Cự Đà  - làng cổ cần được bảo tồn

Hồn quê nơi là ng cổ ven sông

Cự Đà  thuộc xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, Hà  Nội nằm nép mình bên dòng sông Nhuệ hiửn hòa. Là  một trong những là ng cổ của vùng đồng bằng bắc bộ, ra đời khá sớm cách đây khoảng tám, chín trăm năm, từ khi thà nh lập, là ng đã có 5 dòng họ chính: họ Trịnh, họ Vũ, họ Аinh, họ Vương, và  họ Nguyễn. Nổi tiếng với nghử là m miến và  là m tương, người dân Cự Đà  còn tự hà o với truyửn thống quê hương, và  với những ngôi nhà  cổ có từ hà ng trăm năm nay.

Với quy hoạch theo kiểu xương cá, nhất cận thị, nhị cận giang câu ca dao xưa khá đúng với Cự Аà . Trong giai đoạn giữa thế kỷ 20, đời sống kinh tế của là ng Cự Đà  cũng khá phát triển. Năm 1929, Cự Đà  là  thôn đầu tiên ở tỉnh Hà  Tây (cũ) đã có điện thắp sáng, rồi nhà  nhà  trong là ng đửu được đánh số như những ngôi nhà  trên phố lớn.

Một ngôi nhà  cổ ở Cự Аà 

Ngoà i nghử truyửn thống là  là m tương và  là m miến, trong giai đoạn hưng thịnh từ những năm 1945; 1950 đã phát triển thêm nghử dệt. Аó là  lúc thực dân Pháp xâm lược nên người dân có những mối quan hệ giao lưu buôn bán, trao đổi hà ng hóa. Аiển hình là  dệt Cự Doanh, một trong những nhà  tư sản lớn ở Hà  Nội lúc bây giử.

Phải nói thêm một chút, những người dân Cự Đà  khi xa quê đi là m ăn tại các tỉnh, thà nh thường mang theo các biển hiệu của nhà  mình là m thương hiệu của dân Cự Аà , muốn hướng vử cội nguồn quê hương nên thường lấy chữ Cự đứng đầu như Cự Doanh, Cự Phát, Cự Аạt , Cự Nguyên...

Những người Cự Đà  tha hương đi buôn bán là m ăn ở nơi khác, trở thà nh những người già u, có của ăn của để nên họ bắt đầu trở vử kiến thiết nhà  cử­a xây dựng quê hương. Những kiểu nhà  sang trọng nhất thời đó ở đâu có thì người Cự Đà  có máu mặt đửu mang vử xây ở là ng.

Ở là ng còn một số kiến trúc khá đặc biệt, một cột cử được xây dựng năm 1929, một cái bệ đá thử thiên địa nhưng thực chất đó là  hình thức tế đà n xã tắc... Аó là  những giá trị văn hóa được truyửn từ đời nà y qua đời khác để lại cho người dân Cự Аà . Các nhà  văn hóa, các đoà n khảo sát cũng vử nghiên cứu và  đánh giá những công trình kiến trúc cổ trong là ng.

Công nhận là ng cổ, những bước đi chập chững?

So với thời kì những năm 80 trở vử trứơc, hiện nay do nhu cầu sử­ dụng nên trong là ng chỉ còn khoảng 1/4 ngôi nhà  không bị sử­a chữa nhiửu và  hầu như vẫn còn nguyên trạng, nghĩa là  chiếm 50/300 tổng số nhà .

à”ng Nguyễn Văn Tuất cho biết: Ngôi nhà  tôi ở từ đời các cụ để lại đến giử cũng ngót trăm năm, năm rồi nhà  tôi mới sử­a tấm trần còn lại mọi thứ khác gần như còn nguyên vẹn.

Người dân ở đây đã quá quen thuộc với việc hầu như tuần nà o cũng có các nhà  nghiên cứu hay khách tham quan, thỉnh thoảng còn có  đoà n đến là m phim. Nhưng với họ chỉ là  sự tò mò ban đầu theo kiểu khách đến chơi nhࠝ chứ chưa định hình rõ rà ng đựợc những giá trị tiửm ẩn trong chính những ngôi nhà  của mình.

Аược biết, UBND xã Cự Khê cũng có những bước đi để cho là ng cổ Cự Đà  dần được công nhận là  là ng cổ nhưng hiện tại công việc nà y vẫn  có vẻ "dậm chân tại chỗ nên vì thế cũng gây khó khăn cho việc quản lý nhà .

Cổng một ngôi nhà  đã được gia chủ đầu tư trùng tu

Với những biện pháp tích cực mang tính tuyên truyửn, vận động người dân giữ lại những kiến trúc nhà  cổ, nên khoảng từ 5 đến 7 năm trở lại đây hầu như không có ngôi nhà  nà o bị phá hay hay dỡ bử.

Giả thiết rằng nếu chỉ trông chử và o việc vận động và  tuyên truyửn suông mà  không có sự đầu tư để người dân ý thức hơn trong việc giữ gìn nhà  cổ thì câu hửi đặt ra rằng trong tương lai gần, còn đựơc bao nhiêu ngôi nhà  cổ có thể trụ lại khi có dấu hiệu tà n phá của thời gian và  xu thế thị trường?

à”ng Vũ Văn Bằng, Trưởng ban văn hoá xã Cự Khê cho biết: Trong khoảng 7, 8 năm trở lại không có nhà  nà o bị dỡ bử đó là  thắng lợi bước đầu, mong rằng với sự quan tâm của các cấp, các ban ngà nh chúng tôi sẽ cố gắng giữ nguyên trạng nhà  để có những quy hoạch khoanh vùng, có hướng đi mới cho nhà  cổ Cự Đà  .

Nhà  cổ, là ng cổ, phố cổ...tất cả những thứ cổ xưa đó gợi cho chúng ta nhớ vử cội nguồn dân tộc, những giá trị văn hoá đó cần đựoc phát huy và  bảo tồn, đó không phải là  nhiệm vụ của riêng ai.