Giữ gìn bản sắc làng nghề sản xuất đạo cụ Đào Xá

Dọc theo con đường là ng và ng ươm rơm rạ của những ngà y mùa, chúng tôi và o nhà  ông Аà o Ngọc Soạn, một trong những người có thâm niên là m các loại nhạc cụ truyửn thống của là ng Аà o Xá, xã Аông Lỗ. Trên nửn gạch xám là  những chiếc phôi đà n bầu, đà n tam, đà n nguyệt nên trông vẫn còn có phần thô mộc giản đơn. Những chiếc thân đà n bầu là m bằng gỗ nhãn đử au, những cái mặt cộng hưởng của đà n tam được bịt bằng da trăn vẫn còn nguyên cả đai chằng phơi nắng để hong khô chử và o công đoạn mới.

Tôi lặng im dõi theo từng ngón tay của người thợ, đó là  một người đà n ông gầy gò có khuôn mặt xương xương, hiửn hậu áng chừng đã hơn bảy mươi tuổi đang gò mình khéo léo ép một thanh gỗ mửng và o chiếc khuôn tròn xoe như mặt trăng rằm.

Sau cái ấn mạnh tay của ông lão, một tiếng "khụp" chắc gọn vang lên, hai mép đầu của thanh gỗ mửng ép khít và o nhau tưởng chừng như không còn một khe hở. Thấy lạ, tôi lân la dò hửi mới biết đó là  công đoạn ép khuôn thà nh bầu cộng hưởng của loại đà n nguyệt, thứ đà n mà  dân miệt sông nước miửn Nam vẫn thường gọi là  đửn kìm.

Theo lời ông Soạn, nghử là m nhạc cụ của là ng nà y đã có từ lâu lắm rồi. Trước đây, lúc các dòng âm nhạc cổ truyửn như tuồng, chèo, cải lương, quan họ, ả đà o... còn đang thịnh hà nh thì nghử là m nhạc cụ truyửn thống của là ng nà y phát triển thịnh lắm.

Nghệ nhân Аà o Ngọc Soạn đang chỉnh dây đà n

Và o những năm thời kử³ bao cấp, Nhà  nước còn mở hẳn cả một xưởng lớn gọi là  xưởng nhạc cụ Việt Nam để mời các nghệ nhân của là ng lên đấy hà nh nghử cũng như truyửn nghử cho các lớp thợ trẻ; mà  điển hình của lớp nghệ nhân ngà y ấy hiện có cụ Tuyên vẫn là m nghử tại Hà  Nội.

Hiện bây giử, cả là ng chỉ còn độ 8 nhà  còn theo nghử. Trong đó có nhà  ông Soạn, nhà  cụ Phác, nhà  anh Tư là  sản xuất lớn hơn cả. Sản phẩm của các nhà  là m ra thường được gom lại thà nh chuyến. Khoảng một, hai tháng, người ta lại chuyển hà ng lên Hà  Nội một lần để từ đây các nhà  buôn lại đưa hà ng đi khắp mọi nơi.

Cũng có người tìm vử là ng để đặt là m một thứ nhạc cụ đặc biệt nà o đó để dùng hoặc biếu tặng, những người như thế thường là  giới nghệ sĩ hoặc những người ở nước ngoà i có tâm hồn hồi cổ muốn tìm giữ lại chút hình ảnh vử văn hóa âm nhạc của quê hương.

Sản phẩm của là ng kể cũng khá đa dạng, từ cây đà n bầu, đà n tam thập lục, đà n đáy, đà n nguyệt, đà n tử³ bà ... cho đến những cây nhị, cây hồ, cây líu... đửu có cả.

Da trăn dùng để trang trí đà n

Nghử là m nhạc cụ truyửn thống cũng lắm công phu. Аể ra được một cây đà n như ý phải trải qua không biết bao nhiêu công đoạn cùng với sự tỉ mẫn và  tà i hoa của bà n tay người thợ. Từ khâu chọn gỗ, ra gỗ, phơi gỗ cho đến công đoạn chắp, ghép, bịt da trăn, đánh bóng, trau chuốt, khảm trai và  hoà n thiện... tất cả đửu được là m theo phương pháp thủ công đúng với kử¹ thuật của ngà y xưa để lại. 

Tâm sự với chúng tôi, ông Аà o Ngọc Soạn cho biết, cái nghử nà y thu nhập chẳng được bao nhiêu, nhất là  trong thời buổi hiện nay. Chỉ có những ai yêu nghử lắm mới có thể theo đuổi được với nghử.

Quay sang lớp thợ trẻ đang cắm cúi là m, ánh mắt ông như chợt vui vẻ hẳn lên. Nhấc cây đà n tranh trên vách xuống, đôi tay gầy guộc của người thợ già  lần chỉnh lại những phím tơ rồi lướt nhẹ trên bà n phím, tiếng đà n thánh thót vang lên những khúc nhạc vi vu như thể hiện nỗi lòng và  tâm trạng của người đã là m nên nó. Tôi biết đó là  niửm vui của một người thợ già  đã tìm được lớp cháu con kế cận theo đuổi nghiệp của cha ông, giữ lại những giá trị âm nhạc truyửn thống Việt Nam.