Phong tục có một không hai ở Trà  Cổ

Nuôi lợn theo tiêu chuẩn ông voi

Cách trung tâm thà nh phố Móng Cái 10 km, Trà  Cổ là  điểm cực Аông Bắc đất nước, nằm giáp ranh giữa Việt Nam và  Trung Quốc. Аịa hình Trà  Cổ uốn hình và nh khuyên trải dà i 17 km, bắt đầu từ mũi Gót ở phía Bắc đến mũi Ngọc ở phía Nam. Vử danh thắng, Trà  Cổ có bãi biển Trà  Cổ được mệnh danh là  Bãi biển trữ tình nhất Việt Nam với cát trắng mịn, phẳng và  rộng hoà  trong là n nước biển in bóng hà ng dương xanh biếc. Vử lãnh thổ, Trà  Cổ có Mũi Sa Vĩ - cột mốc biên giới lưu giữ câu thơ của nhà  thơ Tố Hữu: Từ rừng dương Trà  Cổ, đến rừng đước Cà  Mau.

Những "ông voi" được tắm rử­a sạch sẽ

Vử lịch sử­, điểm nhấn là  ngôi đình Trà  Cổ xuất hiện từ hơn 500 năm trước. Qua nhiửu lần trùng tu, nhưng vết tích xưa vẫn chẳng phai mử. Ngoà i những hiện vật có giá trị, minh chứng cho sự trường tồn và  vững chãi của mảnh đất địa đầu nà y, ngôi đình còn có 2 bức hoà nh phi lớn sơn son thếp và ng đã xám mà u thời gian, ghi rõ: Аịa cử­u thiên trường (đất vững, trời dà i) và  Nam Sơn tịnh thọ (Nước Nam bửn vững). Cũng chính ở ngôi đình nà y, chúng tôi đã được nghe một phong tục kử³ lạ của ngôi là ng nằm ở cực Аông Bắc của Tổ quốc: Tục nuôi lợn chầu thần. Phong tục xuất phát từ việc tế lễ để tưởng nhớ công người khai khẩn ra vùng đất nà y.

Người dân Trà  Cổ đời nà y qua đời khác lưu truyửn nhau câu ca để nhớ vử gốc gác xa xưa của mình: Người Trà  Cổ, tổ Аồ Sơn. Gốc gác ấy bắt đầu cách đây khoảng 600 năm. Khi đó, 12 gia đình dân chà i ở Аồ Sơn (Hải Phòng) bị giông tố cuốn ra biển rồi dạt đến mảnh đất Trà  Cổ. Cơn bạo nạn đi qua, 6 gia đình không chịu được sóng gió đã quay vử quê cũ. Họ bảo rằng: Ở đây ăn bổng lộc gì. Lộc sung thì chát, lộc si thì giࠝ. Lời của họ, cũng là  thực tế ở miửn đất chứa đựng nhiửu gian khó. Khó khăn có thừa nhưng đổi lại miửn Trà  Cổ non nước thanh bình. Những người ở lại xem Trà  Cổ là  nơi: Ở đây vui thú non tiên. Tháng ngà y lọc nước lấy tiửn nuôi nhau.

Tự động viên nhau để khai hoang lập nghiệp, 6 gia đình lập đửn thử Thà nh hoà ng, lấy tên gốc của quê mình là  hai là ng Trà  Phương và  Cổ Trai ghép lại đặt cho quê mới là  Trà  Cổ. Ngôi đình Trà  Cổ từng ấy năm nay vẫn còn tồn tại với nguyên tên cũ. Hằng năm theo tục nhất niên nhất lệ, tuử³ theo mùa mà ng và  sự sung túc của dân là ng mà  tổ chức lệ to, lệ nhử. Nhưng cứ đến ngà y mồng 1 đến mồng 3 tháng 6 âm lịch người dân mở hội đình Trà  Cổ tưởng nhớ công ơn những vị Thà nh hoà ng.

Cụ Vũ Tiến Nồng (76 tuổi), người trông coi đình nhiửu năm nay nghĩ rằng, để có được mấy ngà y lễ thì dân là ng phải chuẩn bị cả năm trời. Trong đó, việc quan trọng nhất là  nuôi đủ 12 ông voi. Nhưng ở miửn biển xanh cát trắng nà y voi đâu ra lắm thế? Hóa ra dân là ng sáng tạo, nuôi lợn thay voi để chầu thần. Mỗi năm dân là ng cử­ ra 12 người gọi là  những ông đám. Mỗi ông đám nhận nuôi một ông voi. Аúng và o ngà y 30/6 âm lịch, 12 ông đám tắm rử­a sạch sẽ cho ông voi rồi dẫn vử đình để lựa chọn thử thần. Sáng ngà y 1/6 tổ chức nghi lễ chọn lựa. Xét theo các tiêu chí tướng mạo đẹp, da dẻ hồng hà o, đo vòng ức chiửu dà i... họ sẽ chọn ra 3 ông voi để thử thần. 

12 "ông voi" đặt trước sân đình là m lễ chầu thần

Thử xong, ông voi được trả lại cho ông đám. Người già u thì là m thịt và  chia cho anh em, là ng xóm, còn gia đình khó khăn có thể đem bán cũng chẳng sao. Theo tục lệ đã chầu thần thì phải có voi nhưng bây giử voi không có nên người dân Trà  Cổ phải dùng lợn để thay thế. Giải nuôi ông voi tuy không to nhưng là  niửm vịnh dự cho các gia đình và  dòng họ. Nuôi lợn chầu thần tượng trưng cho các vị thà nh hoà ng cườ¡i voi đi chinh chiến và  đi là m nhiệm vụ kiểm tra trên khu vực lãnh thổ. Voi cà ng khoẻ mạnh thì chiến đấu cà ng tốt chiến đấu dà nh thắng lợi. Dân Trà  Cổ tâm niệm, phải nuôi thật tốt để ông voi khoẻ mạnh giúp tướng lĩnh chiến đấu bảo vệ tổ quốc. Cụ Nồng giải thích.

à”ng đám và  những điửu tối kửµ

à”ng Lê Chiến Trung, Chủ tịch UBND phường Trà  Cổ, tự hà o: Trà  Cổ bây giử trở thà nh vùng đất và ng rồi. Thế nên để kiếm được và i mét vuông là m nhࠝ cho ông voi ở là  rất khó. Tuy nhiên cử đến tay ai thì phất, không có đất là m nhà  cho ông đám ở thì biến nhà  mình thà nh nơi ở cho ông voi. Thậm chí, có những người phải đi thuê đất, thuê người chăm sóc nếu đến phiên là m ông đám.

Lễ hội đình Trà  Cổ

Tất nhiên việc trở thà nh ông đám không phải ai cũng là m được. Theo ông Trung, hà ng năm mỗi khu lại đưa sổ nhân khẩu ra để dò xét và  bình bầu. Những bậc cao niên trong là ng chiếu và o sổ nhân khẩu, nếu thấy người nà o đủ điửu kiện thì lựa chọn. Tiêu chí trở thà nh ông đám cũng khắt khe lắm. Người đó phải năm trong độ tuổi từ 25 đến 35, gia đình hoà  thuận, không có tang, sống được mọi người kính nể... Thậm chí theo lệ ngà y xưa, người giữ chức vụ ông đám còn chẳng được ngủ với vợ trong vòng một năm, không được ăn thịt chó, mèo... Bây giử đã nới lửng hơn, nhưng nếu trong năm mà  vợ ông đám có bầu thì phải ra đình là m lễ mong Thà nh hoà ng xí xoá, không được ăn tục nói bậy...

Sau khi trở thà nh ông đám, và o khoảng tháng Giêng hằng năm, mỗi ông đám ra đình để là m lễ nhận ông voi. 12 ông voi nà y được đánh thứ tự và  bốc thăm, các ông đám cứ việc theo thăm mà  nhận. Аiửu đáng quý là  từ bao đời nay, dù ở hoà n cảnh nà o thì người Trà  Cổ chưa bao giử để xẩy ra tình trạng từ chối nuôi ông voi. Họ xem đó là  việc là m để nhớ công ơn cha ông khai khẩn ra vùng đất nà y. Cha ông họ đã bử công sức khai phá vùng đất nà y thì mình gìn giữ và  phát huy là  chuyện quá thường tình.

Một trong 12 ông đám năm nay là  ông Hoà ng Minh Аông, Phó chủ tịch UBND phường Trà  Cổ. Nhận chức rồi ông Аông vừa thấy mừng lẫn lo. Mừng vì gia đình mình dù thế nà o cũng được dân là ng tín nhiệm. Lo ở nỗi đất đai chật hẹp. Nhưng dù lo mấy gia đình ông cũng thấy tự hà o: Nuôi ông voi điửu tối kửµ là  không được gọi lợn, chuồng lợn... mà  phải gọi là  ông voi, nhà  ông voi, cho ông voi ăn. Khác với cách nuôi lợn bình thường, nuôi lợn theo tiêu chuẩn ông voi phải sạch sẽ, thức ăn cho ông đầy đủ không khác gì người ăn cả.