Khu phố cũ sẽ ra sao?

Và  chúng ta phải có nhiệm vụ giữ gìn cho đời sau và  nhiửu đời sau nữa vì đó là  trách nhiệm của thế hệ chúng ta trước toà n dân tộc và  lịch sử­ (mà  phục vụ du lịch và  kỷ niệm một nghìn năm chỉ là  mục đích ngắn, trước mắt).

Ban quản lý nà y công bằng mà  nói đã có rất nhiửu cố gắng như bảo tồn được nhiửu đường phố cổ, dựng lại và i (cụ thể là  hai) ngôi nhà  Hà  Nội cổ, một ở Hà ng Аà o và  một ở Mã Mây, tổ chức một số hội thảo được nhiửu nước quan tâm, như đại diện thà nh phố Toulous (Pháp), Nhật, Аức, Thụy Аiển... tổ chức một số cuộc trưng bà y nhân ngà y lễ hội nà o đó, viết một số đử án duy tu sử­a chữa, củng cố một số công trình kiến trúc cổ... Tuy đã nhiửu cố gắng như thế nhưng lực còn bất tòng tâm, nhiửu công việc đử ra chưa thực hiện được, phần vì số nhân lực có hạn, phần nữa là  kinh phíeo hẹp và  nhiửu nguyên nhân khác.

Như tên gọi của nó,  Ban nà y chỉ có nhiệm vụ bảo tồn khu phố cổ, gần như nằm gọn trong quận Hoà n Kiếm mà  đại khái biên giới của nó là  phố Hà ng Bông - phố Cầu Gỗ, đường Bử sông và  phố Quán Thánh giáp với Hà ng Аậu, Hà ng Than.

Một khu phố cũ tại Hà  Nội

Nhưng theo dự ghi nhận của nhiửu nhà  hoạt động văn hóa thì Hà  Nội đang có thể chia thà nh ba khu vực (chỉ là  tương đối). Ngoà i khu phố cổ, còn có khu phố cũ mà  nhiửu người quen gọi là  khu phố Tây, được xây dựng từ đầu thế kỷ XX, và  khu phố mới, vừa hình thà nh từ sau năm 1954, nhất là  cuối thế kỷ XX sang đầu thế kỷ XXI, nó cứ lan dần ra bốn phía ngoại thà nh và  đang có đà  phát triển dữ dội hà ng ngà y.

Bà i nà y, người viết chỉ muốn đử cập riêng đến khu phố cũ, còn gọi là  khu phố Tây.

Chưa bao giử Hà  Nội lại bùng phát việc xây dựng và  thương mại như thời gian từ ngà y Аổi Mới đến nay. Có người nói chỉ cần ai đó một tháng không ra phố thì sẽ vô cùng ngạc nhiên khi gặp lại cảnh cũ đã thay đổi ra sao. Nhiửu con phố vẫn là  con phố cũ nhưng hai bên đường, nhà  cử­a đã xây dựng lại khác trước nhiửu quá, đến nỗi có cảm giác như có ai đó đặt một đường phố mới lên con phố cũ.

Nếu ngà y nay chúng ta có một cụ Phạm Аình Hổ, cụ viết lại cuốn sách "Vũ trung tùy bút" thì hẳn cụ phải viết thêm hà ng ngà n trang, không phải là  câu "Nhà  ta ở phường Hà  Khẩu" mà  phải viết vử Khu phố cũ và  khu phố mới thay đổi ra sao, với niửm vui và  nỗi đau, cảm tình và  buồn rầu thế nà o...

Khu phố cũ, gần đây có bà i báo của kiến trúc sư, so sánh rằng với hơn một ngà n ngôi nhà  kiểu biệt thự Pháp và  Đông Dương, tà i sản nà y, di tích nà y còn quý giá hơn cả Đà  Lạt và  Hà  Nội là  thà nh phố duy nhất ở Việt Nam xây nên và  nó đang có mặt trên đất nước Việt Nam thì di sản quý báu đó đương nhiên là  của Việt Nam, và  không có lý gì chúng ta rẻ rúng, thậm chí hủy hoại nó một cách không thương tiếc như hiện nay. Nếu cứ đà  nà y mà  không được hãm phanh dừng lại, không có một cơ quan đứng ra quản lý tương tự như Ban quản lý phố cổ, mà  tên nó là  Ban quản lý phố cũ, thì chỉ và i chục năm nữa, chúng ta sẽ mất đi một khi di sản, di tích quý báu không gì bù đắp được.

Аể xây dựng được chỉ một ngôi biệt thự như đang có phải mất nhiửu tiửn bạc và  công sức và  thời gian, có khi hà ng mấy năm trời, mà  hà ng nghìn ngôi như thế không phải là  chuyện nói chơi, vậy mà  phá nó đi, là m méo mó nó đi, biến dạng nó đi, thay đổi hình dáng và  chức năng nó đi, chỉ mất một tuần, hoặc một tháng, và  nếu cấp tập theo kiểu là m ăn chụp giật như những công trình sai phép, cứ là m à o đi vử ban đêm, bất chấp luật lệ, chỉ mất và i ba đêm là  ta mất đi một công trình quý giá, một tà i sản quý báu.

Аã có bao nhiêu công trình biệt thự cổ của một Hà  Nội hà o hoa và  duyên dáng, không kém tôn nghiêm, ở các phố Trần Hưng Аạo, giữa và  cuối phố Lý Thường Kiệt, phố Nguyễn Du và  nhiửu phố khác đã biến mất tăm và o những móng ngôi nhà  mái bằng cao lênh khênh, vô cảm, thiếu thẩm mử¹, chỉ có tác dụng vử thương mại, nói trắng ra là  để buôn bán một cách thực dụng thu vử lợi nhuận.

Nhiửu ngôi biệt thự đứng riêng biệt trong một khuôn viên xinh xắn, có cây cổ thụ, có luống cử xanh, có cổng ra và o tạo một không gian tĩnh lặng thâm trầm thanh thoát ngay giữa phồn hoa ồn ã thế mà  người ta không thương xót, đã phá hửng nó đi, cơi nới gian mái bằng, xây thêm phía sau ba bốn tầng xi măng đứng ngang đường thẳng như cắt và o không gian, để khuất lấp đi hoà n toà n một đôi nét mái nhà  cong lượn, chiếc cử­a mắt bò, bậc tam cấp dẫn lên tiểu sảnh, mái hiên che nắng, chiếc bao lơn mơ mộng, khung cử­a sổ có bức rèm che bí mật như một niửm e lệ để từ đó buông ra thánh thót tiếng dương cầm những đêm trăng hay du dương một khúc vĩ cầm chiửu thu rỉ rả... Cũng  thấp thoáng đâu đó, trong khoảng sân nhử hẹp, một người nà o đó đi và o đi ra lặng lẽ, bước đi khoan thai đầy chất Hà  Nội dịu dà ng tha thướt.

Những ngôi biệt thự cổ kính và  hiện đại ấy chứa đựng những con người Hà  Nội và  nét sinh hoạt Hà  Nội nghìn năm không phai mử hay bị trộn lẫn, nó là  hà o hoa thanh lịch, không ồn à o, không ganh ghét bon chen, không bà nh trướng, lấn chiếm của ai, cũng không nhiễu sự, kiện tụng hay vu cáo bao giử. Những con người đó dù nổi danh hay vô danh cũng đã là m ra một Hà  Nội thanh lịch trong nếp sống, trong sáng tạo, trong ứng xử­, mà  ngôi nhà  của họ là  ngôi biệt thự cứ lặng lẽ nhuốm mà u thời gian một cách bửn gan cùng tuế nguyệt. Có nhiửu người may mắn mà  được chủ một ngôi nhà  như thế, họ không giầu có, không kênh kiệu, không kiêu ngạo, họ lặng lẽ cống hiến cho đời, ngay cái ở của họ cũng là  một nét đẹp Hà  Nội bao năm.

Ngôi biệt thự đầy nét cổ kính, mang dấu ấn một thời Hà  Nội khang trang, nó là  tinh túy của Hà  Nội cả vử kiến trúc lẫn văn hóa và  nhân văn. Аiểm lại mà  xem ngôi nhà  cụ Hồ Аắc Аiửm ở phố Nguyên Du trông ra hồ Thuyửn Quang (cụ từng là  nhà  yêu nước, là  Ủy viên Mặt trận Tổ quốc, Ủy viên Hội đồng nhân dân Thà nh phố,...) ngôi nhà  bác sĩ chống Pháp ấy đã bị giặc Pháp sát hại không tìm thấy xác, có thuyết cho rằng xác cha con ông đã bị vùi nông tại mồ liệt sĩ vô danh nay là  chợ 19-12, cạnh tòa án. Ngôi nhà  họa sĩ Nam Sơn và  nhà  bác sĩ Nguyên Bách cũng trông ra hồ Thuyửn Quang, mà  nay còn có người gọi là  hồ Ha Le và  mở rộng quán rượu lấy tên là  quán Ha Le mà  không biết rằng Halais là  tên một tên công sứ Thực dân Pháp, Thị trưởng Hà  Nội thời Pháp thuộc. Những ngôi nhà  kể trên có ngôi mất, có ngôi còn, tuy còn nhưng cũng bị "cải biên" là m xấu xí đi nhiửu. Аầu phố Lý Thường Kiệt có ngôi biệt thự khá đẹp còn có hà ng câu châu Phi là m hà ng rà o, bỗng nhiên khoảng gần  năm nay nó bị phá đi thay bằng mái tôn, cử­a nhôm, khung kính và  cột sắt để buôn bán và  quảng cáo xe máy, đèn ống lóa mắt người đi đường...

Khu phố cũ nà o nhà  được dùng là m đại sứ quán thì còn đỡ bị hủy hoại, còn nhiửu nơi khác, biệt thự hầu như đửu bị "là m mới" nghĩa là  sử­a chữa, phá phách, thay đổi kiến trúc, cả lối đi, cổng và o. Ngôi biệt thự từng là  nhà  của nhà  thơ Xuân Diệu cũng không tránh khửi số phận tiêu điửu ấy. Nó đã bị lắp nhôm kính, vẩy thêm mái, bầy bà n ghế là m quán giải khát.

Khi thà nh lập Ban quản lý khu phố cổ có người cho rằng rất kịp thời, nhưng cũng nhiửu người cho rằng thế là  quá muộn, nhiửu ngôi nhà  cổ hơn trăm năm đã không còn nguyên vẹn, người ta đã mái bằng hóa, nhôm kính hóa như ở Hà ng Bè, Cầu Gỗ...

Cho đến thời điểm nà y, khu phố cũ đang có chiửu hướng ngà y cà ng bị xâm hại nhiửu hơn, nếu thà nh lập một Ban quản lý khu phố cũ, có là  muộn không? Nếu không thà nh lập ngay thì chỉ và i chục năm nữa, chúng ta đứng trước một sự đã rồi, giống như tình hình vịnh Nha Trang đang bị phá tanh bà nh đến nỗi người ta muốn xóa tên khửi danh sách vịnh đẹp thế giới để dễ bử thao túng và  phá hửng hơn.

Gần đây Hà  Nội đã có nhiửu cố gắng bảo tồn khu khai quật Hoà ng Thà nh cổ Thăng Long và  đang ra sức bảo vệ khu Аà n xã tắc mới phát lộ. Аó là  những di tích chỉ còn là  phế tích mà  chúng ta đã tốn không ít công sức và  tiửn của để bảo vệ giữ gìn, huống chi ta đang có một khi vực hà ng nghìn di tích quý giá đang đứng trước lâm nguy, lẽ nà o chúng ta không có biện pháp kịp thời bảo vệ để chúng sẽ không tà n phai nhòa xóa là m mất đi một phần hồn Hà  Nội?

Những ai đang là  người Hà  Nội, những ai đang yêu Hà  Nội chắc đửu chung một ý nguyện là  sớm có biện pháp để tu bổ giữ gìn khu phố cũ đầy giá trị, nó chiếm một phần không nhử diện tích Hà  Nội và  phần không nhử tâm hồn người Hà  Nội.