Xây dựng hồ sơ Lễ hội Thánh Gióng trình UNESCO

Nếu được Bộ VH-TT&DL và  Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, thì đây là  lần đầu tiên Việt Nam xây dựng hồ sơ cho một lễ hội và  đây cũng là  việc là m hết sức có ý nghĩa trước thửm Аại lễ 1.000 năm Thăng Long. Nhân dịp nà y, chúng tôi đã có cuộc trao đổi cùng PGS.TS Nguyễn Chí Bửn - Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam.

- Thưa ông, hiện tại đã có bao nhiêu lễ hội đã được UNESCO vinh danh?

- PGS-TS Nguyễn Chí Bửn: Qua 3 đợt công nhận Di sản phi vật thể của UNESCO và o các năm 2001, 2003 và  2005, có 90 di sản phi vật thể của nhân loại đã được công nhận. Nhưng theo tôi được biết, các di sản được công nhận nà y, có cái bao hà m cả lễ hội, chẳng hạn như Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Còn việc công nhận một lễ hội độc lập thì... chưa có.

Người dân dự Lễ hội đửn Gióng

- Khi đối chiếu với những tiêu chí để trở thà nh Di sản phi vật thể của nhân loại, Di sản lễ hội là ng Gióng của chúng ta đáp ứng được những tiêu chí nà o?

- PGS-TS Nguyễn Chí Bửn: Nếu đăng ký Lễ hội Thánh Gióng và o danh sách các di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, tôi nghĩ, căn cứ và o điửu 2 của Công ước năm 2003, sẽ lựa chọn thà nh tố các sự kiện lễ hội để là m hồ sơ.  Nói đến giá trị của Lễ hội Thánh Gióng, đây là  bản anh hùng ca của dân tộc Việt Nam. Lễ hội lưu giữ những tín ngườ¡ng cổ xưa của người Việt cổ như tín ngườ¡ng thử đá, tín ngườ¡ng phồn thực, tín ngườ¡ng của cư dân nông nghiệp... Lễ hội Thánh Gióng đã tồn tại qua hà ng ngà n năm lịch sử­. Nét độc đáo của lễ hội nà y là  cư dân Việt cổ đã lịch sử­ hóa một nhân vật huyửn thoại, biến thà nh một nhân vật tín ngườ¡ng và  từ đó phát triển thà nh lễ hội. Аặc biệt, lễ hội nà y có sức thu hút, hấp dẫn mãnh liệt các thế hệ.

- Trước đây đã từng có rất nhiửu công trình nghiên cứu vử lễ hội đửn Gióng, điửu nà y sẽ là  một thuận lợi việc xây dựng hồ sơ, thưa ông?

- PGS-TS Nguyễn Chí Bửn: Hiện thống kê được 5 là ng có đửn thử Thánh Gióng là  Đửn Sóc - Phù Ninh - Sóc Sơn, đửn Thánh Gióng ở là ng Phù Аổng - Gia Lâm, đửn Sóc ở Xuân Аỉnh - Từ Liêm, đửn Gióng ở Аông Bộ Аầu - Thường Tín, và  đửn Gióng ở Chi Nam - Gia Lâm.   giả trong và  ngoà i nước quan tâm từ lâu. Thời quân chủ, các nhà  Nho đã ghi chép vử Thánh Gióng trong các công trình như Việt điện u linh, Lĩnh Nam chích quái, Thiên Nam ngữ lục... Cho đến nay, việc nghiên cứu, sưu tầm lễ hội Thánh Gióng đã được đánh dấu với những tên tuổi như  Nhà  nghiên cứu người Pháp G.Doumetrie, GS.TS Nguyễn Văn Hiên, GS Trần Quốc Vượng, Nhà  nghiên cứu Tạ Chí Аại Trường, Nguyễn Tự Cường... Những công trình nghiên cứu trước đây tạo thuận lợi cho công tác là m hồ sơ vử di sản nà y.

Dâng hương tại đửn Thánh Gióng

- Thưa ông, trải qua rất nhiửu biến thiên, những phong tục lễ hội ngà y nay có thay đổi nhiửu so với trước kia không?

- PGS-TS Nguyễn Chí Bửn: Lễ hội là  một thực thể, nó vận động trong không gian và  thời gian, trong dòng chảy lịch sử­, có nhiửu phôi pha nhưng cũng có nhiửu cái được đắp bồi. Chúng ta còn chưa xác định được lễ hội nà y bắt đầu từ khi nà o. Khi đánh giá một di sản vật thể chúng ta có thể căn cứ và o hoa văn nà y, đao mác kia, hay những câu đối, sắc phong, trong khi đánh giá di sản phi vật thể lại khá phức tạp bởi di sản tồn tại trong ký ức của con người nên có sự biến thiên và  thay đổi. Bây giử hửi cái nà o là  gốc thì không dễ xác định.

-  Hiện chưa có sự thống nhất giữa cách viết, người viết là  Thánh Gióng, người lại viết là  Thánh Dóng, theo ông cách gọi nà o đúng?

- PGS-TS Nguyễn Chí Bửn: Cũng có nhiửu quan niệm vử cách gọi. Thánh Dóng là  quan niệm của nhà  nghiên cứu Cao Huy Аỉnh - quan niệm nà y được rất nhiửu ý kiến tán thà nh, còn việc viết là  Thánh Gióng lại cũng được một số nhà  nghiên cứu tán thà nh.

- Аược biết, đến cuối tháng 8, việc xây dựng hồ sơ sẽ phải hoà n tất. Cho tới thời điểm nà y, việc xây dựng hồ sơ đang được triển khai như thế nà o?

- PGS-TS Nguyễn Chí Bửn: Hiện tại mới có đử xuất của UBND thà nh phố Hà  Nội, việc xây dựng hồ sơ hay không còn phải đợi Chính phủ phê duyệt. Dự kiến, công tác xây dựng hồ sơ sẽ do Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam đảm nhiệm. Sau khi có quyết định chính thức, chúng tôi sẽ bắt tay và o xây dựng hồ sơ một cách khẩn trương và  thận trọng nhất để hoà n thà nh hồ sơ kịp tiến độ.