Bà ngoại em vẫn chưa già / Chiửu chiửu bà cườ¡i xe ga ra đường/ Mắt bà vẫn rất tinh tường/ Tóc nhuộm ánh tím soi gương mỗi ngà y.... Đó là những câu thơ đang gây xôn xao cộng đồng mạng những ngà y gần đây khi thực tế, học sinh ngay từ bậc tiểu học đã được mặc định theo văn mẫu: đã là ông bà thì tóc phải trắng như cước, da đồi mồi, bước đi chậm chạp, tả dòng sông thì phải trong là nh, cánh đồng phải thẳng cánh cò bay...
Rập khuôn hay... giả dối?
Không ít phụ huynh tiểu học chia sẻ, sau một thời gian để con tự đánh vật với những bà i văn ngô nghê đã bị cô giáo nhắc nhở rất thật rằng: Các con ở lứa tuổi nà y chưa thể tự là m được một bà i văn ngắn, mà phụ huynh phải hướng dẫn chi tiết cho các con theo đúng... chương trình, gợi ý trong sách giáo khoa. Và đương nhiên như vậy thì không thể tránh... văn mẫu.
Một phụ huynh buồn rầu, cô giáo ra đử văn tả vử dòng sông quê hương. Con trai anh đã tả con sông Kim Ngưu ngay gần nhà với những câu như Dòng sông trong xanh, nước chảy lững lử, rồi vắt ngang như một dải lụa...; trong khi đó, con sông nà y luôn đứng đầu trong những dòng sông bị ô nhiễm của Hà Nội, nước đen ngòm, luôn bốc mùi khó chịu. Anh có góp ý thì cậu con trai hồn nhiên: Cô nói tả dòng sông thì phải như vậy mới hay!.
Một phụ huynh có con học lớp 2 thì bức xúc kể rằng, đử bà i cô đưa ra là tả ông hoặc bà em. Con trai chị đã tả bà ngoại với những câu từ: tóc bà bạc phơ, dáng đi chậm chạp, ánh mắt hiửn từ. Trong khi bà ngoại mới ngoà i 50 tuổi, tóc còn đen, và bà vẫn chưa có dấu hiệu của tuổi già như lời cô nói; thậm chí bà tự lái xe Mẹc đi là m, đi chơi, đi shopping, đi du lịch, đi khiêu vũ..., vị phụ huynh nà y cho biết.
Một học sinh khác tả vử ông nội rất thật như người ông béo, lùn, da ông ngăm đen, đầu ông bị hói vì tóc đã rụng nhiửu. Thế nhưng, cháu được 5 điểm với lời phê lạnh lùng của cô rằng tả vử ông ngây ngô quá.
Một bà mẹ có con học lớp 5 cũng giật mình khi đọc bà i văn con tả bố hoà n toà n xa lạ với bố thật. Khi yêu cầu cháu viết lại một bà i văn khác chân thật hơn thì cháu nói rằng: Cô giáo bảo tả như thế mới hay và cả lớp con tả bố như thế, tả thật cô không cho điểm cao. Chị cho rằng với cách dạy như vậy, chính ngà nh Giáo dục đang dạy các cháu cách nói dối.
Nhiửu phụ huynh đã rất bức xúc trước thực tế học sinh bây giử tả văn rập theo khuôn mẫu, như kiểu tả dòng sông thì phải trong mát, cánh đồng thì bát ngát, lúa trổ đòng đòng, ông bà thì tóc phải bạc phơ, dáng đi chậm chạp. Còn khuôn mẫu để tả con vật là phải so sánh đầu, tai, mũi, đuôi giống cái gì, to bằng gì. Chính vì thế nên có chuyện một học sinh lớp 3 khi tả con lợn đã dũng cảm ví von: Đầu con lợn to bằng đầu bố em, mũi con lợn bẹp gí như mũi bố em, tai con lợn to bằng tai bố em... Và đuôi con lợn giống em vì bố nói em là cái đuôi của bố.
Ngay trong chương trình là m văn lớp ba học vử viết thư cho bạn để là m quen, bao giử cũng là kết thúc bằng câu: Thôi thư mình viết đã dà i, mình xin dừng bút ở đây mặc dù cả thư được và i dòng ngắn ngủn, sáo rỗng. Chưa kể, bà i văn đúng chuẩn mẫu đến cuối mỗi bà i phải nói lên cảm nghĩ của mình: xin hứa sẽ chăm ngoan, học giửi để vui lòng.... Thế nên mới có chuyện bi hà i: sau khi tả xong con bò, một HS lớp 4 đã hà o hứng kết luận: Em xin hứa sẽ học tập theo... con bò để ngà y cà ng học giửi và chăm ngoan hơn.
Hà ng loạt người giửi mà không... giửi
Trước mỗi kì kiểm tra, học thuộc lòng các bà i văn mẫu để là m bà i thi là tình trạng phổ biến ở các trường từ tiểu học đến THPT hiện nay. Mọi thứ đửu có khuôn nên học sinh cứ thế áp và o và sẽ đạt thà nh tích như mong muốn của giáo viên, nhà trường. Thế nên mới có chuyện lớp nà o cũng đa số là học sinh giửi. Thế nhưng, cảm xúc thật của các em, tất cả những gì ngây ngô, trong trẻo nhất đã bị thui chột ngay từ những năm tháng đầu đời ...
Nhóm nghiên cứu báo cáo tại hội thảo văn học quốc gia mới đây đã tìm ra câu trả lời sau khi khảo sát 3.085 bà i văn của học sinh 15 trường (THCS, THPT của trường chuyên, dân lập, trên địa bà n nông thôn và thà nh phố) có đến 75% số bà i văn ở bậc THPT, 58,1% số bà i ở bậc THCS đạt điểm khá, giửi. Như vậy, dù chối bử môn văn nhưng điểm thi của các em lại không bi quan chút nà o chính bởi cách chấm điểm theo ý và ... văn mẫu.
Nhà giáo Dương Phương Hồng (Trường THPT Lê Trực - Kiên Giang) đã chỉ ra: Trên thị trường sách có quá nhiửu sách học tốt môn ngữ văn, trả lời sẵn các câu hửi trong phần hướng dẫn học bà i của SGK. Khi được hửi, các em trả lời đúng y xì trong sách hướng dẫn. Lớp có 40 em thì có 40 câu trả lời giống nhau.
Không chỉ ở bậc tiểu học mà tới thi đại học (ĐH) cũng thuộc lòng văn mẫu. Năm 2006 dư luận đã bất ngử vử bà i văn dự thi và o ĐH Đà Nẵng được điểm 10. Khi bà i văn được đưa lên phương tiện truyửn thông thì bí quyết học giửi môn văn của thí sinh nà y đã bị phát hiện giống hệt bà i văn mẫu in trong cuốn Kiến thức cơ bản văn học 12. Hội đồng tuyển sinh đã bị đặt trong tình thế tiến thoái lườ¡ng nan, nhận định thí sinh nà y không có lỗi, không vi phạm quy chế tuyển sinh nên vẫn phải công nhận điểm cho thí sinh.
à”ng Trần Phò - giáo viên văn (TP.HCM) nói rằng: Tôi không trách học sinh là m bà i giống y trong sách. Điửu tôi bức xúc là cách ra đử thi và chấm thi bao năm nay vẫn như cũ. Đó là cách đánh giá đầy mâu thuẫn và nguy hiểm. Nó đẻ ra hà ng loạt người giửi mà không giửi và ngược lại.
Nhà giáo Nguyễn Hà (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM) thì chỉ ra một bất cập: Với đáp án chi ly, chính xác từ 15 - 20 cột điểm, người thầy thà nh những thợ chấm, máy chấm vô hồn. Thầy không chỉ ngán ngẩm vì đọc quá nhiửu bà i na ná nhau rút ra từ bộ đử, sách văn mẫu, mà còn vật vã với những phép cộng, phép chia tới hai số lẻ, thì còn đâu hứng thú hay chấm với con mắt xanh...
![[Podcast] Truyện ngắn: Bóng làng nơi đáy ao (Kỳ 1)](https://nhn.1cdn.vn/thumbs/540x360/2026/05/07/podcast-doc-truyen-dem-khuya-2-.png "[Podcast] Truyện ngắn: Bóng làng nơi đáy ao (Kỳ 1)")
.png "Nhìn lại diện mạo văn học thiếu nhi hôm nay")