Độc đáo lễ hội lấy lửa đêm giao thừa

Bùi Quang Thanh| 09/02/2018 15:00

Như nhiều làng quê khác ở đồng bằng Bắc Bộ xưa, làng nghề chạm khắc gỗ danh tiếng La Xuyên, thuộc xã Yên Ninh, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũng có đầy đủ các lễ tiết, hội hè trong bốn mùa theo lịch Trăng. Đó là tết Nguyên Đán, tết Đoan Ngọ, tết Rằm tháng Bảy, tết Trung thu, tết Cơm mới… Nhưng độc đáo nhất lại là lễ hội xin lửa đêm giao thừa hàng năm.

Hội làng La Xuyên được mở ra từ ngày mùng mười đến mười lăm tháng Giêng âm lịch thường niên. Những năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu hội được mở với quy mô lớn hơn những năm khác. Gần vào kỳ hội, các chức sắc và hội đồng hương lão tề tựu để họp bàn chuẩn bị chương trình. Làng xóm nhộn nhịp bừng lên một không khí mới. Từ các gia đình cho tới các chi giáp cùng náo nức bắt tay vào hội. Người ta quét dọn tu chỉnh lại đường làng ngõ xóm, trồng nêu làm cổng chào. Các đền miếu, chùa chiền, đình phủ được sửa sang, lau rửa đồ thờ, chuẩn bị cờ lọng. Đầu tiên làng tổ chức làm lễ rước nước từ sông Sắt ngay cạnh cầu Tào về để tẩy trần cửa Thánh và Phật. Điều kiện đi rước nước tuy gọn nhẹ nhưng cũng hết sức trang trọng. Kế đó là tổ chức lễ rước chân nhang từ phủ Bà Chúa Liễu bên Phủ Dầy của xã Kim Thái, huyện Vụ Bản về.

Độc đáo lễ hội lấy lửa đêm giao thừa
Người dân La Xuyên lấy lửa từ ngọn lửa thiêng cửa đình.
Ngày chính hội, lễ rước thánh bắt đầu từ đình lên chùa để dâng hương cửa Phật. Đội hình của buổi rước lễ rất uy nghi tề chỉnh. Dẫn đầu đoàn rước Thánh là hàng chục lá cờ ngũ hành. Phường bát âm với các nhạc cụ cổ truyền như đàn, nhị, sáo, xênh, phách tấu lên những bản nhạc mang đến không khí vui tươi cho ngày hội. Các đồ nghi hương như bát biểu, chấp kích tàn lọng đi trước các kiệu bát cống, do các trai làng đội nón dứa, mình mặc áo sa, quần trắng, chân quấn xà cạp đỏ để khiêng. Theo sau là đội tế nữ quan mặc áo choàng ngũ sắc. Đội ngũ lôi có trống cái, trống con, thanh la não bạt cầm nhịp cho bước đi của đoàn rước. Sau cùng là hội đồng hương lão, kỳ hào, chức sắc và già trẻ gái trai, bà con làng xã đi nối tiếp theo sau. Đội hình rước lễ đông vui, trang nghiêm, âm thanh tưng bừng, màu sắc rực rỡ đi trên những con đường chạy quanh co trong làng xóm, thực sự làm bừng lên sức sống tiềm ẩn trong thôn quê.

Sau lễ dâng hương cáo bái nơi cửa Phật, đội lễ rước lại chỉnh tề tiến về đình để làm lễ chính, tế Thành hoàng và Đức Thánh mẫu. Lễ chính tế được tiến hành đông nhất cả hai cửa thần và cửa thánh. Cửa thần làm lễ dâng hương và cầu tế các vị Thành hoàng. Cửa phủ làm lễ dâng Đức Thánh mẫu Liễu Hạnh. Dàn nhạc giữ nhịp, trống cái cầm chầu. Đội nữ tế mặc áo choàng ngũ sắc làm lễ dâng hương và hát những bài ca cầu, dân làng thành kính vây quanh chiêm ngưỡng, tưởng vọng.

Ngày làng mở hội cũng là ngày mọi nhà làm cỗ cúng ở tổ đường, sắm hương hoa ra đình phủ, lên chùa cầu phúc và thết đãi bạn bè quen thân về chơi hội. Các chi, giáp, dòng họ đều có lễ ra dâng cửa thần nhà thánh. Những cố lão La Xuyên tới nay vẫn giữ trong mình kỷ niệm về  ngày lễ hội xưa, trong đó có những hình ảnh mâm cỗ đầy. Đó là cả một nghệ thuật chế tác và trưng bày của làng thợ ngày xưa. Những mâm cỗ cây, khung bằng đốt mía, cấu trúc theo hình tháp cao từ mặt đất tới mái nhà. Mỗi tầng mái tháp xoè ra như một bông hoa được xếp bằng hoa trái nhiều màu. Có những tấm bánh, đĩa xôi được nặn các hình chim hoa, rồng phượng, lão vọng câu cá, văn vương cầu hiền… Sau lễ dâng hương,  những mâm cỗ này được đem ra chấm giải và có thưởng. Giải chỉ là dăm ba vuông lụa đỏ, một chiếc gương soi, nhưng phần thưởng là một sự động viên của làng và lấy cái may ban cho của Thánh để trong việc làm ăn luôn gặp may mắn.

Trong khi ở đình phủ tiến hành tế lễ trang nghiêm thì cũng là lúc ngoài sân đình diễn ra nhiều trò chơi đua tài như đánh cờ người, đấu vật, chơi đu tiên, chơi cờ, xếp chữ. Trên đường làng có đội kỳ lân, múa rồng, cờ mở trống giong vào các gia đình mà chúc phúc những người cao tuổi. Màn đêm buông xuống, trong đình có hát ca trù, bên phải có hát chầu văn, sân đình tổ chức hát chèo.

Lễ hội diễn ra tưng bừng náo nhiệt ròng rã trong năm ngày, vào tiết đầu xuân. Vào kỳ lễ hội, mọi người đều phải ở nhà, tất cả tham dự hội làng và chỉ sau đấy, ai đi làm ăn xa quê mới tiếp tục lên đường. Đêm giã hội, làng có đốt pháo bông để cáo từ trời đất, cầu phúc cho dân làng một năm tốt lành.

Vào dịp giao thừa, làng La Xuyên còn có tục mọi người kéo nhau ra đình đón năm mới. Mọi người dù giàu hay nghèo đã ra đình gặp nhau đều hồ hởi, hòa giải với nhau những chuyện xích mích trong năm và cầu chúc nhau bước sang năm mới gặp nhiều may mắn.

Khi giao thừa đến, đêm cuối cùng của năm cũng đã hết, dân làng dự buổi lễ trọng thể tổ chức ngoài trời ngay tại sân đình. Ngay giữa sân đình một đống củi khô được chất lên cao. Chiêng trống nổi lên vang động đêm khuya, pháo nổ liên hồi đón mừng năm mới. Vào chính phút giao thừa, cụ thượng của làng vào Hậu cung khấn vái, cầu xin thánh thần và tổ nghề phù hộ dân làng an khang, làm ăn thịnh vượng, sau đó xin lửa từ bàn thờ ra châm vào đống củi, lệnh chờ sẵn ngoài sân đình. Kết thúc buổi lễ, mỗi người cầm một bó đuốc đã được chuẩn bị trước để lấy lửa từ đống lửa rực sáng cửa đình đưa về nhà châm đèn, ủ bếp cầu may và xông đất cho chính nhà mình cầu mong mở đầu cho một năm gia đình đầm ấm và làm ăn thịnh vượng.

Ăn Tết xong, hội thợ mộc của làng tổ chức làm lễ hành nghề vào ngày mồng sáu tháng Giêng. Đây là tổ chức phường hội của những người cùng làm nghề mộc ở địa phương, nhằm hỗ trợ giúp đỡ nhau trong công việc làm ăn. Hội lo phân công nhau cày cấy mấy sào ruộng, chuẩn bị các thứ để mọi người trong hội ra lễ tạ vị tổ sư thờ tại đình. Đây cũng là ngày để những người thợ mộc, thợ chạm trao đổi kinh nghiệm làm ăn, kết nạp thêm những người thợ mới và bắt đầu công việc trong một năm. 
(0) Bình luận
  • Xiaomi 17T và công thức cận flagship dành cho người thích camera Leica
    Xiaomi 17T là một trong những mẫu máy đáng chú ý của Xiaomi T Series khi tập trung vào camera Leica, màn hình đẹp, pin lớn và hiệu năng mạnh trong tầm giá cận flagship. Với người dùng muốn một chiếc điện thoại phục vụ tốt chụp ảnh, giải trí, học tập và làm việc, Xiaomi 17T mang đến nhiều điểm đáng cân nhắc.
  • Chụp ảnh cưới ‘All In One' tại Mimosa Wedding
    Trong bối cảnh ngành dịch vụ cưới ngày càng phát triển, vô hình trung nỗi lo của khách hàng về chất lượng sản phẩm và dịch vụ nhiều hơn. Thực tế này đang thúc đẩy một làn sóng dịch chuyển mạnh mẽ của các cặp đôi sang mô hình dịch vụ trọn gói (All in one). Bên cạnh yếu tố tiện lợi, thế hệ trẻ hiện nay cũng khắt khe hơn về mặt thẩm mỹ, họ hướng tới sự cá nhân hóa, cảm xúc chân thực và từ chối các khuôn mẫu rập khuôn có sẵn khi tìm kiếm dịch vụ chụp ảnh cưới đẹp ở Hà Nội.
  • Triển lãm "Sĩ tử 3 – Chuyện sĩ tử": Không gian nghệ thuật tôn vinh đạo học Việt Nam
    Hướng tới kỷ niệm 950 năm ra đời Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 - 2026), chiều 27/5, triển lãm nghệ thuật “Sĩ tử 3 – Chuyện sĩ tử” đã khai mạc tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.
  • "Trời, Non, Nước - Allusive Panorama" giới thiệu 20 tác phẩm hội hoạ của vua Hàm Nghi tại Hà Nội
    Từ 24/4 đến 10/5, tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội, Triển lãm "Trời, Non, Nước - Allusive Panorama" – do Art Nation giới thiệu, quy tụ các tác phẩm hội họa tiêu biểu của vua Hàm Nghi.
  • Triển lãm ảnh “Hà Nội trong tôi” 2025: Hà Nội trong Kỷ nguyên vươn mình
    Sáng 8/10, Báo Kinh tế & Đô thị phối hợp với Câu lạc bộ Nhiếp ảnh người cao tuổi Hà Nội, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc Triển lãm ảnh “Hà Nội trong tôi” lần thứ 20 - năm 2025 với chủ đề “Hà Nội trong Kỷ nguyên vươn mình”.
  • Khai mạc Triển lãm mỹ thuật của các thế hệ giảng viên Khoa Đồ hoạ - Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam
    Sáng ngày 1/10/2025, tại Nhà Bảo tàng số 42 phố Yết Kiêu, Hà Nội, Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam tổ chức Lễ khai mạc Triển lãm mỹ thuật (Triển lãm tháng 10) của các thế hệ giảng viên Khoa Đồ hoạ - Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Triển lãm nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 100 năm thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương - Đại học Mỹ thuật Việt Nam.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát: Quen mà lạ trong tự truyện cuộc đời “Đi theo một quầng sáng”
    Khi biết nhà thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát đang lao tâm khổ tứ với những đêm thức giấc, những ngày miệt mài viết tự truyện cuộc đời mình, tôi thầm nghĩ trong thời kỳ công nghệ số lên ngôi, còn mấy ai muốn đọc một cuốn tự truyện dày gần 500 trang nữa dù tôi biết cuộc sống của chị cũng có nhiều khúc quanh, khúc rẽ mà không ít người tò mò muốn biết... Thế mà trái với ý nghĩ ban đầu, khi cầm trên tay cuốn tự truyện “Đi theo một quầng sáng” (NXB Văn hóa Dân tộc, 2026) của chị, tôi đã đọc say sưa, hào hứng, thậm chí đọc miệt mài quên cả thời gian. Chỉ hai ngày, tôi đã “ngốn” xong cả dòng chảy ký ức cuộc đời tác giả.
  • Để sân khấu Thủ đô trở thành động lực của công nghiệp văn hóa
    Trong chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, nghệ thuật biểu diễn được xác định là một lĩnh vực trọng điểm. Đối với Hà Nội, dư địa phát triển còn lớn hơn khi Thủ đô vừa là trung tâm văn hóa lớn nhất cả nước, vừa là thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO. Hội thảo "Sân khấu Thủ đô với công nghiệp văn hóa" do Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức mới đây đã đặt ra yêu cầu nhìn nhận lại tiềm năng, những điểm nghẽn và cơ hội phát triển của sân khấu Hà Nội trong giai đoạn mới.
  • Chùm thơ của tác giả Nguyễn Minh Hiền
    Tạp chí Người Hà Nội xin trân trọng giới thiệu chùm thơ của tác giả Nguyễn Minh Hiền.
  • Hà Nội khởi công dự án NOXH quy mô hơn 8.000 căn hộ
    Sáng 18/8, liên danh Công ty cổ phần Khu công nghiệp Sài Gòn - Bắc Giang và Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Bền vững Evergreen Bắc Giang tổ chức Lễ khởi công Dự án đầu tư xây dựng Khu nhà ở xã hội Tiên Dương 2, xã Phúc Thịnh, thành phố Hà Nội với tên thương mại Evergreen Premium.
  • Phường Tây Hồ phát động Cuộc thi trực tuyến “Thủ đô Hà Nội cùng dân tộc trong kỷ nguyên mới”
    Sáng 18/8, Đảng ủy phường Tây Hồ tổ chức phát động Cuộc thi trực tuyến “Thủ đô Hà Nội cùng dân tộc trong kỷ nguyên mới” tìm hiểu Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Hoạt động nhằm tạo đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, đưa những nội dung cốt lõi của Nghị quyết đến gần hơn với cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân trên địa bàn.
Đừng bỏ lỡ
  • Hà Nội tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật đặc sắc, hấp dẫn dịp 2/9
    Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2026) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), Thành phố Hà Nội tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật đặc sắc, hấp dẫn, qua đó bồi đắp tình yêu Tổ quốc, lòng tự hào dân tộc... và góp phần đưa Hà Nội thành điểm đến uy tín của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật của khu vực và thế giới.
  • Lan tỏa tinh thần văn hóa từ "trái tim” của Thủ đô
    Khi những giai điệu của tác phẩm “Có phải em mùa thu Hà Nội” vang lên trong không gian Nhà Bát Giác bên hồ Hoàn Kiếm, hình ảnh Thủ đô hiện lên qua âm nhạc với vẻ dịu dàng, sâu lắng mà vẫn đầy sức sống. Từ một ca khúc quen thuộc, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” chiều 16/8 đã mở ra một cách cảm nhận khác về Hà Nội: một thành phố trân trọng ký ức, nâng niu di sản, đồng thời sẵn sàng đón nhận những thanh âm mới của đời sống đương đại.
  • Chùm thơ của tác giả Nguyễn Bích Hạnh
    Tạp chí Người Hà Nội xin trân trọng giới thiệu chùm thơ của tác giả Nguyễn Bích Hạnh.
  • Khi “jazz” kể chuyện Hà Nội
    Từ những giai điệu của “Hà Nội - Niềm tin và hy vọng”; “Có phải em mùa thu Hà Nội” đến những chuẩn mực jazz kinh điển của Charlie Parker, Sonny Rollins, Billy Strayhorn hay bản nhạc “Ngẫu hứng Tây Nguyên” của NSƯT Quyền Văn Minh, chương trình "Âm nhạc cuối tuần" diễn ra lúc 17h ngày 16/8 tại Nhà Bát giác sẽ mở ra một không gian nghệ thuật thú vị giữa những thanh âm đã gắn bó với công chúng Việt Nam và tinh thần phóng khoáng của jazz.
  • “Người con gái Hà Thành”: Khơi dậy phẩm chất truyền thống tốt đẹp của người Hà Nội
    Tối 13/8, tại Rạp Hồng Hà, vở cải lương "Người con gái Hà thành" chính thức ra mắt công chúng Thủ đô. Đây là vở diễn tiếp nối chuỗi sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao theo định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố do Nhà hát Cải lương Hà Nội thực hiện.
  • Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Một tình yêu bao la” sẽ được biểu diễn tại Thái Lan và Lào
    Từ ngày 24/8- 30/8, Nhà hát Kịch Việt Nam thực hiện chuyến công tác tại Vương quốc Thái Lan và CHDCND Lào với chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Một tình yêu bao la”.
  • Hanoi Jazztival - Điểm hẹn văn hóa mang thương hiệu Hà Nội
    Với chủ đề “Jazz Hà Nội - Giai điệu không biên giới”, Liên hoan Nhạc Jazz quốc tế Hà Nội 2026 (Hanoi Jazztival 2026) sẽ diễn ra từ ngày 17 đến 19/9 tại nhiều không gian văn hóa tiêu biểu của Thủ đô. Không chỉ mang đến những chương trình biểu diễn Jazz chất lượng với sự tham gia của nghệ sĩ trong nước và thế giới, liên hoan được kỳ vọng trở thành bước khởi đầu cho một thương hiệu văn hóa thường niên, góp phần đưa Hà Nội trở thành điểm hẹn mới của cộng đồng Jazz quốc tế.
  • Khoảng lặng phía Tây Hà Nội
    Mỗi lần trở lại Hà Nội, tôi đều bắt gặp một diện mạo mới của thành phố. Hà Nội lớn lên từng ngày cùng những đại lộ rộng mở, những khu đô thị nối tiếp nhau vươn cao, nhưng đâu đó vẫn giữ nguyên cốt cách của một Thủ đô nghìn năm văn hiến. Chuyến đi đầu tháng Tám năm nay lại đưa tôi đến với một Hà Nội khác – một Hà Nội của rừng xanh, của bầu không khí mát lành và những khoảng lặng khiến lòng người bỗng nhẹ tênh.
  • Tiếng Hạ Uy cầm mang mảnh hồn phố cũ
    Hà Nội trở gió. Người ta chuộng giấu bao niềm tâm sự vào lòng, tìm hơi ấm nơi đáy tách trà hay mượn tạm khúc nhạc xưa để nương náu. Góc quán nhỏ của tôi cũng cất giấu những phận đời như thế, rỉ rả buông qua âm thanh rưng rức của cây Hạ Uy cầm, rỏ xuống từ ngón tay người đàn bà mang vẹn nguyên mảnh hồn phố cũ...
  • Doanh nghiệp Việt tăng tốc chinh phục thị trường toàn cầu
    Chỉ trong nửa đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã đạt gần 550 tỷ USD. So với mục tiêu xuất khẩu 546 – 550 tỷ USD của năm trên cả nước, những con số này cho thấy quyết tâm tiếp tục mở rộng dấu ấn của hàng hóa và thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.
Độc đáo lễ hội lấy lửa đêm giao thừa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO