Mỹ thuật

Kiến trúc sư Cao Phương Thảo - người ghi dấu ấn với nghệ thuật trúc chỉ

Thảo Nguyên • 08:55 01/10/2024

Ra đời ở Huế, từ sáng tạo của họa sĩ Hải Bằng, trúc chỉ trong nghệ thuật đã mang sứ mệnh “đưa giấy thoát khỏi thân phận của một vật liệu làm nền”. Phải lòng trúc chỉ, chung niềm đam mê với người đã sáng tạo ra nghệ thuật này, kiến trúc sư Cao Phương Thảo đã góp phần đưa các sản phẩm ứng dụng nghệ thuật trúc chỉ vào phục vụ cuộc sống và bảo tồn di sản.

Phải lòng trúc chỉ

Lần đầu tiên biết đến trúc chỉ là khi Phương Thảo được tặng một bức tranh lớn. Với con mắt “chuyên nghiệp” của một kiến trúc sư, ngay lập tức cô thấy bức tranh ấy cực kì phù hợp trở thành một bức bình phong trong phòng khách nhà mình. Nhưng sau khi quan sát kĩ bức tranh, Thảo nghĩ đến việc làm thế nào để làm nổi bật những đường vân, những nét sợi dày mỏng trên bức tranh khổ lớn. Vậy là cô thử nghiệm bằng nhiều cách: chiếu rọi bằng ánh sáng tự nhiên, ánh sáng đèn… Và cuối cùng, khi sử dụng khung và chiếu đèn thì bức tranh đã biến thành một bức bình phong như ý muốn.

Chiêm ngưỡng sản phẩm đã hoàn thành, Thảo ngỡ ngàng trước sự “ăn khớp” đến hoàn hảo giữa bức tranh trúc chỉ và ánh sáng đèn. Ánh đèn giúp cho từng họa tiết trên tranh tỏa sáng, để trình diễn một “bữa tiệc” nghệ thuật thị giác ấn tượng. Quá mê mẩn, cô quyết định lên đường vào Huế tìm “cha đẻ” của trúc chỉ (họa sĩ Phan Hải Bằng) để “bái sư học đạo” với khát vọng đưa dòng sản phẩm nghệ thuật đặc biệt này vào phục vụ đời sống. Nhìn thấy đam mê và tình yêu nghệ thuật của nữ kiến trúc sư trẻ, họa sĩ Phan Hải Bằng đã đồng ý “chuyển giao công nghệ” cho cô.

cao-phuong-thao-voi-tac-pham-kinaras-dang-hoa.jpg
Cao Phương Thảo với tác phẩm "Kinaras dâng hoa".

Phương Thảo chia sẻ, quá trình hình thành một tác phẩm trúc chỉ mất rất nhiều thời gian và công sức. Đầu tiên là chọn nguyên liệu. Nguyên liệu để làm trúc chỉ chủ yếu từ các loại sản vật địa phương như: tre, trúc, dừa, chuối, dâu… Sau khi được nghiền nhỏ và “chế biến” theo công nghệ làm giấy truyền thống, nghệ sĩ trúc chỉ sẽ tiếp tục thực hiện các quy trình để tạo nên tác phẩm: “seo” bột giấy lên khung, rồi thi triển tác phẩm khi khung seo còn ướt. Kỹ thuật đồ họa trên trúc chỉ được thực hiện bằng cây bút nước đặc biệt. Người nghệ sĩ sử dụng áp lực nước để bóc đi từng lớp bột giấy, tạo hình rõ nét chất liệu từng loại sơ sợi theo ý muốn, theo độ đậm nhạt, dày mỏng khác nhau cho đến khi hoàn thành tác phẩm.

ung-dung-truc-chi-trong-van-hoa-tam-linh.jpg
Ứng dụng trúc chỉ trong văn hóa tâm linh.

“Một tác phẩm tranh trúc chỉ nếu chỉ dừng ở đó thì sẽ chỉ được trưng bày ở triển lãm hoặc phòng trưng bày và đối tượng thưởng thức có thể sẽ chỉ là những người yêu tranh. Còn nếu trúc chỉ được ứng dụng vào cuộc sống thì sẽ đến được với đông đảo công chúng hơn, được tiếp nối và kế thừa nhiều hơn”, Phương Thảo chia sẻ. Cũng bởi thế, khi đã có được một tác phẩm tranh trúc chỉ, Thảo và các cộng sự của cô lại miệt mài kết hợp thêm các phụ kiện ứng dụng để đưa tác phẩm vào cuộc sống.

Nỗ lực đưa nghệ thuật trúc chỉ vào cuộc sống

Từ ý tưởng về bức bình phong năm nào, Cao Phương Thảo và các đồng nghiệp đã nghiên cứu, ứng dụng nghệ thuật trúc chỉ trên rất nhiều sản phẩm khác nhau như tranh treo tường với với những hoa văn họa tiết cổ như Đức Phật, hoa sen, rồng phượng… “Những bức tranh này nếu kết hợp với ánh sáng đèn sẽ tạo ra hiệu ứng phù hợp với kiến trúc nội thất phòng thờ, tâm linh - một “nhánh” vô cùng quan trọng trong văn hóa Việt. Thêm nữa, những bức tranh treo tường, những tấm bình phong cũng sẽ hút ánh nhìn hơn khi các hoa văn tỏa sáng dưới ánh đèn”, Phương Thảo chia sẻ.

truc-chi-tren-non.jpg
Nghệ thuật trúc chỉ ứng dụng trên nón lá.

Không chỉ dừng lại ở những bức tranh, Phương Thảo còn tìm kiếm những loại hình sản phẩm có thể áp dụng nghệ thuật trúc chỉ: từ chiếc nón lá, cánh diều tuổi thơ đến những chiếc đèn lồng trang trí… Theo Phương Thảo, đưa trúc chỉ vào đời sống là cách để phổ biến và phát triển nó rộng và sâu nhất. Có thể ban đầu, người xem sẽ hơi ngỡ ngạc và ngạc nhiên với khái niệm trúc chỉ, nhưng dần dần họ sẽ hiểu hơn về quá trình sáng tạo và ngày một yêu thích các sản phẩm nghệ thuật này.

Không chỉ dừng lại ở trong nước, Phương Thảo còn muốn phát triển các sản phẩm để giới thiệu về nghệ thuật trúc chỉ với bạn bè quốc tế. Những chiếc ví đựng hộ chiếu là những sản phẩm trúc chỉ đầu tiên nhóm cô thực hiện với mục đích này. “Hầu như ai trong chúng ta cũng đều có một tấm hộ chiếu. Mỗi khi ra nước ngoài, mỗi khi gặp bạn bè quốc tế, cầm trên tay một tấm hộ chiếu có hoa văn trúc chỉ truyền thống của dân tộc Việt… thì biết đâu, một câu chuyện kể lại được bắt đầu…”

bo-tranh-ve-cuoc-doi-duc-phat.jpg
Bộ tranh về cuộc đời Đức Phật.

Và niềm đau đáu với bảo tồn di sản

Dù đã có những thành tựu nhất định trong việc ứng dụng trúc chỉ vào cuộc sống nhưng điều mà Thảo luôn đau đáu đó chính là bảo tồn di sản. Đưa một chất liệu mới thể hiện một giá trị di sản cũ, để cái mới đan xen với cái cũ, cái mới giữ gìn cái cũ, cái cũ tôn vinh cái mới… lại trăn trở lớn nhất của Thảo.

Là một người hoài cổ, yêu thích các giá trị cổ xưa, Thảo rất thích ngắm nhìn các ngôi chùa cổ với những họa tiết hoa văn trên các đỉnh vì kèo cột. Cô cũng hay một mình lang thang ở những công trình văn hóa cổ, để thấm, để ngấm những thông điệp của người xưa. Chính vì vậy, mới đây khi tham gia triển lãm “Ngày xửa ngày xưa” – một trong số hoạt động của dự án Dự án “Di sản văn hóa Việt qua góc nhìn Nghệ sĩ đương đại” cùng với 15 nghệ sĩ trong các lĩnh vực nghệ thuật khác, Phương Thảo đã lần đầu tiên được bùng cháy đam mê của mình với nghệ thuật trúc chỉ. Tác phẩm di sản đầu tiên cũng là tác phẩm cô yêu thích nhất là bức bình phong “Kinaras dâng hoa”. Phương Thảo cho hay, cô đã mất hàng tháng trời để lên ý tưởng, tự tay “seo” giấy, phun rửa hoa văn… Và cuối cùng, tác phẩm đã nhận được sự yêu thích của người xem, khiến cô càng vững tin trong việc dùng chất liệu mới truyền thông điệp về bảo tồn di sản.

truc-chi-tren-quat.jpg
Nghệ thuật trúc chỉ ứng dụng trên quạt.

Dù mới ra đời được hơn 10 năm, nhưng nhờ có những người như kiến trúc sư Cao Phương Thảo, trúc chỉ đã chứng minh được tính ứng dụng rộng rãi của nó trong cuộc sống. Hy vọng rằng, một ngày không xa, những sản phẩm từ nghệ thuật trúc chỉ của kiến trúc sư Cao Phương Thảo sẽ đến được với đông chúng công chúng, từ đó góp phần khẳng định thương hiệu của nghệ thuật trúc chỉ Việt./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Kiến trúc sư Cao Phương Thảo - người ghi dấu ấn với nghệ thuật trúc chỉ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO