Cô gái phố cổ và  nử­a thế kỷ thăng trầm với kịch Hà  Nội

1. Mắt đen, răng khểnh, nụ cười tươi - nhiửu người công nhận khuôn mặt Thanh Tú có những nét rất đặc trưng của phụ nữ Hà  Nội xưa. Chẳng vậy, hầu hết những bộ phim chị tham gia đửu lấy bối cảnh của một Hà  Nội cũ: Gánh hà ng hoa, Em bé Hà  Nội, Chuyện tình tuổi 17, Sao tháng Tám...Lúc khăn mử quạ, lúc áo nâu non, lúc trong trang phục của một tiểu thư thà nh thị, ngần ấy vai diễn cũng là  ngần ấy lần Thanh Tú hóa thân thà nh những cô gái Hà  Nội trong đủ mọi thăng trầm của lịch sử­.

Rồi cả sân khấu nữa. Nhất định bử dở trường АH Kiến trúc khi đang là  sinh viên năm đầu, cô con gái rượu của ông Thứ trưởng Bộ xây dựng đã chuyển sang Trường Sân khấu Hà  Nội (nay là  ĐH Sân khấu Аiện ảnh), bất chấp sự phản đối của gia đình. Ra trường năm 1964, cho tới khi nghỉ hưu, cũng chỉ duy nhất Nhà  hát kịch Hà  Nội là  nơi Thanh Tú chọn để gắn bó với nghiệp diễn.

Аợt dựng Sao tháng Tám, nhiửu người lo lắm: Tú là  con gái phố cổ, liệu có và o được mẫu bần nông như Nhu? Rồi, phim quay ở nhà  máy điện Yên Phụ. Nghỉ trưa, tôi ăn cơm ở chợ Châu Long “ Thanh Tú hà o hứng kể. Một người đà n ông bắt chuyện, tưởng tôi là m nghử nhặt than thật nên thương lắm. Cả tuần liửn, ông chử tới buổi trưa để gặp và  trả hộ tiửn cơm. Còn tôi thì nghịch ác, không nói thật.

 Đến giử, đửu đặn mỗi năm, Sao tháng Tám được phát sóng lại nhân ngà y Cách mạng. Vai cô Nhu của Thanh Tú đã mang lại cho chị giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất ở Liên hoan phim ViệtNam lần thứ IV (1977). Rồi tiếp theo là  một giải đặc biệt do Ủy ban Phụ nữ Liên bang Xô Viết trao tặng, khi bộ phim nà y dự Liên hoan phim Moskva. Cùng với những Trà  Giang, Lâm Tới, Phương Thanh, cái tên Thanh Tú được đưa và o Bách khoa từ điển điện ảnh Liên Xô cũng từ cơ duyên ấy.

Cũng khó rạch ròi được rằng danh hiệu NSUT Thanh Tú có được là  nhử điện ảnh hay sân khấu. 3 năm sau khi đóng Sao tháng Tám, Thanh Tú lại có một dấu ấn lớn nữa tại Nhà  hát kịch Hà  Nội với vai Quận công Minpho (à‚m mưu và  tình yêu) năm 1979. Yêu đương, hận thù, ghen tuông, vật vả... ngần ấy tâm trạng cùng liên tục thay nhau bộc lộ và  hoán đổi trong vai diễn Mipho, với hà ng chục trang độc thoại mà  tác giả Schiller đã viết lên. Tập, nhập vai, cố phân tích và  hiểu tâm lý nhân vật, rồi cũng tới lúc Thanh Tú nuốt trọn vai diễn ấy. Diễn tới mức xuất thần,nhận những trà ng vỗ tay như vỡ rạp của khán giả, rồi khi ngừng diễn, ăn bát phở bồi dườ¡ng mà  miệng đắng nghét vì mệt. Nói như lời chị, diễn xong thì cơ thể rời rã không còn là  chính mình..

Аịnh nghĩa phong cách riêng của sân khấu kịch Hà  Nội là  gì thì cũng khó cắt nghĩa thà nh lời. Nhìn chung, như một quy ước ngầm, các vở diễn của Nhà  hát Kịch Việt Nam thì sang trọng, chuẩn mực, kịch Tuổi trẻ thì sắc sảo, hóm hỉnh, trẻ trung, còn kịch Hà  Nội thì cố gắng tìm được sự điửm đạm, nửn nã và  lịch thiệp. Khi là m vở thì mọi người luôn theo hai hướng ấy- Thanh Tú trả lời khi nói vử kịch Hà  Nội.

2. Nói công bằng, diễn viên có điửu kiện thuận lợi như Thanh Tú không nhiửu. Với địa vị của cha mẹ, gia đình chị thuộc loại danh giá trong khu phố cổ Hà  Nội khi trước. Năm 9 tuổi, Thanh Tú được gử­i đi học tại Trung Quốc trong chương trình tạo nguồn dà nh cho con em cán bộ cấp cao. Bây giử, trong số bạn bè cùng đi năm ấy, rất nhiửu người thà nh đạt trên chính trường và  vẫn luôn gặp chị.

Thẳng thắn, hồn nhiên và  không ngại nói vử những câu chuyện của mình, mấy năm qua, đã có không ít bà i viết tìm đến chị vử những câu chuyện khá  riêng tư. Chuyện hạnh phúc gia đình, rồi chuyện sống, chuyện yêu, cả chuyện quy y đạo Phật từ hơn 20 năm trở lại đây. Quy y, nhưng không cắt tóc hay ở lại tại chùa - mà  như chị nói, tu tại gia hay tại tâm đửu được. Nhưng, một phần lớn thời gian trong cuộc trò chuyện với TT&VH, Thanh Tú nói vử nghử đạo diễn sân khấu.

Muốn tìm một hướng mới trong nghử sân khấu, Thanh Tú theo học khoa đạo diễn sân khấu của trường АH SKАA đầu những năm 80. Quay vử Nhà  hát kịch Hà  Nội, chị dựng các vở như Аỉnh cao và  vực thẳm (1989), Cơ đấm (1991), Thị trường trái tim (1993), Thoát vòng tục lụy (1994). Giữa thập niên 1980, sân khấu chuyển mình và  bước sang một môi trường mới. Nhưng rồi, những éo le trong chuyện công việc, Thanh Tú cũng không có duyên trong việc tham gia đạo diễn trực tiếp những vở diễn đó. Thà nh công lớn nhất của Thanh Tú là  vở kịch Cầu vồng trắng của tác giả Thiửu Hạnh Nguyên dà n dựng năm 2000. Câu chuyện đẹp như một bà i thơ. Nhưng cũng chỉ tới đó thôi...

Nhiửu lúc, tôi cũng tổ chức những buổi diễn theo kiểu xã hội hóa. Nhưng rồi, là m mãi như vậy cũng thấy tủi - Thanh Tú kể - có một lần, tôi nhớ mãi, hội nghị hợp đồng tới diễn. Diễn gần tới giử, bên công đoà n  đưa cho mình một phong bì: Các chị cầm chút bồi dườ¡ng, nghỉ đi. - Không, theo hợp đồng thì chúng tôi biểu diễn cơ mࠝ “ các chị thắc mắc. Và  rồi nhận được câu trả lời dứt khoát: Không, chị cầm lấy rồi nghỉ đi.

Nhìn ngoà i, ít ai nghĩ Thanh Tú đã ngần ấy tuổi. Vẫn khửe - để hà ng ngà y ngược xuôi trên đường phố Hà  Nội bằng chiếc xe cub được độ lại với mà u và ng rất trẻ trung.Vẫn đủ vui tươi để nhìn lại quãng đời đã qua của mình.

NSUT Thanh Tú, sinh năm 1944 tại Hà  Nội. Các vai diễn tiêu biểu: Biển lử­a (1966), vai Thảo; Tiửn tuyến gọi (1969), vai cô sinh viên Hương Giang; Em bé Hà  Nội (1974), vai mẹ bé Hà ; Vùng trời (1975), vai chị Hảo; Sao tháng Tám (1976), vai Nhu (điện ảnh); Tanhia (1976), vai Tanhia; à‚m mưu và  tình yêu (1979), vai quận chúa Minfo (sân khấu)

.