Nâng cao hiệu quả sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao và không gian công cộng

Đề án được triển khai trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn 2026 - 2030 và định hướng tầm nhìn đến năm 2045, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm lấy người dân làm trung tâm, làm chủ thể trong việc thụ hưởng và phát huy tối đa công năng của hệ thống hạ tầng công cộng. Trên cơ sở phát huy vai trò dẫn dắt của nguồn lực Nhà nước kết hợp huy động xã hội hóa, Đề án hướng tới việc hình thành lối sống lành mạnh, nâng cao tuổi thọ, số năm sống khỏe và phát triển toàn diện con người Việt Nam, trong đó đặc biệt ưu tiên trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và cư dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Những mục tiêu đột phá đến năm 2030

Trong giai đoạn bản lề 2026 - 2030, Đề án đặt ra những chỉ tiêu cụ thể và toàn diện nhằm chuẩn hóa hạ tầng cơ sở và thúc đẩy phong trào rèn luyện thể chất sâu rộng. Về mặt hạ tầng, cả nước phấn đấu có 100% đơn vị hành chính cấp tỉnh sở hữu đủ 3 loại hình thiết chế văn hóa cơ bản là trung tâm văn hóa - nghệ thuật, bảo tàng và thư viện hiện đại gắn với chuyển đổi số; đồng thời đạt tỷ lệ 80% đơn vị hành chính cấp tỉnh có đủ 3 công trình thể thao cơ bản gồm nhà thi đấu, sân vận động và bể bơi đạt chuẩn.

Ở tuyến cơ sở, 100% đơn vị hành chính cấp xã phải có thiết chế văn hóa, thể thao đạt tiêu chí quy định và bố trí được ít nhất một địa điểm hoặc không gian công cộng phục vụ rèn luyện sức khỏe, bảo đảm 90% thiết chế cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Hầu hết các thôn, tổ dân phố, khu đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế cũng sẽ có tối thiểu một thiết chế thể thao hoặc một điểm tập luyện công cộng.

Song hành với hạ tầng, phong trào tập luyện thể thao quần chúng được kỳ vọng bứt phá khi tỷ lệ người dân tập luyện thường xuyên phấn đấu đạt trên 58% ở khu vực đồng bằng và trên 32% tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, biên giới. Tỷ lệ hộ gia đình thể thao theo đó cũng hướng tới mức trên 35% ở đồng bằng và trên 20% ở các vùng đặc thù kể trên.

Trong môi trường học đường và lực lượng vũ trang, mục tiêu đặt ra là trên 90% học sinh, sinh viên cùng cán bộ, chiến sĩ đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể. Về phương diện xây dựng văn hóa sức khỏe, Đề án phấn đấu đạt bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân, đồng thời bảo đảm hằng năm có trên 90% thanh niên đô thị, 80% thanh niên nông thôn và 70% thanh niên vùng dân tộc thiểu số, miền núi được tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao. Bên cạnh đó, mỗi năm có trên 70% thanh niên được trang bị kiến thức, kỹ năng xây dựng gia đình hạnh phúc và phòng ngừa bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới.

Đến năm 2045, văn hóa sức khỏe thực sự trở thành nếp sống tự giác

Hướng tới cột mốc năm 2045, Đề án xác lập một bức tranh phát triển đồng bộ, nơi 100% thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở đạt chuẩn và 100% người dân có thể tiếp cận thuận lợi các không gian rèn luyện sức khỏe. Toàn bộ 100% đơn vị hành chính cấp tỉnh sẽ hoàn thiện đủ 3 công trình thể thao cơ bản, trong đó tối thiểu 50% số tỉnh, thành phố sở hữu hệ thống công trình đạt tiêu chuẩn tổ chức thi đấu quốc tế. Ở cấp cơ sở và trường học, 100% đơn vị hành chính cấp xã cùng 100% trường học trong hệ thống giáo dục phổ thông sẽ có công trình thể thao đạt chuẩn.

Đến thời điểm này, văn hóa sức khỏe thực sự trở thành nếp sống tự giác khi 100% người dân duy trì tập luyện thường xuyên ít nhất 1 môn thể thao hoặc hình thức vận động phù hợp, và tỷ lệ học sinh, sinh viên, lực lượng vũ trang đạt chuẩn rèn luyện thân thể vượt mức 95%. Những nỗ lực bền bỉ này nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt trên 80 tuổi, với số năm sống khỏe mạnh tăng lên trên 71 tuổi. Tầm vóc, thể lực, chiều cao trung bình của thanh niên cùng các chỉ số sức khỏe và bao phủ dịch vụ y tế thiết yếu sẽ vươn lên ngang tầm các quốc gia phát triển trong khu vực và thế giới.

Hệ thống giải pháp đồng bộ và lộ trình triển khai quyết liệt

Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược trên, Chính phủ đề ra năm nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm xuyên suốt từ hoàn thiện thể chế đến ứng dụng công nghệ số. Trước hết, hệ thống cơ chế, chính sách quản lý thiết chế văn hóa, thể thao sẽ được rà soát để tương thích với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và quy mô đơn vị hành chính sau sáp nhập, đi kèm với việc xây dựng bộ chỉ số về thể lực và mức độ vận động của người dân dự kiến hoàn thành vào tháng 6 năm 2027. Các tiêu chí đánh giá chất lượng dịch vụ sự nghiệp công và hiệu quả khai thác thiết chế cũng sẽ lần lượt được ban hành vào tháng 9 năm 2027 và tháng 3 năm 2028.

Trên thực địa, Cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” và phong trào mỗi người dân tập luyện ít nhất một môn thể thao sẽ được đổi mới gắn với các mô hình không gian công cộng vì sức khỏe, mạng lưới y tế dự phòng sàng lọc bệnh không lây nhiễm và mô hình thí điểm sơ cấp cứu cộng đồng trang bị máy khử rung tim tự động AED vào tháng 6 năm 2028.

Cùng với việc đầu tư nâng cấp dụng cụ tập luyện ngoài trời tại công viên, vườn hoa và ưu tiên quỹ đất gần cụm trường học, ngành giáo dục và y tế sẽ phối hợp xây dựng mô hình trường học khỏe, y tế học đường trước tháng 12 năm 2028 nhằm hình thành thói quen vận động suốt đời cho thế hệ trẻ. Đặc biệt, công cuộc chuyển đổi số được đẩy mạnh nhằm kiến tạo hệ sinh thái “công dân sức khỏe số”, khởi đầu bằng việc triển khai thí điểm mô hình thiết chế văn hóa, thể thao thông minh, đa năng vào tháng 12 năm 2027.

Nguồn kinh phí thực hiện Đề án được bảo đảm từ ngân sách nhà nước kết hợp huy động xã hội hóa và lồng ghép các chương trình liên quan, với sự phân công trách nhiệm rõ ràng cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm cơ quan chủ trì, phối hợp chặt chẽ cùng các bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để đưa văn hóa sức khỏe thấm sâu vào đời sống mọi tầng lớp Nhân dân./.