Những điều chưa biết về Thánh Gióng

Vử thăm đửn Gióng và o một ngà y cuối tuần, không có những tiếng khấn bái hay nghi ngút khói hương mà  chỉ thấy tiếng trẻ nô đùa trước cổng đửn gợi không khí yên vui thanh bình. Con đường nhử dẫn và o đửn trải một mà u tre xanh ngăn ngắt. Аửn nằm dưới những tán cây lớn tửa bóng mát, đặc biệt là  cây đa cổ thụ chẳng biết có từ đời nà o bóng rợp cổng. Аửn Gióng (hay còn gọi là  đửn Phù Аổng) nằm ở xã Phù Аổng huyện Gia Lâm, cách Thủ đô Hà  Nội 17 km.

Thủy đình trước đửn

Tương truyửn đửn được dựng trên nửn nhà  cũ của Thánh Gióng bên đê sông Аuống. Năm 1010 vua Lý Công Uẩn khi rời đô vử đã cho dựng đửn và  đến nay đã được trùng tu nhiửu lần. Kiến trúc còn lại của đửn Gióng gồm nhiửu công  trình trên một diện rộng, đửn khá lớn, trên có gác, mở thêm hai cử­a  nhử hai bên. Trên bậc thửm là  hai con rồng đá tạc. Trước cổng là  sân rộng, nhìn sang bên cạnh có thủy đình ở giữa một hồ nước, cạnh gốc đa cổ thụ. Trước cổng đửn có đôi câu đối.

"Thiết mã khóa vân cung, tuấn nhạc, liên quan thiên cổ ngưỡng /Thạch long kiửu thủy các, sùng từ uy vọng ức niên khâm".

(Ngựa sắt vượt cung mây, núi cao rạng rỡ ánh thiêng, ngà n năm nhìn ngắm/ Rồng đá chầu gác nước, đửn lớn nguy nga vẻ đẹp, muôn thuở tôn sùng).

Bên trong đửn Gióng

Sau cổng chính là  một phương đình tám mái, dưới chân còn hai con sư tử­ đá. Tiếp đến là  tiửn đường rộng là  nơi cử­ hà nh các nghi lễ. Nhà  thiêu hương bà y đồ nghi trượng, tiếp đến là  hậu cung. Trong hậu cung có tượng Thánh Gióng và  các tướng hộ vệ, cũng là  nơi giữ các đạo sắc phong của các triửu đại phong kiến.

UBND thà nh phố Hà  Nội vừa có Công văn gử­i Bộ VH-TT&DL và  Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia đử nghị xây dựng hồ sơ ứng cử­ cho lễ hội Thánh Gióng (còn gọi là  hội Gióng) là  di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.  Hội Gióng được tổ chức từ ngà y 6 đến 12/4 à‚m lịch hằng năm (chính hội là  ngà y 9/4 à‚m lịch) tại là ng Phù Аổng, huyện Gia Lâm (Hà  Nội) và  một số địa phương khác. Nét độc đáo của lễ hội Thánh Gióng là  cư dân Việt cổ đã lịch sử­ hóa một nhân vật huyửn thoại thà nh một nhân vật tín ngườ¡ng để phụng thử, tổ chức lễ hội và  nâng lên thà nh một trong bốn vị thánh tứ bất tử­.

Bia đá cổ

Nhà  nghiên cứu Trần Lâm Biửn cho biết:  Hội Gióng theo tôi rất đáng xếp hạng, rất đáng được UNESCO công nhận. Trao đổi với phóng viên báo điện tử­ Người Hà  Nội, nhà  nghiên cứu đã bà y tử rất rõ những quan điểm của mình vử vấn đử nà y.

Thánh Gióng viết là  Gióng hay Dóng thì đã được bà n tới lâu rồi, điửu đó cũng quan trọng nhưng thực ra nó không phải là  cái cốt lõi. Chúng  ta chỉ cần biết rằng chúng ta có một ông thần như thế, một anh hùng văn hóa như thế còn tên là  Gióng hay Dóng chẳng qua chỉ là  sự nhà o nặn và  hiểu biết trong quá trình phát triển của nhận thức đối với Thánh Gióng mà  thôi.

Cơ bản là  trong lễ hội ấy chúng ta phải tìm hiểu được trong lễ hội đó Thánh Gióng là  ai ? một Anh hùng văn hóa hay Anh hùng có tính chất văn hóa. Anh hùng văn hóa là  phải sinh ra từ thời Nguyên thủy còn có tính chất anh hùng văn hóa là  có đầy đủ tính chất thiêng liêng nhưng không  phải có từ thời nguyên thủy. Аã là  anh hùng văn hóa thì không phải là  người có thật. Nhưng tại  sao nó lại chuyển sang sự tích có tính chất bà i bản như thế ? Tại sao Thánh Gióng lên 3 lại trơ trơ không nói không cười, và  đùng cái lại biết nói và  yêu cầu roi sắt đánh giặc, tại  sao lại lớn đột khởi như thế? Nó là  vấn đử gì của lịch sử­, đó là  một huyửn thoại nhưng chắc chắn phản ánh cái gì ghê gớm lắm của thời kì ranh giới giữa nguyên thủy và  thời kì văn minh hơn.

Vậy vai trò của Thánh gióng và  đồ sắt có phải là  một hay không? Sức mạnh của sắt có phải là  Phù Аổng không bởi sức mạnh ấy ghê gớm lắm nên mới coi đồ đồng là  mửm oặt, chỉ có đồ sắt mới khai phá đồng bằng châu thổ. Chính Thánh Gióng là  sắt hay đúng hơn là  sức mạnh của sắt, điửu đó có đúng không mà  sức mạnh của sắt được nhân hóa thà nh anh hùng văn hóa? Аồng bằng bắc bộ đầy gai góc và  đe dọa được đồng nhất với giặc à‚n. Từ đó đi đến hội Gióng là  nhớ lại sự tích, công ơn của vị Anh hùng được sinh ra bởi tư duy chứ không phải từ một người đà n ông và  một người đà n bà .

Vì sinh ra từ tư duy nên nó có sức mạnh sánh ngang  tầm trời đất  bởi nó có sự đồng nhất giữa thiên nhiên vũ trụ nên trong hội Gióng hội nhập biết bao tinh thần của nông nghiệp. Trong hội Gióng ấy ngoà i giá trị kiến trúc nhưng khi rước chỉ rước 1 con ngựa trắng, thì ngựa trắng với đửn Bạch Mã gần gũi nhau cái gì? Nó là  biểu tượng của mặt trời, mặt trời gắn với sinh lực vũ trụ vô biên. Tại sao lại sử­ dụng trẻ con cầm roi đử đi giữ đường cho kiệu đi? 

Một góc cổ kính của đửn Gióng

Tại sao tướng giặc là  các cô gái trinh nguyên, xinh đẹp ăn mặc đẹp ngồi kiệu ? Tại sao gọi  là  tướng giặc mà  cung kính đến mức như vậy ? Có phải là  nó là  hiện tượng sống chung với cái gì đó như là  sống chung với lũ, đầm lầy.  Chính những cái đó tạo nên cho phù sa hay có các ý nghĩa gì. à”ng Hiệu cầm cử đử trên đó có chữ Mạnh? Khi ông múa như vậy có phải bầu trời sinh lực của vũ trụ vận động đem xuống trần gian hay không? Người dân nhảy và o cướp cái chiếu ông múa lấy khước?

Hội Gióng theo tôi rất đáng xếp hạng, nhưng đừng quên nếu được công nhận thì chúng ta không chỉ dừng lại hình thức mà  không đi và o bản chất. Từ lâu kể cả cố GS Từ Chi hay Trần Quốc Vượng đã thấy đức Thánh Gióng vừa là  thần lò rèn vừa là  thần nông nghiệp vừa là  thần núi đồng thời là  thần trị  thủy. Giáo sư Trần Lâm Biửn khẳng định.

Như vậy, với mỗi du khách thập phương vử đửn Gióng hôm nay  không chỉ để chiêm ngườ¡ng cảnh vật hữu tình mà  còn để tìm hiểu những tầng lớp ý nghĩa sâu xa trong câu  chuyện Thánh Gióng của ông cha xưa.