Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng: Từ mô hình ở Tây Hồ đến yêu cầu phát triển bền vững

Khi tuổi già cần thêm một điểm tựa từ cộng đồng

Trong nhịp sống đô thị ngày càng bận rộn, không ít gia đình phải đối mặt với bài toán chăm sóc người cao tuổi khi con cháu đi làm, đi học cả ngày. Với nhiều người cao tuổi, khoảng thời gian ở nhà một mình không chỉ hạn chế cơ hội vận động mà còn khiến nhu cầu giao tiếp, chia sẻ và theo dõi sức khỏe chưa được đáp ứng đầy đủ.

Thực tế đó đòi hỏi những mô hình chăm sóc linh hoạt hơn, vừa hỗ trợ gia đình, vừa giúp người cao tuổi duy trì cuộc sống độc lập trong môi trường quen thuộc. Thay vì chỉ tập trung vào chăm sóc tại nhà hoặc nuôi dưỡng tập trung, mô hình chăm sóc ban ngày tại cộng đồng tạo thêm lựa chọn phù hợp với điều kiện sinh hoạt và tâm lý của nhiều người cao tuổi.

Ngày 12/8/2026, phường Tây Hồ khai trương Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại điểm Trạm Y tế Quảng An, trở thành một trong sáu phường được lựa chọn triển khai thí điểm mô hình này tại Hà Nội.

Với phương châm “sáng đến, chiều về”, người cao tuổi được kiểm tra sức khỏe, theo dõi việc sử dụng thuốc, tập luyện phù hợp với thể trạng, tham gia các hoạt động phục hồi chức năng, văn hóa và giao lưu tập thể. Cuối ngày, các cụ trở về với gia đình, tiếp tục duy trì nếp sống quen thuộc và sự gắn kết với con cháu.

Theo bác sĩ, thạc sĩ Lưu Văn Báu, Giám đốc Trạm Y tế phường Tây Hồ, cơ sở xây dựng lịch hoạt động hằng tuần để người cao tuổi và gia đình chủ động theo dõi. Công tác chăm sóc chú trọng theo dõi sức khỏe, đặc biệt đối với những người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường; đồng thời tổ chức nghỉ ngơi, vận động phù hợp.

Điều đáng chú ý là hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện ở hoạt động chăm sóc sức khỏe mà còn ở những thay đổi trong đời sống tinh thần của người tham gia.

Ở tuổi 86, bà Trần Thị Chiên, người dân phường Tây Hồ, từng dành phần lớn thời gian ở nhà xem ti vi khi con cháu đi làm, đi học. Từ ngày tham gia cơ sở, bà có thêm bạn bè, được trò chuyện, tập luyện và tham gia các hoạt động tập thể. Bà cảm thấy vui vẻ hơn, ăn ngon và ngủ tốt hơn.

Niềm vui của bà còn được thể hiện qua câu chuyện nhỏ trong gia đình. Có hôm, chắt của bà giục: “Cụ ơi, hôm nay cụ chưa đi lớp à? Cụ đi muộn hơn con”. Với người cao tuổi, việc đến cơ sở mỗi ngày không đơn thuần là tham gia một hoạt động chăm sóc, mà còn trở thành niềm mong đợi, giúp cuộc sống thêm vui vẻ và có nhịp điệu.

Từ những thay đổi ấy, có thể thấy chăm sóc người cao tuổi cần được nhìn nhận theo hướng toàn diện hơn. Bên cạnh theo dõi sức khỏe, dinh dưỡng và hỗ trợ vận động, việc tạo môi trường giao tiếp, duy trì kết nối xã hội cũng là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chăm sóc toàn diện, để người cao tuổi sống vui và gắn kết

Một trong những giá trị nổi bật của mô hình tại Tây Hồ là sự kết hợp giữa chăm sóc sức khỏe và chăm sóc đời sống tinh thần. Người cao tuổi không chỉ được hỗ trợ về thể chất mà còn có cơ hội giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm sống, duy trì các mối quan hệ xã hội và cảm nhận mình vẫn là một phần tích cực của cộng đồng.

Bà Trần Thị Thu Hường, Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Tây Hồ, cho rằng người cao tuổi không chỉ có nhu cầu được chăm sóc về dinh dưỡng mà còn cần được giao lưu, trao đổi và tâm sự với những người cùng độ tuổi. Theo bà, mô hình chăm sóc ban ngày đáp ứng nhu cầu đó, đồng thời không tách người cao tuổi khỏi gia đình. Ban ngày, các cụ được tham gia những hoạt động bổ ích, vui vẻ về tinh thần; đến chiều tối lại trở về quây quần bên con cháu, duy trì sự gắn bó và tình cảm gia đình.

Để góp phần duy trì hoạt động, Hội Người cao tuổi phường đã cử người tham gia hướng dẫn tập dưỡng sinh, thể dục, tổ chức trò chơi và các hoạt động thủ công nhằm rèn luyện trí nhớ, khả năng tư duy cho người tham gia.

Sự phối hợp này cho thấy chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng không thể chỉ dựa vào ngành y tế mà cần huy động sự tham gia của các tổ chức xã hội, đoàn thể và gia đình. Mỗi lực lượng đảm nhiệm một vai trò khác nhau, cùng hướng đến mục tiêu tạo dựng môi trường sinh hoạt an toàn, thân thiện và phù hợp với nhu cầu của người cao tuổi.

Với nhiều người tham gia, cơ sở dần trở thành “ngôi nhà thứ hai” – nơi họ có bạn bè, có hoạt động để mong chờ và có người quan tâm, chia sẻ. Đây cũng là yếu tố giúp mô hình tạo được sự đồng thuận, ủng hộ từ người cao tuổi và gia đình.

Tuy nhiên, để những kết quả ban đầu trở thành giá trị lâu dài, mô hình cần được đánh giá trên cơ sở những chuyển biến thực chất về sức khỏe, khả năng vận động, tinh thần và mức độ hài lòng của người tham gia. Số lượt chăm sóc hay số buổi sinh hoạt là những chỉ dấu cần thiết, nhưng chưa đủ để phản ánh đầy đủ chất lượng hoạt động.

Quan trọng hơn, chăm sóc tại cộng đồng phải được tổ chức theo hướng liên tục, phù hợp với tình trạng sức khỏe và khả năng tự chăm sóc của từng người. Sự gắn kết giữa cơ sở y tế, gia đình và các tổ chức xã hội sẽ giúp người cao tuổi nhận được sự hỗ trợ phù hợp, đồng thời hạn chế tình trạng chăm sóc bị gián đoạn.

Nhu cầu lớn, nguồn lực còn hạn chế

Sau gần hai tháng vận hành, mô hình tại Tây Hồ ghi nhận những kết quả bước đầu đáng chú ý. Theo thông tin từ địa phương, cơ sở đã đón hơn 180 lượt người cao tuổi đến tham quan, trải nghiệm; 20 giường tại cơ sở y tế luôn kín chỗ, gần 300 lượt người cao tuổi đăng ký chờ. Cơ sở cũng thực hiện hơn 400 lượt chăm sóc sức khỏe, xoa bóp, bấm huyệt; tổ chức 65 buổi tập dưỡng sinh, phòng, chống té ngã cùng các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ.

Những con số này phản ánh nhu cầu thực tế đối với loại hình chăm sóc ban ngày tại địa phương. Tuy nhiên, phường Tây Hồ hiện có hơn 10.000 người cao tuổi, trong khi cơ sở mới đáp ứng được 20 chỗ tham gia thường xuyên. Khoảng cách lớn giữa nhu cầu và năng lực phục vụ khiến việc tổ chức luân phiên trở thành giải pháp trước mắt, nhưng chưa thể đáp ứng đầy đủ mong muốn của người dân.

Bên cạnh giới hạn về quy mô, nhân lực cũng là vấn đề cần quan tâm. Hiện hoạt động chăm sóc chủ yếu dựa vào đội ngũ cán bộ Trạm Y tế phường, trong khi lực lượng này vẫn phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ chuyên môn khác. Việc bổ sung nhân lực có kiến thức chuyên sâu về lão khoa, phục hồi chức năng, công tác xã hội và tư vấn tâm lý vì thế trở thành yêu cầu cấp thiết.

Bác sĩ Lưu Văn Báu cho biết, do mô hình đang trong giai đoạn thí điểm, chức năng, nhiệm vụ và vị trí việc làm dành riêng cho hoạt động chăm sóc người cao tuổi ban ngày chưa có hướng dẫn cụ thể. Mặc dù đội ngũ y tế hiện nay cơ bản đáp ứng các nội dung chăm sóc, việc hoàn thiện tổ chức nhân lực vẫn là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động.

Từ thực tiễn triển khai, đồng chí Nguyễn Việt Cường, Phó chủ tịch UBND phường Tây Hồ, nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện các điều kiện vận hành để mô hình phát huy hiệu quả. Những vấn đề đặt ra gồm cơ chế hoạt động thống nhất, chính sách thu hút và đào tạo nhân lực, hướng dẫn chuyên môn, nâng cấp cơ sở vật chất và bổ sung trang thiết bị. Đồng thời, việc tăng cường liên kết với các bệnh viện cũng cần được chú trọng nhằm bảo đảm hoạt động theo dõi sức khỏe, điều trị và phục hồi chức năng cho người cao tuổi được liên tục.

Những vấn đề trên cho thấy, để một mô hình thí điểm phát triển ổn định, sự nhiệt tình của đội ngũ thực hiện và sự đón nhận của người dân là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Cần có cơ chế vận hành rõ ràng, nguồn lực tài chính ổn định, nhân lực phù hợp và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan.

Hoàn thiện cơ chế, nhân rộng mô hình chăm sóc tại cộng đồng

Thực tiễn tại Tây Hồ cho thấy chăm sóc người cao tuổi ban ngày không đơn thuần là bố trí thêm địa điểm sinh hoạt hay trang bị phương tiện y tế. Đây là mô hình cần sự kết hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương, ngành y tế, các tổ chức xã hội và gia đình, trong đó mỗi lực lượng có vai trò bổ trợ lẫn nhau.

Chính quyền giữ vai trò tổ chức, điều phối và bảo đảm điều kiện hoạt động; y tế cơ sở đảm nhiệm chuyên môn chăm sóc sức khỏe; các tổ chức hội tham gia kết nối, nắm bắt nhu cầu và tổ chức hoạt động tinh thần; còn gia đình tiếp tục là điểm tựa quan trọng trong đời sống của người cao tuổi.

Trong quá trình hoàn thiện mô hình, cần chú trọng xây dựng quy trình chăm sóc phù hợp với từng nhóm đối tượng, tăng cường đào tạo nhân lực và bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất. Việc kết nối với bệnh viện, cơ sở phục hồi chức năng và các dịch vụ hỗ trợ tại địa phương cũng có ý nghĩa quan trọng, giúp nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu chăm sóc ngày càng đa dạng.

Đặc biệt, việc nhân rộng cần gắn với đánh giá thực tế về nhu cầu, khả năng bố trí nguồn lực và điều kiện của từng địa bàn, tránh triển khai hình thức hoặc mở rộng khi chưa bảo đảm chất lượng. Mỗi cơ sở cần có phương thức hoạt động linh hoạt, lấy nhu cầu và sự an toàn của người cao tuổi làm trung tâm.

Trong bối cảnh già hóa dân số, phát triển mạng lưới chăm sóc dựa vào cộng đồng là hướng đi cần thiết để bổ sung các lựa chọn chăm sóc, giảm áp lực cho gia đình và góp phần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội. Mô hình tại Tây Hồ đã cho thấy những tín hiệu tích cực, từ sự cải thiện đời sống tinh thần của người tham gia đến nhu cầu thực tế ngày càng lớn của người dân.

Từ những kết quả bước đầu, bài toán đặt ra không chỉ là làm thế nào để có thêm nhiều cơ sở chăm sóc, mà còn là làm thế nào để mỗi cơ sở hoạt động hiệu quả, ổn định và đáp ứng đúng nhu cầu. Khi được bảo đảm về cơ chế, nhân lực và nguồn lực, mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống chăm sóc dựa vào cộng đồng.

Để người cao tuổi sống khỏe, sống vui và tiếp tục gắn bó với gia đình, cộng đồng, cần bắt đầu từ những mô hình thiết thực, gần dân và có khả năng duy trì lâu dài. Tây Hồ là một bước khởi đầu đáng chú ý; việc tháo gỡ những nút thắt trong quá trình vận hành sẽ quyết định khả năng phát triển bền vững và nhân rộng mô hình trong thời gian tới./.