Nhịp sống Hà Nội

“Sống lại” làng nghề giấy Dó

Thu Trang 20:41 24/05/2024

Làng nghề giấy Dó không biết xuất hiện từ bao giờ, nhưng đã đi vào ca dao và trở nên nổi tiếng. Tuy nhiên, nghề sản xuất truyền thống làm giấy Dó thuộc làng Yên Thái xưa, nay là phường Bưởi, quận Tây Hồ (Hà Nội) đã mai một gần như không còn. Để phát triển dịch vụ, du lịch văn hóa đặc thù, phát huy giá trị nghề sản xuất truyền thống, quận Tây Hồ đã lập đề án phục dựng nghề này.

Làng nghề trong thơ ca

Gió đưa cành trúc la đà

Tiếng chuông Trấn Vũ canh gà Thọ Xương

Mịt mù khói tỏa ngàn sương

Nhịp chày Yên Thái mặt gương Tây Hồ

do1.jpeg
Du khách sẽ được trải nghiệm viết thư pháp trên giấy Dó.

Những câu ca dao trên đã đi vào tiềm thức của bao thế hệ người con đất Việt với tiếng chày giã Dó. Trước kia vào các buổi sáng sớm, cả tổng Bưởi vang nhịp thình thịch của tiếng chày giã giấy xen lẫn tiếng gọi nhau í ới trong các lò giấy. Những ngày phiên chợ mồng bốn, mồng chín hàng tháng, cả làng ra bán giấy ở chợ Cầu, kẻ bán người mua chen chúc, tấp nập. Cả làng trắng xóa giấy phơi.

Việc sản xuất duy trì đến năm 1991, hợp tác xã sản xuất giấy Dó ở vùng Bưởi giải tán do thiếu nguyên liệu, không tiêu thụ được sản phẩm. Kể từ đó, nghề làm giấy Dó đã không còn trên đất Thăng Long - Hà Nội. Không ít người đến nay khi nói về một thời tiếng chày Yên Thái vang vọng đêm Hà Thành, vẫn không khỏi ngậm ngùi. Họ vẫn tiếc vì đã mất đi một vùng nghề truyền thống.

Cái vất vả ấy vẫn được người ta tự hào, vì rằng:

Bóng đèn là bóng đèn hoa

Ai về vùng Bưởi với ta thì về

Vùng Bưởi có lịch có lề

Có sông tắm mát cò nghề seo can

do2.jpeg
Những hiện vật lịch sử được trưng bày.

Từ cây cỏ, trong môi trường nước và lửa, từng tờ giấy lụa mỏng manh đã ra đời để rồi lưu lại biết bao dấu tích, nét bút tài hoa của những Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm... và hình ảnh cô gái làm giấy vất vả cũng đã trở thành một hình tượng văn học hết sức đẹp đẽ duyên dáng:

Người ta bán vạn buôn ngàn

Em đây làm giấy cơ hàn vẫn tươi

Dám xin ai đó chớ cười

Sản phẩm truyền thống của Yên Thái chủ yếu là giấy bản để in sách và viết chữ nho (bằng bút lông, mực tàu) và giấy dó (dày hơn giấy bản) để in tranh dân gian.

Trước kia phố Hàng Giấy chuyên bán đủ các thứ giấy của vùng Bưởi sản xuất và cũng đã từng làm hài lòng biết bao văn nhân, tài tử từ khắp các xứ Đông, Nam, Đoài, Bắc qua xứ Nghệ vào tận lục tỉnh phía Nam. Ngoài ra, thợ giấy Yên Thái cũng sản xuất loại giấy moi, giấy phèn bằng nguyên liệu xấu hơn, mặt giấy thô ráp dùng để gói hàng.

Ngày nay do công nghệ sản xuất giấy hiện đại đã khiến nghề làm giấy dó cổ truyền của Yên Thái không còn nữa, nhưng làng Yên Thái (làng Bưởi) vẫn còn đó như chứng tích về một vùng quê với nghề giấy Dó từng nổi tiếng khi xưa.

Điểm đến văn hoá hấp dẫn

do4.jpeg
Không gian trưng bày, tìm hiểu lịch sử nghề truyền thống giấy Dó tại điểm đến văn hoá phường Bưởi.

Lật lại những trang lịch sử của quận Tây Hồ, bà Lê Thị Thu Hằng, Bí thư Quận uỷ Tây Hồ chia sẻ: “Khi thành lập quận, lãnh đạo quận đều mong muốn được phát huy những di sản, di tích để giới thiệu cho người dân nét đẹp văn hóa đặc trưng của Tây Hồ. Trước hết phải bảo tồn các nét đẹp truyền thống sau đó phát huy được những giá trị đó thì mới có sự lan tỏa. Tây Hồ xây dựng các điểm văn hoá để phát triển kinh tế, có nghĩa là đẩy mạnh công nghiệp văn hoá của địa phương. Việc phục dựng lại làng nghề truyền thống giấy Dó phường Bưởi xưa cũng là một cách để Tây Hồ hiện thực hoá mục tiêu đó. Đến Tây Hồ ăn xôi Phú Thượng, uống trà sen Hồ Tây và trải nghiệm không gian làng nghề giấy Dó phường Bưởi, ngắm đào Nhật Tân rồi ra phố đi bộ Trịnh Công Sơn đi dạo thì thật ý nghĩa. Chúng tôi sẽ có một kế hoạch "dài hơi" để phát triển những làng nghề độc đáo, đậm văn hóa của địa phương…".

Nói là làm, ngày 13/5/2024, phường Bưởi đã chính thức khai trương Điểm dịch vụ, du lịch văn hoá và giới thiệu nghề truyền thống “làm giấy Dó” của vùng Bưởi xưa. Địa điểm phục dựng mô hình tại khuôn viên Đài tưởng niệm các anh hùng, liệt sỹ phường Bưởi (số 189 phố Trích Sài, phường Bưởi, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội).

Với diện tích khoảng 200m2 đất, lấy nhà truyền thống làm trung tâm, xung quanh xây dựng các nhà, lán, phục dựng tượng và công cụ mô phỏng theo các công đoạn sản xuất (8 bước + nơi trưng bày sản phẩm), tranh ảnh, các hiện vật liên quan đến làng nghề. Các nhà, lán xây gạch đặc, cột và dầm bằng bê tông cốt thép, mái lợp ngói, mũi hài kích thước lớn, bàn trưng bày hiện vật bằng gỗ; mỗi nhà, lán khoảng 10-12m2; tượng mô phỏng làm bằng composite, tỷ lệ 1:1. Nhà tưởng niệm làm nơi giới thiệu, trình chiếu phim tư liệu về làng nghề, trưng bày giới thiệu các điểm di tích, thắng cảnh của phường (các Đình, Đền, Chùa, Am, Miếu, hầm Thành ủy,…). Sân khấu ngoài trời tổ chức các hoạt động văn hóa - văn nghệ truyền thống của đất nước và địa phương.

Ghi nhận của phóng viên, tại khu vực Đài tưởng niệm các anh hùng, liệt sỹ phường Bưởi, nhiều hiện vật, hình ảnh, tư liệu được trưng bày rất dễ quan sát, check-in và ghi chép. Nhà truyền thống làm trung tâm, xung quanh xây dựng các nhà, lán, phục dựng tượng và công cụ mô phỏng theo các công đoạn sản xuất. Nhà tưởng niệm là nơi giới thiệu, trình chiếu phim tư liệu về làng nghề, trưng bày giới thiệu các điểm di tích, thắng cảnh của phường; khu vực sân khấu ngoài trời là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống…

do3.jpeg
Chị Nhung tỉ mỉ sắp đặt sản phẩm giấy Dó để đón du khách.

Chị Trần Hồng Nhung, người sáng lập Zó Project không ngày nào vắng mặt. Từng chi tiết nhỏ nhất về việc bài trí, sắp xếp những tấm giấy Dó, sản phẩm handmade từ giấy Dó được chị Nhung tỉ mỉ. Chia sẻ với chúng tôi, chị Nhung cho biết: "Cuộc sống càng hiện đại, con người lại càng muốn trở về với thiên nhiên, về với những giá trị truyền thống. Kể từ khi tôi bỏ công việc ở một tổ chức phi chính phủ với mức lương cao để theo đuổi Dó, đến nay tôi thấy mình vẫn đi đúng đường. Dó ở những địa phương miền núi đã là quý, nhưng phát triển Dó ở ngay giữa trung tâm Thủ đô, đô thị sầm uất thì thật sự đáng quý.

Theo quan điểm của tôi, bên cạnh việc phục dựng điểm đến để người dân trải nghiệm nghề truyền thống, tôi muốn mang những sản phẩm giấy Dó vào đời sống hiện đại. Ví dụ, tại điểm đến, chúng tôi có một gian trưng bày và bán những sản phẩm làm từ giấy Dó. Những chiếc túi, ví, giấy gói quà… từ giấy Dó thực sự là tâm huyết của tôi. Những món quà nhỏ này hợp với thị hiếu của các du khách nước ngoài, với xu hướng hiện đại của các bạn trẻ… Cứ thế, giấy Dó sẽ được “nuôi sống” và bảo tồn”.

Ông Nguyễn Minh Hoài, Phó Chủ tịch UBND phường Bưởi vui mừng chia sẻ: "Việc khai trương điểm dịch vụ, du lịch văn hoá và giới thiệu nghề truyền thống “làm giấy Dó” của vùng Bưởi xưa thật sự là “việc khó” mà cả hệ thống chính trị của phường đã cùng vào cuộc. Đến hôm nay, sau khi điểm đến này chính thức đi vào hoạt động, chúng tôi mong muốn, mỗi người dân phường Bưởi khơi dậy niềm tự hào về một làng nghề truyền thống của đất kinh kỳ đã được phục dựng, từ đó, thúc đẩy công nghiệp văn hoá của phường nói riêng, quận Tây Hồ nói chung ngày càng phát triển".

Hoạt động tham quan mô hình nghề sản xuất truyền thống làm giấy Dó kết hợp với các điểm du lịch tâm linh đình, chùa Võng Thị trên địa bàn phường Bưởi diễn ra tất cả các ngày trong tuần. Ban tổ chức cũng tổ chức cho khách du lịch tham gia tương tác một vài công đoạn trong quy trình sản xuất giấy Dó.

Vào các tối thứ 6 hàng tuần, tại đây cũng tổ chức biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Điểm tham quan này còn có trưng bày đồ lưu niệm, khu viết thư pháp, khu trưng bày bán tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống… Điều này hứa hẹn sẽ thu hút du khách mỗi khi đến với Hà Nội, với Tây Hồ…

Bài liên quan
  • Gìn giữ nét Việt cùng giấy Dó giữa lòng Hà Nội
    Vùng Bưởi xưa nổi danh Hà thành với nhiều làng nghề truyền thống, trong đó đặc biệt nhất phải kể đến nghề làm giấy dó làng Yên Thái. Nghề làm giấy dó xưa đã đi vào ca dao người Việt, niềm tự hào nét tinh hoa văn hóa của người Kẻ Bưởi: Mịt mù khói tỏa ngàn sương/Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.
(0) Bình luận
  • Vỡ òa cảm xúc bố mẹ “tiếp sức” cho con trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10
    “Con ơi, mẹ đây. Làm bài tốt phải không con?”, “Bố ơi…”, “Mẹ ơi, con làm được bài, vui lắm” cùng những cái ôm thật chặt, đó là thanh âm và hình ảnh đầy cảm xúc trong kỳ thi vào lớp 10 năm học 2024 – 2025 của Thành phố Hà Nội, buổi thi đầu tiên sáng 8/6.
  • Những cây kem độc đáo tạo hình các địa danh nổi tiếng Hà Nội
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô ngàn năm văn hiến, Hà Nội không chỉ được biết đến qua những di sản văn hóa, con phố cổ kính mà còn đọng lại trong tâm trí mỗi người bởi những hương vị quen thuộc, thân thương. Không gian văn hóa Hà Nội được tái hiện qua từng con phố, từng ngõ nhỏ, và giờ đây, cả trong những cây kem độc đáo mang tạo hình các địa danh nổi tiếng như Cột cờ Hà Nội, Nhà thờ Lớn, Tháp Rùa, Bốt Hàng Đậu, ga Hà Nội,...
  • Người dân ngoại thành Hà Nội hối hả vào vụ gặt
    Những ngày cuối tháng 5, đầu tháng 6 trên những cánh đồng ở các huyện ngoại thành Hà Nội lúa bắt đầu chín rộ, vàng ươm. Người nông dân ở khắp các thôn, xã lại bước vào mùa gặt mới. Cảnh đồng quê bao trùm một không khí rộn ràng, một bức tranh thanh bình thân thuộc.
  • Điệu múa, tiếng cồng chiêng người Mường xứ Đoài hòa nhịp văn hóa Thăng Long - Hà Nội
    Tiếng cồng chiêng, dân ca, điệu múa... của đồng bào dân tộc Mường xứ Đoài - huyện Quốc Oai (TP. Hà Nội) đã, đang hòa cùng dòng chảy văn hóa Thăng Long – Hà Nội, từ đó góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung, Thủ đô nói riêng.
  • Những con phố Hà Nội rợp sắc hoa tháng 5
    Suốt 4 mùa, mỗi con đường, góc phố của Thủ đô đều được tô điểm bởi sắc hoa. Có những loài hoa đã trở thành nét đặc trưng tiêu biểu cho từng tháng, từng mùa. Nếu hoa sữa gắn liền với mùa thu, với cái rét đầu đông thì hoa ban sẽ gọi Xuân về. Nhưng có lẽ, khoảng thời gian phố phường Hà Nội rực rỡ nhất chính là mùa hè, là tháng 5 với muôn vàn sắc thắm…
  • “Du ca” làng nghề dệt tơ tằm, tơ sen Phùng Xá
    Đến với làng nghề dệt tơ tằm Phùng Xá (huyện Mỹ Đức, TP. Hà Nội), du khách được tìm hiểu về nghề dệt lụa truyền thống vùng ngoại ô Thủ đô, nơi từng được mệnh danh “thủ phủ dâu tằm” miền Bắc.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • [Podcast] Truyện ngắn: Khu vườn của người đàn bà góa
    Khu vườn của người đàn bà góa là câu chuyện kể về những con người có số phận kém may mắn trong cuộc sống. Họ bị người đời xa lánh vì những khiếm khuyết trên cơ thể. Thông qua đây, tác giả cũng muốn nói với chúng ta rằng mỗi người ngoài kia đều có những câu chuyện của riêng mình, một lỗi niềm riêng đừng vì một vẻ bề ngoài mà phán xét bất cứ ai. Hãy đặt mình vào vị trí của họ để cảm thông, chia sẻ như thế không còn ai bị tổn thương và cuộc đời sẽ tươi đẹp biết bao.
  • 17 địa phương sẽ tham gia Ngày hội Văn hóa các dân tộc Việt Nam tại tỉnh Quảng Trị
    Với chủ đề “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam Bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, hội nhập và phát triển vì một thế giới hòa bình", Ngày hội Văn hóa các dân tộc Việt Nam sẽ diễn ra từ ngày 7/9 - 10/9/2024, tại tỉnh Quảng Trị.
  • Nghệ sĩ dương cầm tài năng người Pháp David Greilsammer lưu diễn tại Việt Nam
    Trong khuôn khổ các hoạt động văn hóa năm 2024, Viện Pháp tại Việt Nam tổ chức đêm nhạc “Du hành cùng Satie” của nghệ sĩ dương cầm, nhạc trưởng tài năng David Greilsammer, vào ngày 22/6, tại Trường Quốc tế Pháp Alexandre Yersin (SỐ 44 Gia Thượng, quận Long Biên, Hà Nội).
  • Việt Nam được ca ngợi là viên ngọc tuyệt đẹp của Đông Á
    The Travel cho biết, phở Hà Nội, các đảo đá vôi ở vịnh Hạ Long, động Phong Nha hay vùng sông nước Đồng bằng sông Cửu Long chỉ là một vài trong số vô vàn điều hấp dẫn đang chờ đợi du khách ở Việt Nam
  • Các thí sinh phấn khởi kết thúc ngày thi đầu tiên vào lớp 10 tại Hà Nội
    Ngày 8/6, các sĩ tử toàn thành phố Hà Nội đã bước vào ngày thi đầu tiên thuộc kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2024 - 2025 với môn Ngữ văn (sáng) và môn Ngoại ngữ (chiều). Tại kỳ thi lớp 10 năm nay, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội đã thành lập 201 điểm thi, đặt tại các trường THPT và một số trường THCS, Trung tâm GDNN-GDTX. Cùng với đó, huy động hơn 15.000 giáo viên làm công tác coi thi, chấm thi.
Đừng bỏ lỡ
“Sống lại” làng nghề giấy Dó
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO