linh trang, linh trang, linh trang". Thực tại đã được nhận biết, không chút “nghi tâm”, không thể nghĩ bàn.

Nhưng thi nhân vẫn biết người vẫn còn nơi triền cát với “dự cảm mạch ngầm nóng bỏng”. Có lẽ thế nên thi nhân thôi thúc “hãy nở hết hoa ơi/ …nở đến kiệt cùng dòng máu thiên di”. Rồi thi nhân vội vã: “anh phác thảo từng giây/ từng giây ngắn ngủi”. Trong trường cuộc thiên di mà “anh rong ruổi trên đường chật hẹp/ người hành khách muộn trễ” đã có được nhân duyên để thấy bông linh trang nơi triền cát và thọ cảm hạnh phúc chưa từng. Thực tại trong thời khắc được tâm thức ghi nhận và phác thảo, liên tục, liên tục, “từng giây/ từng giây ngắn ngủi”. Sự tinh tấn chú tâm không ngơi nghỉ ấy là gì ngoài thiền? và ngoài thiền, làm sao “nén lại giờ khắc gặp gỡ” kia đây!

Nhưng làm sao nắm giữ được thời gian. Hiện tại nào trong dòng chảy vô tận của thời gian: Thiên niên kỷ hiện tại; thế kỷ hiện tại; thập kỷ hiên tại; kim niên hiện tại; rồi  tháng, tuần, ngày hiện tại cho dến giờ khắc hiện tại. Thảy đều chẳng còn là hiện tại. Chúng sinh mống nghĩ đã là qua. Hiện tại nào đây? một giây, một ngày hay trăm năm, ngàn năm? Sẽ chẳng có hiện tại nào trong hệ quy chiếu thời gian. Nhưng trong kiệt tận bế tắc vô vọng đó, nơi câu hỏi chính là câu trả lời, là hiện tại ôm chứa, hiện tại tỉnh thức, hiện tại của cái thấy biết như là, hiện tại của "cát thiền dấu chân". Cái giờ khắc ngàn năm, trăm năm hoặc lâu hơn thế nếu ta biết vũ trụ thành hình chỉ trong tích tắc của vụ nổ lớn (big bang) với thời gian nhỏ hơn hàng triệu l
ần một giây với kích cỡ nhỏ hơn hàng triệu lần một hạt cát được đo bằng đơn vị planck.

Phút giây đó, từ cảm thọ đến tri kiến chân thật đã “tháo sợi dây buộc chặt cõi đời” và “cuộc người” đã giải thoát.
Ngay lúc này, bông linh trang đã nở.
linh trang,
cát,
người,
đã là một.
Tất cả đã nhận ra nhau, khi “cát thiền dấu chân"!
(0) Bình luận
  • Từ “Chào con” đến “mẹ đây”: Lời chào tới hai thế giới
    Có lẽ, trước khi con người học cách gọi tên thế giới, thế giới đã kịp cúi xuống thì thầm gọi con người bằng tình yêu. Tình yêu ấy dường như ở ngay đây - trong khoảnh khắc sinh linh chào đời. Ở giây phút mong manh ấy, sự sống bắt đầu. Bài thơ “Chào con, mẹ đây” của Huỳnh Mai Liên đã chạm vào đúng miền nguyên sơ đó - nơi đời người mở ra bằng một tiếng gọi dịu dàng, vừa đón một sinh linh bước vào thế giới, vừa đánh thức một con người khác bên trong người mẹ.
  • Nhà văn Nam Cao - nhìn từ khả năng kiến tạo di sản văn hóa vùng
    Nhà văn có muôn nẻo lựa chọn bút danh cho mình (cội nguồn dòng tộc, kỷ niệm tuổi thơ, tình yêu, bè bạn, triết lý nhân sinh, thế sự, nghề nghiệp, phép chơi chữ…). Với Trần Hữu Tri (1917-1951), ông chọn bút danh Nam Cao bằng lối ghép địa danh quê hương với hai chữ đầu của tên tổng và huyện: tổng Cao Đà, huyện Nam Xang (nay thuộc xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình).
  • Nhà thơ Nguyễn Thanh Kim với “Nhịp xuân”
    Thơ Nguyễn Thanh Kim trong tập “Nhịp xuân” mở ra một không gian giàu nhạc tính và ký ức, nơi con người, thiên nhiên, quê hương và lịch sử hòa quyện thành mạch cảm xúc dào dạt. Đọc những vần thơ này, ta cảm nhận rõ nỗi thiết tha với đất mẹ, với những mùa màng, với dòng sông, cây bưởi, hoa gạo, hoa xoan. Tất cả trở thành những biểu tượng vừa gần gũi vừa lung linh trong tâm thức người thơ.
  • Tạp chí Người Hà Nội nhận tặng thưởng của Hội đồng Lý luận Trung ương
    Tối 29/12, tại Hà Nội, Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức Lễ trao tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật xuất bản năm 2024; khen thưởng các cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025.
  • Ngô Thanh Vân, vẻ đẹp kỳ diệu của nỗi buồn
    Người xưa rất coi trọng phần nội tâm (tình) trong thơ. Không có văn bản văn học nào thể hiện cái tôi cá nhân rõ như thơ. Nói như nhà văn Trịnh Bích Ngân: “Thơ không chịu được sự che đậy... Dũng cảm phơi bày. Chân thành phơi bày”.
  • Thao thức với phần đời chiến trận
    Có thể nói cuộc kháng chiến trường kỳ hào hùng và bi tráng của dân tộc, ở bất kỳ trạng huống nào dường như đã chi phối và tạo động lực cho đội ngũ văn nghệ sĩ, những người cầm bút suy nghĩ và sáng tạo. Ta hiểu vì sao ngay trong cuộc sống thời bình, trong đời sống dân sự, những hình ảnh của ngày hôm qua vẫn khiến con người luôn “thao thức với phần đời chiến trận”.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • [Podcast] Truyện ngắn: Hoa thủy tiên của mẹ (Kỳ 1)
    Đã nhiều năm trôi qua chúng tôi không lên bờ đón Tết. Mẹ nói đời mẹ gửi cả vào sông. Sống ở trên sông. Mai này mẹ nằm lại đáy sông, nhờ sông giữ giùm phần linh hồn người thiên cổ. Mẹ không muốn xa dòng sông nửa bước. Tôi lớn lên trên chiếc ghe chòng chành sóng nước, qua bao mùa gió trăng. Mùa xuân này tôi ra lái thuyền ngồi chải tóc.
  • Bước chuyển chiến lược để Hà Nội thành đô thị sáng tạo toàn cầu
    Hà Nội với bề dày ngàn năm văn hiến, sở hữu “kho báu” di sản văn hóa mà hiếm đô thị nào trên thế giới có được. Song một thời gian dài, văn hóa chủ yếu được nhìn nhận mang tính tinh thần nhiều hơn là một ngành kinh tế mới. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” đã đặt công nghiệp văn hóa vào vị trí “mũi nhọn”, biến di sản thành tài sản, đánh thức tiềm năng thành động lực tăng trưởng bứt phá của Hà Nội.
  • Xây dựng Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Tạo mô hình phát triển, một phương thức quản trị Thủ đô tiêu biểu
    Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô 2024 là rất cần thiết để tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển của Thủ đô Hà Nội. Mục tiêu xây dựng Luật Thủ đô sửa đổi là tạo ra một mô hình phát triển, một phương thức quản trị Thủ đô tiêu biểu, vừa đảm bảo tính kỷ cương theo quy chuẩn chung, vừa có sự bứt phá mang tính hình mẫu cho cả nước.
  • Giá trị lịch sử và định hướng phát triển kinh tế hợp tác trong kỷ nguyên mới
    Trước yêu cầu tái cấu trúc sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng, kinh tế hợp tác xã đang đứng trước cơ hội chuyển mình. Tại Diễn đàn Hợp tác xã quốc gia năm 2026, các chuyên gia đã chỉ ra những điểm nghẽn và đề xuất giải pháp thúc đẩy hợp tác xã liên kết sâu, gia tăng giá trị và thích ứng với kinh tế số.
  • Trưng bày nhiều tư liệu quý về chuyến bay vào vũ trụ đầu tiên của người Việt Nam
    Ngày 10/4, tại Hà Nội, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) phối hợp với Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam và nhiều cơ quan liên quan tổ chức khai mạc trưng bày “Chuyến bay Liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga”. Trưng bày là hoạt động ý nghĩa kỷ niệm 65 năm chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ (12/4/1961 - 12/4/2026) - một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử khoa học và văn minh nhân loại.
Đừng bỏ lỡ
  • Liên hoan tiếng hát Dân ca Người cao tuổi Hà Nội các khu vực năm 2026
    Liên hoan tiếng hát Dân ca Người cao tuổi Hà Nội các khu vực năm 2026 nhằm tôn vinh, giữ gìn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân gian, đặc biệt là dân ca, nhạc cụ truyền thống của vùng, miền, địa phương trên địa bàn thành phố Hà Nội; Tạo điều kiện để NCT tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, hỗ trợ NCT sống vui, sống khỏe...
  • Bài 1: Hành trình gieo mầm hy vọng cho “lồng ngực trái”
    Giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, nơi dòng người ngược xuôi qua những con phố cổ kính, có một nơi mà thời gian dường như được đo bằng từng nhịp đập, nơi ranh giới giữa hơi thở và hư vô đôi khi chỉ cách nhau một ánh nhìn lướt qua trên màn hình điện tâm đồ. Đó là Bệnh viện Tim Hà Nội. Suốt một phần tư thế kỷ trôi qua, nơi đây không chỉ là một địa chỉ y tế, mà đã trở thành một “địa chỉ đỏ” của sự hồi sinh, nơi người thầy thuốc lặng lẽ viết nên bản trường ca về lòng nhân ái, về hành trình bền bỉ gieo mầm hy vọ
  • Hà Nội có hai làng nghề trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới
    “Lễ đón nhận làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ, xã Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng, xã Sơn Đồng là thành viên của mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới gắn với trưng bày, trình diễn, tạo tác sản phẩm thủ công mỹ nghệ làng nghề” dự kiến tổ chức từ ngày 08/5/2026 - 10/5/2026 tại Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội.
  • [Infographic] Văn Miếu - Quốc Tử Giám: Chuỗi hoạt động văn hóa đặc sắc tháng 4/2026
    Chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (tháng 11/2026) - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám (TP. Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc trong tháng 4/2026. Qua đó góp phần quảng bá giá trị Di sản quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi lưu giữ 82 bia tiến sĩ đã được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới tới người dân và du khách quốc tế.
  • Xây dựng văn hóa tiết kiệm – động lực phát triển bền vững của Thủ đô
    Chỉ thị số 11-CT/TU ngày 08/4/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng trong xây dựng văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, củng cố kỷ luật, kỷ cương và thúc đẩy phát triển Thủ đô nhanh, bền vững.
  • Lát cắt chân thực về cuộc sống qua tranh chân dung của họa sĩ Nguyễn Công Hoài
    Vào lúc 18h ngày 10/4/2026, tại không gian QS Art Space, thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Quang San (189B/3 Nguyễn Văn Hưởng, phường An Khánh, TP Hồ Chí Minh) sẽ diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Cuộc sống tiếp diễn” của họa sĩ Nguyễn Công Hoài.
  • Xã Thanh Oai triển khai Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng năm 2026
    Thực hiện Kế hoạch của Thành ủy Hà Nội về tổ chức Cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ Sáu, năm 2026 trên địa bàn Thành phố Hà Nội; Ban Thường vụ Đảng ủy xã Thanh Oai đã ban hành kế hoạch và phát động tổ chức Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ Sáu năm 2026 trên địa bàn.
  • Không gian trưng bày đèn lồng đặc sắc “Vườn Ánh sáng” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám
    Hướng tới dấu mốc 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), một trong những biểu tượng lâu đời của truyền thống hiếu học Việt Nam, chương trình “Vườn Ánh sáng”. Không gian trưng bày nghệ thuật đèn lồng đặc sắc "Vườn ánh sáng" tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) sẽ mở cửa đón khách tham quan từ ngày 10 - 19/4.
  • Nữ nhạc trưởng Zahia Ziouani sẽ biểu diễn tại Việt Nam cùng hai dàn nhạc hàng đầu
    Nữ nhạc trưởng Zahia Ziouani sẽ có chuyến lưu diễn tại Việt Nam với hai điểm dừng tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, biểu diễn cùng hai dàn nhạc giao hưởng hàng đầu là Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO) và Dàn nhạc Giao hưởng TP Hồ Chí Minh (HBSO). Sự kiện được xem là cuộc gặp gỡ nghệ thuật đáng chú ý giữa một gương mặt tiêu biểu của đời sống âm nhạc Pháp và các thiết chế âm nhạc lớn của Việt Nam.
  • Vở chèo "Nàng chúa Ba" chuẩn bị ra mắt khán giả Thủ đô
    Vở chèo "Nàng chúa Ba" của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc Gia Việt Nam sẽ ra mắt khán giả tại Rạp Kim Mã (71 Kim Mã, Ba Đình, Hà Nội) vào ngày 18/4/2026.
Linh Trang và cát thiền dấu chân
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO