Bảo đảm hành lang pháp lý để ngành xuất bản “vươn mình” trong kỷ nguyên mới

Báo cáo Tổng kết thi hành Luật Xuất bản 2012 của Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, Luật này được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 4, thông qua ngày 20/11/2012, có hiệu lực thi hành từ 1/7/2013.

Sau 12 năm triển khai thi hành, các quy định của Luật Xuất bản và các văn bản quy định chi tiết đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo hành lang pháp lý khá thuận lợi cho hoạt động xuất bản có sự tăng trưởng và từng bước phát triển nhanh, mạnh cả về số lượng và chất lượng, phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị của đất nước và góp phần cải thiện, nâng cao nhu cầu đọc của nhân dân, khẳng định được vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng, là công cụ sắc bén của Đảng.

Từ năm 2012 đến nay, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành 4 Nghị quyết quan trọng có nội dung liên quan đến chiến lược phát triển của ngành xuất bản. Cụ thể, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, trong đó nhấn mạnh vai trò của sách giáo khoa, tài liệu giáo dục và các xuất bản phẩm phục vụ đổi mới giáo dục. Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9/6/2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, trong đó ngành xuất bản được định hướng là một bộ phận quan trọng của lĩnh vực văn hóa, giữ vai trò trong việc xây dựng hệ giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 “về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, trong đó có tác động lớn đến tổ chức, bộ máy của các cơ quan chủ quản và nhà xuất bản. Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, có liên quan đến chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản, khuyến khích xuất bản điện tử, ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động xuất bản và phát hành.

Việc triển khai đồng bộ 4 Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng trong lĩnh vực xuất bản đã góp phần cải tiến chất lượng nội dung và hình thức của xuất bản phẩm; thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số, phát triển xuất bản điện tử, ứng dụng các công nghệ mới trong biên tập, in ấn và phát hành; sắp xếp lại các nhà xuất bản theo hướng hiệu quả, chuyên nghiệp hơn.

Từ đó, tạo nền tảng và động lực quan trọng để ngành xuất bản phát triển theo hướng toàn diện, hiện đại, góp phần quan trọng định hình lại hướng đi, nâng cao vị thế, hiệu quả và tầm ảnh hưởng của ngành xuất bản trong đời sống xã hội và văn hóa đất nước. Đây là nền tảng vững chắc để ngành tiếp tục phát triển bền vững trong thời gian tới, phù hợp với yêu cầu đổi mới toàn diện đất nước trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cho biết, thực tiễn cũng cho thấy nhiều vấn đề đặt ra, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản 2012. Trong đó, một số quy định của Luật còn thiếu cụ thể, chưa đồng bộ với các luật có liên quan (Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Xử lý vi phạm hành chính…) dẫn đến khó khăn trong áp dụng và thực thi. Đồng thời, một số thủ tục hành chính chưa phù hợp với định hướng cải cách, chưa phát huy hiệu quả của chuyển đổi số, gây tốn kém chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết thủ tục cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cũng cho rằng, việc phân định trách nhiệm, thẩm quyền quản lý giữa trung ương và địa phương trong nhiều khâu chưa rõ, chưa phù hợp với xu hướng đẩy mạnh phân cấp, phần quyền hiện nay trong việc triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025. Một số quy định pháp luật hiện hành chưa đầy đủ, chưa rõ nội hàm để xây dựng và áp dụng chế tài xử lý vi phạm, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý sai phạm trong hoạt động xuất bản thời gian qua. Bên cạnh đó, một số vấn đề mới phát sinh chưa được quy định trong Luật hiện hành như: kinh doanh phát hành xuất bản phẩm trực tuyến, sự tham gia của các nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm, phương thức liên kết mới trong xuất bản,...

Theo Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, ngành xuất bản, in, phát hành hiện nay là một trong 12 lĩnh vực trụ cột của công nghiệp văn hóa quốc gia. Chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030, mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP quốc gia và hướng đến năm 2045 công nghiệp văn hóa đóng góp 9% GDP và thu hút 6 triệu lao động, khẳng định vị thế của Việt Nam trong khu vực và quốc tế. Để góp phần đạt được mục tiêu này, ngành xuất bản, in, phát hành cần có khung pháp lý hiện đại, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Ngoài ra, Việt Nam đã tham gia các hiệp định thương mại thế hệ mới như: CPTPP, EVFTA, RCEP… theo đó, cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật về xuất bản để bảo đảm phù hợp các cam kết quốc tế về quyền sở hữu trí tuệ, thương mại dịch vụ và tiếp cận thị trường. Từ những cơ sở trên, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cho rằng việc sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Xuất bản 2012 là cần thiết, khách quan và cấp bách nhằm bảo đảm hành lang pháp lý cho hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới.

Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản không sửa đổi, bổ sung phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Xuất bản 2012. Việc này nhằm bảo đảm sự ổn định của pháp luật về xuất bản, tiếp tục phát huy hiệu lực thi hành của các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm, đồng thời tập trung sửa đổi, hoàn thiện các quy định còn bất cập, không phù hợp và bổ sung một số quy định để đáp ứng yêu cầu mới.

Dự thảo Luật gồm 2 điều, trong đó Điều 1, sửa đổi, bổ sung 26 điều, lược bỏ 1 điều; thay thế, lược bỏ một số cụm từ tại một số điều khác trên tổng số 54 điều của Luật Xuất bản 2012. Điều 2, hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp.

Đối với 26 Điều của Luật Xuất bản 2012 được dự kiến sửa đổi, bổ sung tập trung vào 3 nhóm nội dung: (1) Các quy định về cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân quyền, phân cấp, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản; (2) Các quy định về hỗ trợ và thúc đẩy phát triển hoạt động xuất bản (4 điều); (3) Các quy định về bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu lực thực thi. Đồng thời, Dự thảo Luật dự kiến bãi bỏ 1 điều (Điều 41. Cấp giấy phép nhập khẩu xuất bản phẩm không kinh doanh trong Luật Xuất bản 2012)…/.