Ngôi làng cổ với kiến trúc Tây âu

Dấu xưa còn lại

Аặt chân đến là ng Cựu, điểm thu hút đầu tiên với du khách là  chiếc cổng là ng bử thế, được xây theo lối quyển thư, tựa như một cuốn sách khổng lồ đang mở ra đón khách. Cổng là ng có kiến trúc cầu kì, bử thế, có tầng, có mái và  có cả lối lên xuống. Vọng các của cổng là ng với mái ngói, bử đao cong vút, hai đôi nghê đắp nổi dù đã sứt mẻ theo thời gian nhưng vẫn còn nguyên nét đẹp cổ kính, thể hiện sự bử thế của một ngôi là ng trù phú. Cổng mỗi nhà  đửu có họa tiết trang trí khá riêng biệt, có thể là  hình đôi nậm rượu, con tôm, con dơi hay có cổng thì là  hai con nghê chầu hai bên án ngữ.

Ảnh hưởng một phần từ kiến trúc Pháp, những ngôi nhà  ở là ng Cựu mang vẻ đẹp hoa lệ nhưng khác với các biệt thự Pháp còn lại ở Sa Pa, àà  Lạt. Là ng Cựu là  sự kết hợp hà i hòa giữa kiến trúc kinh viện châu à‚u và  kiến trúc bản địa. Tới đây, người là ng sẽ chỉ cho du khách thấy nhà  cụ Phó Du được xây dựng năm 1929, thuộc loại sớm nhất là ng tiêu biểu cho kiến trúc àông Dương. Ngôi nhà  được nhấn mạnh khối trung tâm, hai bên cân xứng, phía trước đan xen những vườn hoa nhử tạo điểm nhấn giúp ngôi nhà  mang vẻ bử thế mà  vẫn thanh thoát. Nhà  ông Xã Vình, một nhà  buôn gỗ, là  một trong những biệt thự cầu kì nhất. Lối ngõ thênh thang lát đá tảng xanh, hai tòa nhà  ở hai bên nối với nhau bằng cầu bê tông uốn lượn, cổng được trang trí sơn thủy hữu tình. Nhà  của cụ Hà n Thăng thì mang dáng dấp đại quan, mái cổ, cử­a bức bà n, cột gỗ lim to, nửn nhà  tôn cao, sân thấp mà  rộng, tòa ngang dãy dọc như ở chốn tam cung lục viện.

Có thể thấy, những căn nhà  ba gian với khoảng sân rộng là  kiến trúc của cả là ng. Nét tinh tế thể hiện trên những mái nhà  cong vút, những khung cử­a tỉ mẩn trong từng chi tiết và  những hình hoa văn dù đã bị thời gian lấp đi bằng rêu mốc vẫn tửa rạng vẻ đẹp của một thời và ng son. Ngoà i sự thể hiện vử đời sống vật chất, lăng kính kiến trúc còn thể hiện góc độ văn hóa của ngôi là ng. Trong là ng có nhà  thử họ, trường học, nơi giao lưu kết nối cộng đồng, tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa con người với con người.

Nuối tiếc nghử truyửn thống

à”ng Nguyễn Văn Thắng, chủ nhân của một ngôi nhà  có kiến trúc cổ của là ng Cựu cho biết, từ thời Pháp thuộc, người là ng Cựu đã nổi tiếng với nghử may âu phục. Nhử nghử nà y, nhà  nhà  trong là ng già u lên nhanh chóng.

Người là ng Cựu chuyên may com-lê cùng các bộ đầm tân thời phục vụ cho người Pháp cũng như giới thượng lưu ở Hà  thà nh và  cả Sà i Gòn. Ban đầu họ đi lên từ cái mặc để khắc phục cái ăn, dần dần trở thà nh những thương hiệu đệ nhất Hà  thà nh như: Phúc Hưng, Phúc Mử¹, Аức Lợi... Ngà y ấy, nghử buôn vải cũng được người là ng Cựu chiếm lĩnh gần như toà n bộ thị trường may mặc ở Hà  Nội rồi mở rộng thị trường và o tận Sà i Gòn - Chợ Lớn. Và o thế kỉ XX, ông Chu Văn Luận - một thương gia già u nổi tiếng ở là ng Cựu - còn tà i trợ xây dựng cho là ng mình biến thà nh khu dân cư ăn chơi bậc nhất nông thôn Việt Nam với mỗi ngõ ngách trong xóm được lát đá xanh, cung tiến một cái cột đèn bê-tông, có mử neo sắt, treo một cái đèn bão Hoa Kử³ sáng bằng dầu hửa suốt đêm!

à”ng Thắng cho biết thêm, sau Cách mạng Tháng Tám, nhiửu người già u có gốc là ng Cựu đã quyên tiửn cho Chính phủ. Hồi kháng chiến khó khăn, họ vẫn ở Hà  Nội, coi biệt thự còn lại ở là ng như từ đường. Hiện ở là ng chỉ có hơn 100 hộ, với hơn 600 nhân khẩu, sinh sống bằng nghử nông nên không có tiửn đầu tư chống lại sự xuống cấp của những ngôi nhà  là  niửm tự hà o của người dân. Hơn thế, 1/3 trong số gần 100 ngôi biệt thự cổ của là ng hiện bị bử không, thỉnh thoảng mới có người đến quét dọn, nhưng cũng có nhà  mấy hộ cùng sở hữu, bán đi bán lại nhiửu lần, mạnh ai người ấy là m, cải tạo theo ý riêng khiến cảnh quan, không gian kiến trúc cổ ít nhiửu bị biến dạng hoặc mất đi.

Tiếp chuyện chúng tôi, ông Thắng buồn bã nói: Những ngôi nhà  đẹp ở là ng tôi bây giử đửu là  những ngôi nhà  hầu như quanh năm suốt tháng cử­a đóng then cà i kín mít. Chủ nhân của những ngôi nhà  ấy đã tửa đi khắp nơi mà  không hẹn ngà y vử....

Giử đây, đến là ng Cựu, đông nhất có lẽ là  cánh sinh viên kiến trúc hay những thà nh viên của các CLB nhiếp ảnh. Cũng chưa thấy nhắc đến một phương án bảo tồn kiến trúc là ng  như ở Аường Lâm hay Cự Аà . Rời là ng Cựu, theo mãi chúng tôi là  hình ảnh những khung cử­a gỗ khóa trái hoen gỉ theo năm tháng, những khoảnh sân vườn đầy lá rụng ngập bước chân, những bức tường rêu loang lổ vết thời gian... Tất cả đem đến một niửm tiếc nuối và  băn khoăn: Bao giử là ng Cựu sẽ thà nh điểm du lịch hấp dẫn như người là ng Cựu từng mong muốn?