Sân khấu - Điện ảnh

Đạo diễn Đặng Nhật Minh và tình yêu Hà Nội

Ths. Hoàng Dạ Vũ • 20/02/2024 07:43

Đạo diễn - NSND Đặng Nhật Minh luôn được nhắc đến như một trong những tên tuổi hàng đầu của điện ảnh Việt Nam. Tuy xuất thân trong một gia đình không có truyền thống nghệ thuật (cha ông là Giáo sư - bác sĩ Đặng Văn Ngữ), lại không qua trường lớp đào tạo chính quy, nhưng ông đã nỗ lực tự tìm tòi sáng tạo, tìm ra con đường riêng dẫn tới thành công trong địa hạt điện ảnh.

nsnd-dang-nhat-minh-24-14-54-13.jpg
Ảnh: Nguồn Báo Nông nghiệp

Trong cuốn “Hồi ký điện ảnh”, Đặng Nhật Minh chia sẻ: “Tôi đến với điện ảnh bắt đầu bằng một sự tình cờ, rồi tiếp theo là một chuỗi những sự tình cờ”. Những sự tình cờ may mắn ấy đã đưa đến cho ông các cơ hội để làm phim, rồi trở thành đạo diễn phim truyện. Nhưng để đạt được thành tựu đáng nể của một đạo diễn “có tầm cỡ quốc tế” thì Đặng Nhật Minh đã phải cống hiến hết tài năng, tâm sức của mình để làm nên những tác phẩm điện ảnh xuất sắc.
Các sáng tác của Đặng Nhật Minh không chỉ cho chúng ta thấy những vấn đề xã hội được phản ánh, mà đằng sau đó là thái độ, là quá trình phát triển tư tưởng của chính tác giả. Đặng Nhật Minh luôn theo sát, gắn chặt với những vấn đề thời sự, xã hội trong từng giai đoạn lịch sử của dân tộc. Vì thế, những chuyển biến của đất nước, của thời đại luôn được ông nắm bắt và phản ánh kịp thời, thậm chí là có tính cảnh báo, đi trước. Không kể hai bộ phim đầu tiên làm theo kịch bản của người khác, bắt đầu từ điểm mốc 1982 với phim “Thị xã trong tầm tay”, ông đã tìm cho mình “một cách tồn tại trong điện ảnh”: “Tôi chỉ làm những phim do tôi tự viết lấy kịch bản, nói về những điều mà tôi quan tâm, mà tôi rung động”. Chính vì đặc điểm đó, có thể thấy các tác phẩm của Đặng Nhật Minh đã phản ánh một cách chính xác và rõ rệt nhất những suy nghĩ, cảm nhận của ông trước cuộc đời - hay nói cách khác là “thế giới quan” của người nghệ sĩ.

Qua những bộ phim đầy trăn trở như “Bao giờ cho đến tháng Mười”, “Cô gái trên sông”, “Thương nhớ đồng quê”, “Trở về”, “Mùa ổi”, “Hà Nội mùa đông năm 46”, “Đừng đốt”…, đạo diễn Đặng Nhật Minh đã nhìn thấy và phản ánh trong tác phẩm của mình những vấn đề còn ẩn giấu trong cuộc sống đời thường như việc đánh mất giá trị đạo đức, nhân cách; sự phai nhạt của lương tâm và tình người; nỗi bất công, thua thiệt của những con người nhỏ bé trong xã hội thời kinh tế thị trường... Những bộ phim giản dị, kể về những con người bình thường nhưng lại đề cập tới những vấn đề không nhỏ, có tầm khái quát lớn và tính cảnh báo, thức tỉnh sâu sắc. Mỗi tác phẩm của ông - dù làm về đề tài đương đại hay lịch sử, đều hàm chứa một lời nhắn nhủ tha thiết tới con người trong xã hội ngày nay, “là một lời tuyên ngôn của người nghệ sĩ trước cuộc đời”.

Đặng Nhật Minh không chỉ là một nhà tư tưởng của thời đại mình, mà còn là một nghệ sĩ không ngừng tìm tòi sáng tạo trong cách thể hiện nghệ thuật. Trong những bộ phim làm vào giai đoạn Đổi mới, ông đã hình thành nên một phong cách đặc trưng, nhất quán. Phong cách được toát lên qua cái chất của người đạo diễn, qua phương pháp thể hiện (cách kết cấu kịch bản, dàn cảnh...) và tập hợp các thủ pháp nghệ thuật gắn với những vấn đề mà tác giả đi vào.

Đặng Nhật Minh thường không lộ bàn tay đạo diễn trong phim mà hay ẩn đi, để người xem tự hiểu bằng những gợi mở khéo léo của mình. Phim của ông ẩn chứa nhiều suy tưởng, gợi lên cảm xúc và liên tưởng cho người xem bằng những hình ảnh và tình tiết tưởng như ngẫu hứng nhưng lại được tính toán, cài đặt cẩn thận. Kết cấu kịch bản trong các phim như “Trở về”, “Thương nhớ đồng quê”, “Mùa ổi”... có vẻ tự do, cách tung sự kiện không theo logic cuộc sống mà “tùy hứng” theo ý đồ biểu đạt của tác giả. Các nhân vật trong những phim đó dường như cũng không gắn với nhau theo một đường dây cốt truyện chặt chẽ. Nhưng tất cả những điều đó, chính là cách dẫn dắt tự nhiên, ngọt ngào của đạo diễn, đưa người xem vào câu chuyện bằng cảm xúc, bằng những sợi dây tình cảm vô hình giữa các nhân vật trong phim.

Bộ phim “Hoa nhài” được đạo diễn Đặng Nhật Minh coi là tác phẩm tâm huyết lúc cuối đời của ông. Vị đạo diễn gạo cội đã hơn 80 tuổi, mắt đã mờ, chân đã chậm nhưng vẫn đam mê với từng khuôn hình, từng góc máy. Như nhiều bộ phim trước đó của ông, bộ phim này vẫn mang phong cách dung dị, không tập trung vào những yếu tố kịch tính, hấp dẫn mà đi sâu vào mối quan hệ giữa các nhân vật. Đạo diễn đã chủ đích lựa chọn phong cách tối giản mà ông thừa nhận là học hỏi theo cách của điện ảnh Iran.

13f0e5eb7684a0daf995.jpg

“Hoa nhài” được đạo diễn Đặng Nhật Minh viết kịch bản chuyển thể từ truyện ngắn của chính ông. Lấy cảm hứng từ câu ca dao quen thuộc “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”, đạo diễn đã dành tình yêu trân trọng cho mảnh đất Thủ đô với những con người bình dị mà mang vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, hướng thiện. Xoay quanh hai nhân vật chính là cậu bé đánh giày và ông thợ cắt tóc, bộ phim dẫn dắt người xem bằng cảm xúc với những chi tiết đời thường, có thể bắt gặp đâu đó hằng ngày ở Hà Nội. Đạo diễn Đặng Nhật Minh chia sẻ: “Tôi đã sống ở Hà Nội hơn 60 năm và những gì trên phim là những quan sát hằng ngày của tôi, do đó bộ phim rất giản dị, đời thường không có gì ngoài tình người. Trong con người Hà Nội bây giờ vẫn còn cái chất “hoa nhài”.
Có thể cảm nhận rõ cái nhìn hồn hậu, nhân văn của tác giả về những con người Hà Nội - “những người lao động từ các nơi đổ về Hà Nội, sinh sống và lập nghiệp nơi đây” tạo nên bức tranh chân thực và ấm áp, dù đây đó vẫn còn những hiện tượng tiêu cực. Đạo diễn Đặng Nhật Minh khẳng định: “Tôi luôn luôn quan niệm làm phim là để khẳng định cái đẹp. Có nói đến mặt tiêu cực là để tôn lên mặt tích cực, đặc biệt là tính nhân ái, tôi rất quan tâm. Trong phim của tôi ít có nhân vật ác, phần nhiều là những người thiện, những người trong sáng cao thượng”.

Trong sự nghiệp điện ảnh với hơn mười bộ phim truyện dài của mình, đạo diễn - NSND Đặng Nhật Minh dành khá nhiều tình cảm và sự quan tâm cho Thủ đô Hà Nội. Từ bộ phim “Hà Nội mùa đông năm 46” (1997) khắc họa chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng quân dân Thủ đô trong thời khắc lịch sử “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, rồi phim “Mùa ổi” với những con người thuần khiết, tượng trưng cho cái thiện, bản năng thiện; đến phim “Đừng đốt” về liệt sĩ - bác sĩ Đặng Thùy Trâm, người con gái Hà Nội gốc dịu dàng, vị tha, kiên cường… Trong dòng chảy sáng tác ấy, bộ phim “Hoa nhài” lắng đọng những tình cảm thân thương, trân trọng của vị đạo diễn tài hoa dành tặng cho mảnh đất ông đã gắn bó gần cả cuộc đời, gửi gắm niềm tin tưởng vào nét đẹp tâm hồn của con người Hà Nội.

Năm 2023, đạo diễn Đặng Nhật Minh vinh dự được trao Giải thưởng Lớn - Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội. Đây là phần thưởng xứng đáng cho những cống hiến và cả tình yêu với Hà Nội mà ông đã chuyển tải qua những tác phẩm điện ảnh và văn học thấm đẫm giá trị lịch sử, nhân văn./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • NSND Trung Hiếu: “Nhà hát Kịch Hà Nội tiến tới là điểm sáng về công nghiệp văn hóa Thủ đô”
    Trao đổi về chương trình “Thời khắc” vừa ra mắt tại Rạp Công Nhân (Hà Nội), NSND Trung Hiếu – Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội cho biết: “Sau khi được sửa chữa, nâng cấp, Nhà hát Kịch Hà Nội sẽ diễn khoảng 500 suất mỗi năm. Chương trình Thời khắc là sự kiện mở đầu của Nhà hát Kịch Hà Nội, sau đó đơn vị sẽ thực hiện nhiều sự kiện khác, đưa Nhà hát Kịch Hà Nội (số 42 Tràng Tiền) thành một điểm sáng của văn hóa Hà Nội”.
  • Tổng kết phim về Tình báo CAND - “Tận hiến”
    Chiều 3/7, tại Hà Nội, Cục Truyền thông CAND tổ chức gặp mặt tổng kết phim “Tận hiến”, khép lại hành trình hơn hai năm thực hiện tác phẩm điện ảnh giàu cảm xúc về lực lượng tình báo CAND Việt Nam.
  • "Gặp nhau cuối năm" tái xuất với tiểu phẩm "Hái hoa dân chủ"
    Chương trình “Gặp nhau cuối năm” (Táo Quân) sẽ tái xuất và là một trong những điểm nhấn đặc biệt của VTV3 trong dịp kỷ niệm 30 năm ngày phát sóng đầu tiên.
  • “Bàn tiệc” chương trình nghệ thuật trên sóng truyền hình dịp Tết Bính Ngọ
    Trong dịp Tết Bính Ngọ 2026, Đài truyền hình Việt Nam (VTV) thực hiện và phát sóng nhiều chương trình nghệ thuật trên các kênh sóng. Tiêu biểu phải kể đến chương trình “Đón Tết cùng VTV - Bay giữa cánh đồng xuân”, “Gala Cười 2026” và “Tết rộn ràng khắp nơi 2026 - Theo bước mùa xuân”.
  • “Chào năm mới 2026 - Bản giao hưởng Việt Nam” bữa tiệc nghệ thuật chào năm mới
    “Chào năm mới 2026 - Bản giao hưởng Việt Nam” diễn ra lúc 20h10 ngày 1/1/2026 trên kênh VTV1 sẽ mang đến bức tranh nghệ thuật giàu cảm hứng, kết nối những câu chuyện sáng tạo, nhân văn và khát vọng phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
  • Kể chuyện âm nhạc bằng điện ảnh
    Ánh đèn rạp chiếu thay thế ánh sáng sân khấu, từng khung hình tái hiện những khoảnh khắc thăng hoa của các ca sĩ, phim hòa nhạc không chỉ lưu giữ ký ức, mà còn kiến tạo một không gian thưởng thức âm nhạc hoàn toàn mới. Đây cũng là minh chứng cho sự chuyển dịch từ thưởng thức biểu diễn truyền thống sang trải nghiệm điện ảnh cộng hưởng âm nhạc.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Đạo diễn Đặng Nhật Minh và tình yêu Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO