Chụp ảnh Tết thời bao cấp

Ảnh Tết gia đình xưa (khoảng 1960). Nguồn: Hiệu ảnh Quốc Tế.

Lưu Xuân qua ống kính

Nhiửu gia đình Hà  Nội có thói quen dạo giao thừa. Đ‚n mặc đẹp hay không còn tùy điửu kiện - vì thời bao cấp vải lụa ít, lại qua phân phối- nhưng phải sao cho thanh lịch. Họ thường dẫn cả nhà  tới đửn Ngọc Sơn, chùa Trấn Quốc... và  đi chụp ảnh.

Thời đó chụp được bức ảnh không hử dễ, cũng không có tâm lý cẩu thả. Chụp ảnh ngà y Tết cà ng phải nghiêm chỉnh, thể hiện mình là  con người phong nh㝠- bác Thiện, tay máy kử³ cựu gốc là ng ảnh Lai Xá của hiệu Quốc Tế nhấn mạnh.

Ghi tên, xếp hà ng. Tới lượt thì bình tĩnh kính trên nhường dưới, đứng ngồi ngay ngắn theo hướng dẫn của người chụp. Những bức ảnh như thế được phóng lên, treo tại chỗ trang trọng trong nhࠝ- chị Thu, con gái bác Thiện, cũng thợ Quốc Tế nối nghiệp cha, góp lời.

Thập niên bốn năm sáu mươi thế kỷ trước, số hiệu ảnh mới ra lò nhiửu khó đếm hết. Những Thiện Ký (Hà ng Аiếu), Quang Trung (Hà ng Bông), Kim Lai (Аinh Tiên Hoà ng), Hoà ng Hải (Hà ng Bà i), Tam Anh (Hà ng Gai)... đửu của tư nhân. Từ công tư hợp doanh như Quốc Tế tới các hợp tác xã có nhiửu địa điểm nhưng trụ sở chính vẫn loanh quanh Hồ Gươm như Phương Аông (Hà ng Khay), Nắng Xuân (Hà ng Bà i)...

Nhiửu là  thế mà  dịp Tết phục vụ nhân dân còn không xuể. Cánh thợ chúng tôi chia hai kíp trực sáng chiửu. Trực giao thừa thì nghỉ mùng 1, nhưng dễ phải tăng ca. Nói chung, anh trực tiếp đứng chụp hiếm khi được ăn Tết, bác Thiện kể.

Sáng xuân mùng 1, mùng 2 tới lượt đám thanh niên.  Bọn anh cứ quần loe áo lông ra đường chơi xuân - ông anh Thăng quái nhà  phố Hà ng Bông ôn cố sự - Phải có tâm lý của người bấy giử. Cả xã hội cùng khó khăn, mấy ai đủ điửu kiện trưng diện. Аã trưng diện thì phải chụp pô ảnh mới bõ ăn Tết.

Tết bao cấp, ra công viên chụp ảnh. Nguồn: Internet.

Dăm bảy đường sướng khổ

Ngà y nay muốn tự sướng (selfie) hay cả nhà  cùng sướng chỉ cần nghếch Iphone là m cái lẻm. Không ưng, là m cái khác. Bấm mửi tay, đẹp mới thôi. Bởi vậy nghe chuyện và i chục năm trước cứ như cổ tích.

Máy ảnh thuộc hà ng quý hiếm. Cá nhân cà ng khó kiếm, may ra đi học nước ngoà i mang vử. Thường là  máy Kiev của Nga, Praktica của Аông Аức. Còn vớ được con Leica, Tây Аức thì quá ưu việt, đến dân thợ đứng hiệu cũng tranh già nh nhau từng cái, bác Thiện tiếp tục kể.

Bởi vậy, người ta hay và o hiệu chụp dù vất vả chẳng kém đi đong gạo mua thịt. Lắm khi gặp phiửn phức không đâu, tưởng tới lượt mình bỗng thòi ra một anh láu cá - đến sau lừa lừa xé giấy ghi tên ngoà i phòng viết mới - chiếm chỗ. Thế là  cãi nhau chẳng kiêng Tết nhất, chẳng quan tâm cái nh㝠còn hay mất.

Nay, sự phát triển của máy kử¹ thuật số, smartphone khiến lượng khách và o hiệu chụp ảnh Tết giảm hẳn. Tiệm  ảnh vắng ngơ, lòng chợt nao nao nhớ vử thời đã xa ấy.

Tất nhiên phần đông vẫn tôn trọng quy củ, thậm chí nhường lượt cho mấy gia đình nheo nhóc - bác Thiện cười vui - Một lượt mất tới mười lăm, hai mươi phút. Máy cổ thao tác chậm, ngắm người và o kính mử, hiện hình dáng chuẩn rồi mới lắp phim và o, mở ống kính bắt hình. Lúc đấy mà  ai buồn ngủ, nhỡ nhắm mắt lại thì....

Một người nhắm còn dùng kử¹ thuật nảy mắt (sử­a phim) tạm chấp nhận. Và i người nhắm, hửng cả bức hình, chỉ có cách mời khách lên chụp lại. Lúc ấy Tết đã qua từ đời tám hoánh.

Tết thường là  dịp đón người đi xa vử. Nhà  tôi cứ mùng 2 hoặc mùng 4. Hẹn một ông thợ ảnh hoặc người nà o đó có máy ảnh, chụp hộ hoặc có lấy tiửn công - họa sĩ Bùi Thanh Phương nhớ lại- Cứ y hẹn, anh em quần áo chỉnh tử từ nhà , tập trung chật kín cả khung hình.

Аông đúc hoà nh tráng thế song cũng chỉ xí được một hai kiểu vì phim hiếm lắm. Phim mốc, hửng là  chuyện cơm bữa. Chưa kể vớ phải bác a-ma-tơ. Chỉnh đốn hà ng ngũ mất khối thời gian, cười mửi mồm đến khi và o ảnh môi lại bị rung, lại nảy kiện tụng sao em mắt nhắm, chị mắt mở?.

Người ta dà nh dụm cả năm cho bản thân, con cái xúng xính một chút. Chụp một bức ảnh bằng cả ngà y lương nhưng được cái sướng. 

à”ng Đại hoà i cổ

à”ng Аại, thâm niên hai chục năm vác ống kính dạo, nhấp ngụm trà  nóng, nói: Sư phụ truyửn nghử cho tôi là  thợ dạo thời bao cấp đấy. Thỉnh thoảng có được người ta mời tới nhà  chụp nhưng cụ thích ra ngoà i công viên hơn.

Theo lý giải của ông Аại thì người thợ ảnh luôn có chất nghệ sĩ, chất ngẫu hứng. Người ta dà nh dụm cả năm cho bản thân, con cái xúng xính một chút. Chụp một bức ảnh bằng cả ngà y lương nhưng được cái sướng. Bố mẹ thì bế con, ông bà  đứng giữa. Chụp dưới gốc cây hay cạnh hồ nước chẳng hạn. Аẹp lắm.

Ảnh chụp ngoà i đẹp tự nhiên hơn trong phòng. Mỗi tội hồi ấy chưa có điện thoại, hết Tết muốn tìm bác thợ lấy ảnh nhiửu khi đi đến rạc cẳng rồi vử tay không.

Chúng tôi cũng phải tìm khách, trao ảnh mới lấy được tiửn, không có đặt cọc như ở hiệu. Giử kử¹ thuật số, in ảnh lấy ngay chứ trước phải chử và i tuần. Bử công in rồi không thấy khách đến lấy thà nh ra đầu xuân đã buồn - ông Аại gói lại câu chuyện.

Bức ảnh dưới đáy hòm

Những bức ảnh rử­a ra không thấy người đến nhận đã tiếc, chụp đẹp, trao tay rồi nhưng người trong ảnh không được xem còn đáng tiếc hơn.

Bà  Nhà i nhà  ngoà i đê Yên Phụ, gần bảy mươi tóc vẫn đen nhánh. Lúc nói chuyện, ánh mắt bà  cứ hướng vử phía bãi sông.

Hơn bốn mươi năm nay, tôi không chụp ảnh. Ngà y Tết chỉ muốn ở nhà  vì còn phải chăm ruộng. Con Lan Anh cứ cằn nhằn bà  chẳng chịu đi chơi xuân với các cháu - bà  Nhà i nói. Ruộng của bà  chỉ là  khoanh đất nhử trồng mùi. Mùi già  gần Tết ra hoa, bà  thường cắt một nhánh cắm lên bà n thử.

Аáng nhẽ là  hoa cải. Anh ấy thích hoa cải nhưng thấy nó, tôi lại buồn. Sau câu nói bà  ngồi lặng, hồi lâu mới lục cái hòm gỗ cũ, lấy dưới đáy lên một cuốn album. Album trắng gần hết, cuối cùng mới thấy gà i bức ảnh đen trắng nhòe mà u thời gian chụp đôi nam nữ trẻ trung đứng cạnh bãi cử.

Bọn tôi quen nhau trước khi anh nhập ngũ. Trong thời gian tập luyện ở thao trường, tôi có lên thăm rồi yêu nhau. Tết đấy, anh được vử phép để chuẩn bị và o Nam chiến đấu. Giao thừa bà  Nhà i mải giúp bố mẹ việc nhà . Trưa mùng 1 mới trốn ra gặp người yêu.

Bức ảnh kỷ niệm chụp ở vườn hoa. Bà  Nhà i không nhớ tên người chụp, nghe đâu là  thợ cứng của hiệu ảnh phố Hà ng Аiếu, ra đường phục vụ nhân dân. Аến hẹn bà  lấy ảnh, rồi ngóng địa chỉ từ gia đình người yêu để gử­i và o chiến trường. Ai ngử nhận tin anh hy sinh trên đường hà nh quân.

Có một mùa hoa cải/nở và ng trên bến sông/Em đang thì con gái/đợi anh chưa lấy chồng...

Bà  nhận nuôi Lan Anh - đứa cháu họ mất gia đình hồi Mử¹ đánh bom Hà  Nội (1972). Hai mẹ con tựa nhau sống tới lúc con gái lấy chồng. Bà  lại chăm cháu. Cháu cũng lớn. Bà  bán nhà  phố, mua cho con nhà  khác và  mua luôn một mảnh xóm bãi, trước trồng cải sau trồng mùi. Lan Anh nhiửu lần lăn đùng ngã ngử­a đòi mẹ vử sống chung nhưng bà  kiên quyết không.

Tôi già , sinh hoạt ẩm ương. Xa thương gần thường, ở chung dễ sinh chuyện - bà  Nhà i nói thế, mắt lại nhìn lên bà n thử không ảnh. Có lẽ cô con gái đà nh phải chấp nhận để mẹ dà nh khoảng thời gian cuối đời người cho mùa hoa cải của mình.