“Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” và những ký ức không quên

Quỳnh Vân| 07/12/2022 17:30

Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” tháng 12 năm 1972 đã lùi xa cách đây nửa thế kỷ. Là người may mắn được gặp gỡ một số vị tướng từng là những người lính tham gia chiến dịch này, tôi đã được nghe họ kể lại nhiều câu chuyện trong những ngày tháng khói lửa đạn bom ngút trời Hà Nội. Những vị tướng ấy nay người còn người mất, nhưng câu chuyện mà họ sẻ chia vẫn như những thước phim quay chậm hào hùng và vô cùng ý nghĩa.

Hạ gục chiếc B-52 đầu tiên trong chiến dịch
Đối với Trung tướng Nguyễn Xuân Mậu - nguyên Phó Chính ủy Quân chủng Phòng không - Không quân thì trận đánh hạ gục tại chỗ chiếc B-52 đầu tiên vào đêm 18/12 luôn in đậm trong ký ức. Ông bảo, sở dĩ ông rất nhớ bởi đây là một trong những trận đánh then chốt có ý nghĩa rất lớn cả về chính trị, quân sự và nghệ thuật chiến dịch, có tác dụng cổ vũ và động viên quân và dân ta giành nhiều chiến thắng lớn hơn.

Rồi ông kể lại, đêm 18/12, Mỹ huy động 90 lần chiếc B-52 ném 3 đợt bom xuống Thủ đô Hà Nội. Để đánh trả cuộc tập kích đường không của đế quốc Mỹ, trước đó Bộ Tư lệnh Quân chủng đã tổ chức Hội nghị rút kinh nghiệm và bàn cách đánh B-52. Theo đó, tài liệu “Sách đỏ” cũng được phổ biến rộng rãi đến tất cả các kíp chiến đấu. Qua nghiên cứu tài liệu, cộng với qua quan sát thực tế hoạt động của máy bay B-52, bộ đội tên lửa đã sớm tìm ra quy luật hoạt động của chúng. Việc phân biệt B-52 thật, B-52 giả cũng được bộ đội nghiên cứu rất kỹ. Hiểu rõ được kẻ thù, tinh thần chiến đấu và quyết thắng của bộ đội ngùn ngụt lên cao. Tất cả các trận địa của binh chủng pháo cao xạ, tên lửa, ra đa, không quân, pháo binh… đều sẵn sàng.

chuan-bi-ten-lua-cho-chien-dich-phong-khong-thang-12-1972(1).jpg
Chuẩn bị tên lửa cho Chiến dịch Phòng không tháng 12/1972.

19 giờ 10 phút, các đài ra-đa cảnh giới của Binh chủng Ra đa báo cáo về Sở chỉ huy trung tâm: “B-52 đang bay vào hướng Hà Nội”. 19 giờ 25 phút, không quân ta được lệnh cất cánh đón đánh các tốp máy bay chiến thuật Mỹ (F-4, F-8, F-111, A-6, A-7...). Cùng lúc ở Tam Đảo, Việt Trì, các đài quan sát dồn dập báo về Sở chỉ huy trung tâm: Máy bay F-111 ném bom sân bay Nội Bài, Kép... Lập tức, còi báo động từ Nhà hát Lớn, quảng trường Ba Đình, ga Hàng Cỏ và nhiều nơi nội và ngoại thành nổi lên khẩn cấp. Từ 19 giờ 20 phút đến 20 giờ 18 phút, nhiều tốp máy bay B-52 liên tiếp dội bom xuống khu vực sân bay Nội Bài, Đông Anh, Yên Viên, Gia Lâm...

Tại trận địa Tiểu đoàn 59, Trung đoàn 261 đứng chân trên địa bàn Cổ Loa. Kíp chiến đấu đã bắn tốp B-52 đầu tiên, nhưng không tiêu diệt được mục tiêu do chúng gây nhiễu quá dày đặc. Trận địa bị trúng bom, xe đài chỉ huy rung lắc mạnh, nhưng anh em ngay lập tức đã kịp tổ chức rút kinh nghiệm để chuẩn bị đánh đợt 2.
20 giờ 13 phút, tốp máy bay B-52 mang số hiệu 671 bay từ sườn Tam Đảo vào đánh Đông Anh. Phát hiện dải nhiễu hết sức mịn màng trên màn hiện sóng, xác định đúng B-52, các trắc thủ thay nhau báo phương vị, cự ly của tốp B-52. Khi chúng vào gần, được lệnh của Tiểu đoàn trưởng, Sĩ quan điều khiển Dương Văn Thuận mở máy phát sóng bắt mục tiêu B-52 ở cự ly 30km, các trắc thủ điêu luyện bám sát dải nhiễu B-52. Sau tiếng hô “Phóng!” của Tiểu đoàn trưởng, Dương Văn Thuận liền ấn nút phóng 2 quả tên lửa bằng phương pháp T/T. Tên lửa gặp máy bay B-52 nổ tung. Tín hiệu nhiễu đậm mịn trên màn huỳnh quang vụt tắt. Các trắc thủ đồng loạt hô: “Mất nhiễu”. Đồng chí trắc thủ quan sát mắt cũng hô to: “Cháy rồi, cháy rất to!”. Cùng với tiếng hò reo như muốn nổ tung trận địa là hình ảnh xác B-52 biến thành bó đuốc khổng lồ rơi xuống cánh đồng Chuôm, cách trận địa chưa đầy 10km, 3 giặc lái bị bắt sống…

Theo Trung tướng Nguyễn Xuân Mậu, đây là chiếc B-52 bị hạ tại chỗ đầu tiên trong chiến dịch. Tin Tiểu đoàn 59 bắn rơi B-52 tại chỗ được báo về Sở chỉ huy Quân chủng. Qua “đường dây nóng”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã biểu dương cán bộ, chiến sĩ Đoàn Phòng không Hà Nội, đặc biệt là bộ đội tên lửa đánh giỏi, lập công xuất sắc. Đây thật sự là niềm cổ vũ lớn lao đối với quân và dân Thủ đô Hà Nội đồng thời củng cố lòng tin về cách đánh B-52 đối với toàn quân.
Bảo đảm đạn tên lửa cho chiến dịch 12 ngày đêm

Cách đây vài năm khi Trung tướng Lương Hữu Sắt còn sống tôi may mắn được gặp ông. Lúc ấy, dẫu đã ở tuổi “xưa nay hiếm” nhưng nhắc về một thời trận mạc, giọng ông như sang sảng hơn. Ông kể: “Ngày ấy tôi vinh dự được cấp trên giao nhiệm vụ cùng với đội ngũ cán bộ Cục kỹ thuật Quân chủng tổ chức bảo đảm vũ khí trang bị cho các đơn vị hỏa lực của Phòng không - Không quân đánh máy bay Mỹ, trong đó có việc bảo đảm đạn cho các đơn vị tên lửa. Đầu năm 1972, ta mở chiến dịch Trị Thiên trên đã lệnh cho Cục Kỹ thuật chuyển 700 quả đạn vào chiến trường. Thế nhưng do đường xa hiểm trở, địch lại đánh phá rất ác liệt nên ròng rã suốt 4 tháng trời mới chỉ chuyển được 400 quả đạn. Tháng 4/1972, đế quốc Mỹ ném bom ra miền Bắc, việc vận chuyển đạn phải ngừng lại. Trước tình hình đạn tên lửa ở miền Bắc lúc ấy khá khó khăn, Cục Kỹ thuật phải tính toán phục hồi 300 quả đạn hỏng đang nằm ở kho Sóc Sơn (Quảng Ninh) để cấp phát cho các đơn vị. Tháng 8/1972, số đạn Liên Xô hỗ trợ cho ta mới đến ga Đồng Đăng. Quân chủng giao cho Cục Kỹ thuật lập trạm tiếp nhận ở Lạng Sơn”.

be-phong-ten-lua-cua-tieu-doan-59-trung-doan-261-da-ban-roi-chiec-b-52-dau-tien.jpg
Bệ phóng tên lửa của Tiểu đoàn 59, Trung đoàn 261 đã bắn rơi chiếc B-52 đầu tiên.

Tuy nhiên, để số đạn tên lửa kia về được mỗi trận địa, ông cùng đồng đội phải sử dụng xe chuyên dụng vận chuyển những thùng đựng đạn đến nơi cất giấu an toàn cách đó vài chục cây số, mà phải di chuyển trong đêm để tránh con mắt cú vọ của kẻ thù. Cứ ròng rã tuần tự như thế, đến tháng 11/1972, 1.000 quả đạn tên lửa đã được chuyển an toàn từ nước bạn về Việt Nam.

“Khi ta bước vào chiến dịch 12 ngày đêm, các đơn vị tên lửa trên miền Bắc cũng có một số đạn dự trữ, nhưng không đáng kể. Để phục vụ cho các trận địa tên lửa của Hà Nội và thành phố Hải Phòng, có hai tiểu đoàn, hai dây chuyền sản xuất đạn. Họ được bổ sung thêm quân liên tục thay nhau sản xuất cả ngày lẫn đêm để kịp có đạn cho bộ đội chiến đấu. Tuy nhiên, mới chỉ qua hai đêm đầu tiên của chiến dịch, nguy cơ thiếu đạn tên lửa đã xảy ra. Ngay cả khi Bộ tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân chủ trương dành tên lửa chỉ đánh B-52 thì hầu như đêm nào cũng có những tiểu đoàn phải đánh đến quả đạn cuối cùng. Để khắc phục tình trạng thiếu đạn tên lửa, Tư lệnh Quân chủng trực tiếp giao nhiệm vụ cho tôi phải chỉ đạo tìm phương án tháo gỡ. Lúc đó ta có Tiểu đoàn kỹ thuật 95 đang sản xuất đạn phía bắc sông Hồng và Tiểu đoàn 80 sản xuất đạn ở Phùng. Tôi đề nghị điều tiểu đoàn kỹ thuật của Trung đoàn 274 tăng cường cho dây chuyền sản xuất tên lửa của Tiểu đoàn 80; điều đội lắp ráp đạn của xưởng A31 xuống tăng cường tiếp cho Tiểu đoàn 80. Với khẩu hiệu “Tất cả cho chiến đấu!”, “Tất cả cho sản xuất đạn tên lửa”, cả guồng máy lắp ráp đạn tên lửa được vận hành hết công suất. Sản lượng tăng gấp đôi. Thêm vào đó, trước đây ta bố trí các bãi lắp ráp đạn tên lửa ở xa nhau là để giảm tổn thất nếu bị Mỹ ném bom, nay tốc độ lắp ráp này không thể nào đáp ứng nổi. Phải cải tiến quy trình, thao tác, để làm sao trong một ngày đêm có thể cung cấp được một số lượng đạn tên lửa nhiều hơn. Qua nhiều ngày đêm cùng anh em trong đơn vị tìm tòi, Tiểu đoàn trưởng kỹ thuật Dương Quảng Châu đã đề ra sáng kiến mới: Nạp nhiên liệu sẵn, lắp ráp đạn ngay trên xe kéo đạn và hợp lý hóa một số động tác kỹ thuật, vì thế mà năng suất lắp ráp đạn trong một ngày đêm tăng lên gấp đôi. Cục Hậu cần Quân chủng còn cho mở kho, xuất đường, sữa, thịt hộp, lương khô... vốn là tiêu chuẩn dành riêng cho cán bộ, chiến sĩ đi B để bồi bổ sức khỏe cho các anh em các tiểu đoàn kỹ thuật. Cả những viên thuốc làm dịu thần kinh, chống cơn buồn ngủ cũng được gửi đến tận tay chiến sĩ. Nhờ những biện pháp tích cực nói trên, tình trạng lắp ráp đạn không theo kịp yêu cầu chiến đấu đã cơ bản được giải quyết. Khi địch đưa B-52 ồ ạt vào ném bom Hà Nội, ta đã có đủ cơ số đạn tên lửa để nghênh tiếp chúng. Điển hình là đêm 26/12, địch sử dụng 105 lần chiếc B-52 đánh liên tục, tập trung vào nhiều mục tiêu quan trọng ở Hà Nội, Hải Phòng và Thái Nguyên; có 8 máy bay B-52 bị lưới lửa phòng không của ta bắn hạ”, Trung tướng Lương Hữu Sắt kể.

81 máy bay Mỹ bị bắn rơi, trong đó có 34 máy bay B-52 là con số thật ấn tượng, làm nức lòng quân dân cả nước khi nói về chiến thắng 12 ngày đêm tháng Chạp năm 1972. Trong chiến công chung ấy, có một phần đóng góp quan trọng của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ ngành Kỹ thuật Phòng không - Không quân. Họ đã thể hiện rõ nét tính chủ động, sáng tạo, tự lực, tự cường, không quản ngày đêm gian nan, vất vả để lắp ráp và vận chuyển đủ cơ số đạn tên lửa cho các trận địa trút lửa xuống đầu thù. Với Trung tướng Lương Hữu Sắt, đó là một chiến công thầm lặng mà chứa đựng rất nhiều ý nghĩa.

Bài liên quan
  • Khai mạc trưng bày “Hà Nội, ký ức 12 ngày đêm Điện Biên Phủ trên không”
    Hướng tới Kỷ niệm 50 năm Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” (12/1972 - 12/2022), sáng 5/12, Trung tâm Lưu trữ lịch sử TP Hà Nội (Chi cục VTLT Hà Nội) phối hợp Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục VTLT Nhà nước) tổ chức trưng bày “Hà Nội, ký ức 12 ngày đêm Điện Biên Phủ trên không”.
(0) Bình luận
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Chính phủ thông qua Đề án điều chỉnh địa giới hành chính giữa Hà Nội và Phú Thọ
    Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ngày 6/11 đã ký ban hành Nghị quyết số 351/NQ-CP về hồ sơ Đề án điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ.
  • Thượng tôn hiến pháp và pháp luật - Động lực kiến tạo phát triển đất nước
    GS. TS Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có bài viết quan trọng nhân Ngày Pháp luật Việt Nam (9/11). Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu bài viết của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.
  • VIETBABY HANOI 2026 thu hút hơn 23.000 lượt khách tham quan
    Triển lãm Quốc tế Sản phẩm và Dịch vụ dành cho Mẹ bầu, Mẹ và Trẻ em – VIETBABY HANOI 2026 đã khép lại sau bốn ngày diễn ra từ 15-18/10/2026 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Đông Anh, Hà Nội, thu hút hơn 23.000 lượt khách tham quan.Với quy mô 350 gian hàng và hơn 400 thương hiệu đến từ 15 quốc gia, triển lãm tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những sự kiện nổi bật của ngành hàng Mẹ & Bé tại Việt Nam.
  • Ninh Bình thành lập khu bảo tồn loài - sinh cảnh voọc mông trắng Kim Bảng
    Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri), hay còn gọi Voọc quần đùi trắng, là loài linh trưởng đặc hữu duy nhất chỉ có tại Việt Nam.
  • AgroViet 2026 tại Hà Nội: Kết nối giao thương, thúc đẩy nông nghiệp xanh
    Với quy mô 250 gian hàng tiêu chuẩn, quy tụ doanh nghiệp từ 25 tỉnh, thành phố cùng gần 100 gian hàng quốc tế, Hội chợ triển lãm nông nghiệp quốc tế lần thứ 26 (AgroViet 2026) dự kiến mang đến nhiều hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại và giới thiệu công nghệ mới.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
“Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” và những ký ức không quên
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO