Thành phố bình yên

vừa gần gũi, vừa quen thuộc gợi về Hà Nội. Tôi cứ chầm chậm đi theo con phố, mắt nhìn như bị thôi miên đến mức có người phụ nữ hé cổng “Chú hỏi ai ạ?”, tôi mới giật mình ngượng nghịu “Dạ không, tôi đi loanh quanh ngắm phố phường thôi”. Rồi khi ngồi nhâm nhi ly nước sinh tố trên vỉa hè rộng thênh thang, dưới tán một cây họ dầu cao vút, tôi nhận ra mình đang nhớ phố Lò Đúc có hàng sao đen, nhớ vẻ bình yên nơi ngõ nhỏ tôi sống, nhớ nét thanh bình đặc trưng của thành phố tôi yêu.

Tôi không muốn nói như nhiều người vẫn nói Hà Nội là Thành phố Vì hòa bình dù thành phố đã được vinh danh như vậy. Tôi nghĩ, người bình thường ai cũng yêu hòa bình hay vẻ thanh bình, ung dung và trang nhã tạo nên cốt cách của một thành phố vốn không phải cứ muốn là có được. Nó có nhiều yếu tố mà cảnh quan chỉ là một phần. Cái chính là những con người và nếp sống nơi ấy đã tích tụ lại từ bao đời, trở thành một nét trội, một thuộc tính.

Ngày còn đi học, tôi đã được nghe thầy giảng về câu “Thăng Long phi chiến địa”. Thầy bảo, đối chiếu với lịch sử, rõ ràng câu nói ấy chưa đúng vì chỉ kể sơ sơ Thăng Long đã có đến dăm lần bị kẻ thù công phá. Nhưng, cũng như tính cách dân mình vậy, dù không đủ sức kháng cự, để Thủ đô bị chiếm đóng hay phải dùng kế “vườn không nhà trống” mở cửa cho giặc vào ở tạm một thời gian để kinh thành tránh được nạn binh đao rồi lại đuổi giặc đi thì khát vọng hòa bình vẫn luôn cháy bỏng trong lòng mỗi người dân cả nước. Tâm thức “Hà Nội vì cả nước, cả nước vì Hà Nội” đã ăn sâu vào tình cảm của người dân nước Việt ở mọi vùng miền. Yêu và mong cho trái tim của cả nước lúc nào cũng đẹp, cũng thanh bình là mong muốn, là khao khát của nhiều người chứ không riêng gì người Hà Nội.

Hà Nội trang nhã, thâm trầm, hấp dẫn mọi người ở chiều sâu của cảnh vật, nếp sống, con người, ở vẻ đẹp hào hoa quyến rũ nhưng lại không hề phô trương. Thi tướng Huỳnh Văn Nghệ những năm đánh giặc ở Đồng Nai đã nói hộ tấm lòng của những người con nước Việt dù chưa một lần đặt chân đến Thăng Long nhưng đã mang nỗi nhớ cội nguồn: “Ai về Bắc ta đi với/ Thăm lại non sông giống Lạc Hồng/ Từ thuở mang gươm đi mở cõi/ Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long”. Sự gắn bó với nguồn cội, với biểu tượng của dân tộc như một tình cảm thiêng liêng chắc chắn phải được ấp ủ, trao truyền qua nhiều đời mới trở nên da diết và thiêng liêng đến thế! Nhà thơ Lê Anh Xuân những năm đánh Mỹ cũng đã nói đến tâm trạng này: “Hà Nội ơi, giữa đêm nghe chiến thắng reo vui/ Tìm phương Bắc, chúng tôi chào Hà Nội”. Còn nhiều lắm những tình cảm như vậy mà thơ ca đã nói hộ lòng ta.

Trong một lá thư gửi nhà văn Nguyễn Tuân, lúc còn đang ở rừng U Minh thời kháng chiến, nhà văn Anh Đức đã nói đến nỗi nhớ da diết Hà Nội của ba mươi sáu phố phường, của cái rét heo may xứ Bắc, của nước hồ Gươm lung linh trong ánh sáng và mong đến ngày thống nhất ông sẽ lại hành hương cùng những người dân đất Mũi lưng đeo bị bàng đựng những trái đước ra Thủ đô. Ai cũng biết Hà Nội không có nơi nào để trồng những cây đước rừng Cà Mau nhưng ước mong ấy nói lên tấm lòng của người dân ở mũi đầu đất nước muốn đem một cái gì của mình góp với Hà Nội như tấm lòng thơm thảo của đứa con xa quê.

Bây giờ, truyền thuyết về Rùa Vàng gắn với chuyện trả gươm thần từ hơn sáu trăm năm trước vẫn như là biểu tượng huy hoàng về khát vọng hòa bình. Chúng ta buộc phải cầm gươm cầm súng chống lại kẻ thù vì chúng ta yêu hòa bình, chúng ta không bao giờ muốn chết chóc, bom đạn rơi trên đất nước mình cũng như ở bất cứ nơi đâu. Còn nhớ hồi chiến tranh đến độ khốc liệt, nữ sĩ người Bulgaria B.Dimitrova đã nói bà muốn đến Việt Nam, muốn ngồi trong hầm trú ẩn ở Hà Nội để cho lòng mình lắng lại vì lúc ấy giữa bao dông bão, ấm lạnh của đời khiến bà ở ngay ngôi nhà không có bom rơi, đạn nổ vẫn không thấy bình yên. Đến Hà Nội, giữa tiếng gầm rú của máy bay và bom đạn, giữa tiếng súng đánh trả của cao xạ và gương mặt của người dân Hà Nội, bà lại tìm thấy sự bình yên. Lúc ấy bà mới hiểu vì sao người ta nói Việt Nam là lương tâm của thời đại. Sự bình yên và giá trị phẩm giá của con người đang chiến đấu vì phẩm giá con người, vì một nền hòa bình cho tương lai đã chữa lành tâm hồn bà.

Sự thanh bình trong cuộc sống hằng ngày, nét ung dung của cuộc sống người Hà Nội như bỏ bùa bà. Bản lĩnh ấy, cốt cách ấy của một thành phố đang bom đạn mù trời nhưng đem lại sự bình yên cho nỗi lòng đang nổi bão dông của bà. Ở Hà Nội, bà nhìn thấy cả quá khứ và tương lai của một đất nước dù lúc ấy đang là chiến trường, cái chết rình rập bất cứ lúc nào, nó từ trên trời rơi xuống. Nghe tiếng còi rú báo động nhưng nhìn vẻ mặt người Hà Nội và dáng vẻ sẵn sàng của cô công nhân vai khoác súng, bà nhận ra một điều nữa: ở nơi này, người dân yêu hòa bình nhưng cũng sẵn sàng bước vào một cuộc chiến tranh để kết thúc nó như một việc phải làm, không tránh né hay run sợ. Họ chọn cách đối diện và nhìn cung cách họ đi vào cuộc chiến như thế bà hiểu ra chiến thắng sẽ thuộc về họ.

Khoảng vài chục năm nay, có nhiều sự kiện quốc tế mang tầm vóc thời đại đã diễn ra ở Việt Nam, trong đó có Hà Nội. Người ta chọn nơi này hẳn có cái lý của nó. Đó là sự bình yên và sự tin cậy. Tôi không nhớ hết nhưng qua các phương tiện thông tin đại chúng, tôi đã thấy nhiều vị nguyên thủ quốc gia sau những công việc chính thức đã “vi hành” vào cuộc sống thường nhật của người dân Hà Nội để tự mình cảm nhận về cuộc sống nơi này, để có những giây phút thảnh thơi ở một đất nước ngoài quê hương họ. Họ không đến Việt Nam, đến Hà Nội như những du khách mà đến với những sứ mệnh lớn của nguyên thủ quốc gia nhưng cũng không thể cầm lòng trước sự hữu hảo của chủ nhà, sự bình yên của cuộc sống nơi đây.

Với họ, Việt Nam và Hà Nội vẫn còn là những ẩn số hấp dẫn, giải được ẩn số này lại gợi ra những suy ngẫm và những câu hỏi tiếp theo. Những huyền thoại thời chiến tranh khiến họ muốn tìm hiểu đã đành nhưng cuộc sống có vẻ lặng lẽ trong những đường phố, ngôi nhà, hàng cây cũng làm họ quan tâm. Họ đi chơi phố cổ bằng xe đạp. Họ ăn phở, bún chả, uống cafe Hà Nội như người dân xứ này. Họ tản bộ quanh hồ Hoàn Kiếm hoặc ngồi thảnh thơi trên một chiếc ghế bên hồ ngắm nhìn sóng nước, ngắm mây trời và màu xanh quyến rũ của những hàng cây ven hồ, hòa mình vào cuộc sống thường nhật của Hà Nội.

Bên cạnh nhịp sống hối hả, sôi động như một phần của đời sống Hà Nội, người Hà Nội còn có những giây phút ung dung thư thả trong một nhịp sống chậm hơn, giàu tình người, yêu hòa bình và rất thân thiện. Tình yêu hòa bình dường như có ở mỗi người bắt đầu từ nụ cười cho đến những trao đổi thường nhật. Người Hà Nội giấu đi những lo lắng và vất vả của riêng mình, không muốn phiền lòng người khác. Nhịp sống ấy phải quan sát kỹ, tìm hiểu kỹ mới gặp được và điều này tạo nên sự thú vị với người nước ngoài. Không có sự thư thái trong lòng, không nhận thấy vẻ bình yên của Hà Nội.

Lại nhớ năm 2002 khi dẫn hai giáo sư người Mỹ ở Đại học California đi ăn tối ở Tạ Hiện rồi lang thang thăm phố cổ, ngồi uống trà ở Thủy Tọa, nghe hai ông bảo rằng “chiến tranh giữa Mỹ với Việt Nam là điều không nên có. Và giá chúng ta hiểu nhau hơn đã không có cuộc chiến tranh này. Hà Nội có một vẻ hấp dẫn lạ, huyền bí và nguyên vẹn như con người phương Đông nhưng người Hà Nội cởi mở và thân thiện”. Ai cũng có thể tìm thấy sự bình yên ở nơi đây theo cách của mình. Tình yêu Hà Nội của mỗi người khác nhau, nhưng cảm nhận của họ về sự hấp dẫn của Hà Nội gặp nhau ở một điểm: Hà Nội bình yên, Hà Nội có nhiều đặc sản ẩm thực, Hà Nội phố, Hà Nội người… đều gợi cảm giác bình yên. Đó cũng là một giá trị, một lợi thế cạnh tranh từ góc nhìn kinh tế và phát triển. Chính vì thế mà người ta tặng cho Hà Nội danh xưng Thành phố Vì hòa bình./.