Văn hóa – Di sản

Đánh cá thờ thần làng Thụy Phiêu

Đoàn Công Hoạt • 08:35 31/03/2024

Các ngôi đình xứ Đoài thờ Sơn Tinh hầu hết nhìn hướng Tây, nhìn về núi Ba Vì, nơi Sơn Tinh ngự trị với tư cách là Sơn Thần núi Tản. Nhưng đình Thụy Phiêu lại trông về đầm Đượng là chiến trường xưa kia Sơn Tinh đã đánh bại Thủy Tinh.

1rggntfn.jpg
Đình làng Thuỵ Phiêu nhìn từ trên cao

Nhân dân quanh vùng đã xây dựng đình Thụy Phiêu để ghi nhớ công ơn Sơn Tinh cứu dân thoát khỏi nạn lụt. Đình trông ra đầm Đượng thể hiện ước mong có sự trấn ngự của Thánh Tản đối với Thủy Tinh, tên hung thần vẫn thường dâng nước lên gây tai họa cho dân vào mùa mưa lũ.

Về sau, dân 5 làng trên bờ đầm Đượng là Thụy Phiêu, Đông Cao thuộc tổng Thụy Phiêu (nay là xã Thụy An, huyện Ba Vì), Lễ Khê, Tam Sơn và Văn Khê thuộc tổng Nhân Lý (nay là xã Xuân Sơn, thị xã Sơn Tây) đã dựng thêm một ngôi đình trên bờ đầm để kỷ niệm chiến công của Sơn Tinh. Đền ấy là đền Hải Hạc, còn gọi là miếu Đượng. Trước cửa miếu Đượng còn chôn xuống đầm một gốc lim già để theo dõi mực nước trên đầm. Năm làng trên cũng là những làng được quyền quản lý và thu hoa lợi trong đầm. Miếu Đượng có thủ từ do dân các làng này cử ra trông coi và giữ lệ đèn hương cúng tế quanh năm.

Đánh cá thờ

Vào mùa đông, khi mực nước trên đầm Đượng đã cạn để lộ gốc lim già chôn trên đầm, người ta tiến hành ngày hội đánh cá đầm Đượng.

2brsbgdrtb.jpg
Một góc đình Thuỵ Phiêu

Lý dịch thuộc hai tổng Thụy Phiêu và Nhân Lý họp lại, định ngày đánh cá. Ngày đó được thông báo đi khắp các chợ xa gần để mọi người được biết, cùng tham gia ngày hội. Có năm, tới hàng vạn người từ các phủ huyện như Bất Bạt, Quảng Oai, Tùng Thiện, Phúc Thọ, Thạch Thất và thị xã Sơn Tây cùng kéo về dự hội.

1ss20230604154208.jpg

Hội đánh cá đầm Đượng chỉ tiến hành trong một ngày (mồng 10 tháng Giêng) nhưng bắt đầu từ bốn năm giờ sáng, lúc trời chưa rạng nên những người ở nơi xa đến tham gia phải tới ngủ trọ từ đêm trước.

Khi gà mới gáy lượt đầu, trời đêm chưa tỏ mặt người thì dân đánh cá từ bốn phía đã nhất loạt ào ạt lội xuống đầm úp nơm, kéo chũm. Lòng đầm mùa cạn chỉ còn 40 mẫu Bắc Bộ. Người lội xuống quá đông đến nỗi mực nước đầm dềnh lên 50 - 60cm.

Mỗi người đánh cá đều phải nộp cho tuần phiên một con cá lớn để làm lễ tế thần. Mỗi làng trong 5 làng quản lý đầm Đượng cử ra 10 người phiên tuần đi thu cá. Tổng số có 50 người phiên tuần nên có khi thu không xuể. Mỗi khi thu được cá, người phiên tuần trao cho người đánh cá một phiếu chứng nhận. Phiếu này là thẻ tre chẻ mỏng như chiếc đóm, trên đó có ghi một chữ Hán. Người đánh cá thường cài chiếc thẻ đó lên khăn buộc trên đầu để phiên tuần dễ nhận ra. Để tránh xảy ra tình trạng làm thẻ giả, chữ Hán viết trên thẻ được giữ bí mật và mỗi năm lại đổi một chữ khác, như năm trước viết chữ “Lục” thì năm sau ghi lại chữ “Thượng”… Nhưng phần lớn người đánh cá đều tự nguyện nộp cá thờ với mong muốn được Thánh Tản phù hộ.

Cá đầm Đượng xưa rất nhiều, nổi tiếng ngon và béo. Thường là các loại cá chép, trôi, trắm và chuối. Đầm Đượng có nhiều cửa nên rất màu mỡ. Cá đầm Đượng không đen mà béo trắng, mang ra chợ bán, ai cũng nhận ra ngay. Cá diếc vốn là loài cá nhỏ, nhưng cá diếc đầm Đượng cũng nặng hàng cân. Đánh trong một ngày, có người được tới vài chục cân cá.

Khoảng tám, chín giờ sáng, khi trên miếu Đượng nổi trống làm lễ tế thần thì dưới đầm tháo khoán, không thu cá nữa. Tuy vậy, cá thu được cũng rất nhiều. Có người tuần phiên thu được hàng tạ cá. Cá thu về đổ ra đầy sân đền. Người ta chọn con cá to nhất thả vào bể nước xây trước đền làm lễ tế cá sống. Đó là lễ “hiến sinh” rất độc đáo, không thấy ở các hội đánh cá khác thờ Thánh Tản thuộc vùng xứ Đoài xưa. Ngoài ra, còn làm các món cá rán, cá kho để tế thần ở miếu Đượng.

Thường đến trưa hôm đánh cá, bùn trong đầm sục lên đến mức rất đặc, không còn nổi nước lên để kéo vó được nữa. Lúc ấy chỉ dùng nơm đánh cá là chủ yếu. Thậm chí có người không có nơm, có chũm, chỉ tay không bắt được cá sặc nổi lên cũng được rất nhiều.
Ở xứ Đoài ngày trước, nhiều nơi có tục lệ đánh cá thờ Sơn Tinh như cá vùng Đường Lâm, Trung Hưng, Tích Giang, Liệp Tuyết và các làng khác thuộc huyện Tùng Thiện, Thạch Thất, Quốc Oai, nơi có dòng sông Tích chảy qua, nhưng không thấy nơi nào có hội đánh cá thờ Thánh Tản đông vui và lớn bằng hội đánh cá thờ ở đầm Đượng.
Ai cũng tin rằng, tham gia ngày hội đánh cá ở đầm Đượng sẽ được Thánh Tản ban lộc. Mặc dù có năm trời rất rét, thiên hạ vẫn nô nức chen nhau về dự hội đánh cá. Mà bất kể ai đến đánh cá ở đây cũng được không nhiều thì ít, chẳng có ai phải về tay không. Cuối ngày đánh cá, người trở về tay xách vài đùm, tiếng nói cười vang đi khắp ngả. Dân 5 làng tổ chức ngày hội đánh cá cũng được hưởng lộc. Cá thu về được chia cho dân làng cùng ăn, có nhà nhận tới hàng yến.

Cỗ dâng thánh vào hội tháng Hai

Sau hội đánh cá và tiệc miếu Đượng, mới bắt đầu chuẩn bị lễ hội chính của đình Thụy Phiêu. Hội đình Thụy Phiêu tiến hành trong ba ngày mồng 1, mồng 2 và mồng 3 tháng Hai âm lịch: ngày mồng 1 khai đám, ngày mồng 2 chính tiệc và ngày mồng 3 tế tạ.

Trong các lễ vật dâng tế thánh, đầu tiên thường soạn cỗ chay. Cỗ chay gồm xôi khuôn, chè kho, các loại bánh trôi, bánh chay và các loại oản quả. Cỗ chay do chủ tế và thủ từ sửa lễ. Dân khiêng hương án vào tận nhà các vị này nhận lễ, rước ra đình. Sau khi tế xong, cỗ chay dùng cho phường bát âm, phường chèo đến biểu diễn và các quan anh, “nước nghĩa” (chức dịch các làng kết nghĩa với Thụy Phiêu đến dự hội) ăn ban đêm.

Sau cỗ chay mới tế cỗ mặn. Để chuẩn bị cho cỗ mặn, làng cho mỗi năm 4 gia đình đăng cai nuôi lợn thờ. Đó là những gia đình không có “bụi bặm” và phải hoàn toàn tự nguyện làm nghĩa vụ làng giao cho. Nói chung gia đình nào được đăng cai nuôi lợn thờ đều lấy làm vinh dự, và rất phấn khởi vì tin rằng nhà mình sẽ được hưởng lộc thánh, làm ăn tấn tới. Lợn thờ được chăm sóc chu đáo nuôi ăn tốt, thường xuyên tắm rửa sạch sẽ. Vì ngày xưa giống lợn ta nhỏ bé nên làng chỉ khoán lợn thờ nặng 60kg là được. Nhà ai nuôi vượt khoán thì làng thưởng với số tiền bằng giá trị số thịt lợn dư trên 60kg./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
  • Hà Nội sẵn sàng cho Festival làng nghề toàn cầu lần thứ nhất
    UBND Thành phố Hà Nội vừa có chỉ đạo tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, năm 2026, diễn ra từ giữa tháng 11/2026 tại Hoàng thành Thăng Long. Sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu, nghệ nhân quốc tế với nhiều hoạt động trọng tâm như Lễ Khai mạc, Hội nghị xúc tiến đầu tư, Hội thi sản phẩm thủ công Châu Á – Thái Bình Dương và các tour trải nghiệm làng nghề.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Đánh cá thờ thần làng Thụy Phiêu
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO